Ιδιοφυΐα και με τη βούλα

Η Γιαγιόι Κουσάμα είναι η μεγάλη κυρία της αβανγκάρντ τέχνης των 60s. Μία καλλιτέχνιδα που στις περφόρμανς βάζει την ψυχή της και δουλεύει με ακατάπαυστη ενέργεια τις εγκαταστάσεις της που προκαλούν παραισθήσεις σε όποιον μπει μέσα σε αυτές.

Η καλλιτέχνιδα από την Ιαπωνία είναι μια εκκεντρική προσωπικότητα με κόκκινη περούκα και έχει μανία για τις βούλες, κάτι μεταξύ καρτούν και παρεξηγημένης καλλιτεχνικής ιδιοφυΐας που βρήκε αναγνώριση στην πατρίδα της καθυστερημένα, όταν το 1993 έγινε η πρώτη γυναίκα που εκπροσώπησε επίσημα την Ιαπωνία στην Μπιενάλε της Βενετίας.

Σήμερα το έργο της Κουσάμα προκαλεί παρατεταμένο παραλήρημα στα μουσεία του πλανήτη με τις αναδρομικές εκθέσεις της. Ενα σύνολο από πίνακες με ατέλειωτες γραμμές, κύκλους και τετράγωνα, γλυπτά από συσσωρευμένα ανδρικά μόρια, φωτογραφίες και βίντεο από χάπενινγκ στους δρόμους της Νέας Υόρκης των 60s με γυμνούς χίπηδες που φορούσαν μάσκες του Ρίτσαρντ Νίξον και του Τζέι Εντγκαρ Χούβερ. Αλλά και γιγάντιες κίτρινες κολοκύθες διάστικτες από τις μαύρες βούλες της.

Μετά την Οσάκα, το Μουσείο Reina Sophia της Μαδρίτης, το Μπομπούρ στο Παρίσι, την Τate Modern του Λονδίνου, το σύμπαν της Κουσάμα φιλοξενείται στη Νέα Υόρκη, στο Μουσείο Whitney. Ταυτόχρονα έχει εξαπλωθεί στις βιτρίνες και σε αντικείμενα Louis Vuitton, καθώς ο γίγαντας της πολυτέλειας υπέκυψε στην ψυχεδέλεια του έργου της. Ο σχεδιαστής και συλλέκτης σύγχρονης τέχνης Μαρκ Τζέικομπς ζήτησε από την Κουσάμα τη συνεργασία της, ώστε οι βούλες της να αλλάξουν ύφος στο διάσημο μονόγραμμα LV.

Διάκριση ανάμεσα σε ζωή και τέχνη δεν υπάρχει για την Κουσάμα. Είναι από τις λίγες γυναίκες από την Ιαπωνία της γενιάς της που κατάφερε να ξεχωρίσει ανάμεσα στην ανδροκρατούμενη σκηνή της νεοϋορκέζικης καλλιτεχνικής πρωτοπορίας και τα έργα των Κλάες Ολντεμπεργκ, Αντι Γουόρχολ, Ντόναλντ Τζαντ.

Ωστόσο αυτό το φορτίο ενέργειας και καλλιτεχνικής δύναμης έχει κοστίσει στην 83 ετών καλλιτέχνιδα νευρικό κλονισμό, εξαιτίας του οποίου από το 1977 έως σήμερα έκανε «σπίτι της» το δωμάτιο μιας ψυχιατρικής κλινικής στο Τόκιο. Από όπου κάθε πρωί αναχωρεί για το γειτονικό ατελιέ της, εξοπλισμένο με σύνεργα ζωγραφικής και επανδρωμένο με βοηθούς καλλιτέχνες.

«Θέλω να δουλεύω όλο και πιο σκληρά για να φτάσω ψηλότερα» είναι το μότο της Κουσάμα, η οποία εκφράζει την εμμονή της για το άπειρο γεμίζοντας ατέρμονες επιφάνειες.

Γεννήθηκε το 1929 στο Ματσουμότο, στην επαρχία Ναγκάνο, σε μια οικογένεια ανθοκόμων που στα δεκατέσσερά της την πίεζαν να παρατήσει τη ζωγραφική για να ασχοληθεί με ό,τι αρμόζει σε μία γυναίκα της δικής της θέσης: δηλαδή με τον γάμο.

Η Γιαγιόι όμως αποφάσισε να ξεφύγει από τις δομές της κοινωνίας της μεταπολεμικής Ιαπωνίας δηλώνοντας: «Γεννήθηκα για να γίνω ζωγράφος». Ετσι έγινε ανυπάκουη κόρη κι έστειλε γράμμα στην Αμερική. Συγκεκριμένα ζητούσε τη γνώμη της ζωγράφου Τζόρτζια Ο’Κιφ, αφού προηγουμένως είχε δει τα έργα της σε ένα βιβλίο τέχνης. Η επιστολή με την απάντηση της Ο’Κιφ ήταν απρόσμενη: «Οταν θα έρθεις στην Αμερική πάρε μαζί σου τα έργα σου και δείξ’ τα σε όποιον νομίζεις ότι τον ενδιαφέρουν».

Η Κουσάμα πήρε θάρρος και έβγαλε εισιτήριο για το Σιάτλ, με εξήντα κιμονό στις αποσκευές της και διακόσια σχέδιά της. Το 1957 προσγειώθηκε στην πανάκριβη Νέα Υόρκη.

«Ζωγράφιζα σαν τρελή. Ακόμη και το φαγητό ερχόταν σε δεύτερη μοίρα. Μου έλειπαν ακόμη και τα δεκαπέντε σεντς για το εισιτήριο ενός λεωφορείου και συχνά δεν έμπαινε φαγητό για δύο συνεχόμενες ημέρες στο στομάχι μου. Αλλά σημασία είχε να ζωγραφίζω» λέει η Γιαγιόι Κουσάμα στο ντοκιμαντέρ «Kusama Princess of Polka Dots» («Κουσάμα, η πουά πριγκίπισσα») που ετοίμασε η Χέδερ Λεντζ για τη μεγάλη έκθεσή της στην Tate Modern του ολυμπιακού Λονδίνου.

INFO

Σειρά έχει η αναδρομική της Γιαγιόι Κουσάμα στο Μουσείο Whitney της Νέας Υόρκης έως 30 Σεπτεμβρίου.