… και οι ηρωικοί εβραίοι μετανάστες στο Παρίσι

Για τον έλληνα αναγνώστη που γνωρίζει την ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, τη μαζικότητα του ΕΑΜ, τη δράση της νεολαίας στην ΕΠΟΝ, τη μαχητικότητα των ελασιτών, το γεγονός λ.χ. ότι ο Αναγνωστάκης ήταν 24 χρονών όταν καταδικάστηκε σε θάνατο για τη δράση του στη Θεσσαλονίκη, ή ότι η Ελλη Παππά στα 20 της σήκωνε μια κόκκινη σημαία στην κεντρική εκκλησία της Κοκκινιάς, η ιστορία του Τόμι είναι συγκινητική αλλά δεν φαντάζει τόσο εξαιρετική όσο φαντάζει στον γάλλο αναγνώστη. Ο Μπλοτιέρ επιμένει ξανά και ξανά στα κίνητρα του μαθητή Τόμι που περνά από τις αφισοκολλήσεις στις βομβιστικές ενέργειες, διότι στη Γαλλία, τα πρώτα τουλάχιστον χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ο κανόνας δεν ήταν η αντίσταση όπως στην Ελλάδα αλλά η συνεργασία, σιωπηρή ή έμπρακτη, με τις δυνάμεις κατοχής.

Το ιδιαίτερο ενδιαφέρον λοιπόν αυτού του μυθιστορήματος για το ελληνικό κοινό εντοπίζεται αλλού: στην αποκάλυψη της ηρωικής αντίστασης των 65 εβραίων μεταναστών από την Κεντρική Ευρώπη, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στη Γαλλία στις αρχές του ’30 και συνέβαλαν αποφασιστικά στο να διασωθεί το γόητρο της γαλλικής δημοκρατίας. Η περίπτωση της μάνας του Τόμι, που τον στήριζε και τον φρόντιζε έπειτα από κάθε επιχείρηση, είναι χαρακτηριστική. Παθιασμένη και δυναμική ουγγαρέζα κομμουνίστρια, είχε επιβληθεί ως ταβερνιάρισσα μέχρι τα τέλη του 1942, έχοντας και γερμανούς πελάτες και δίνοντας καταφύγιο, αλλά και ένα τέλειο προκάλυμμα, στους παρτιζάνους. Το βιβλίο της «Οι αναμνήσεις της Ελέν» που εκδόθηκε το 1977 υπήρξε από τις βασικές πηγές του Μπλοτιέρ, ο οποίος όμως συνάντησε και επιζώντες και έκανε και ενδελεχείς έρευνες στα αρχεία της Αστυνομίας. Εκεί ανακάλυψε αδημοσίευτο υλικό από τις καταδόσεις των Παριζιάνων εναντίον των Εβραίων, από τις παρακολουθήσεις των ξένων παρτιζάνων, από τα ημερολόγια των μελλοθανάτων, από εκείνους που έσπασαν στην ανάκριση – όπως και ο Τόμι – κ.ο.κ. Ετσι, στο μυθιστόρημά του καταφέρνει να ζωντανέψει με απίστευτη ακρίβεια σκηνές υψηλής θερμοκρασίας από την καθημερινότητα και το αντισημιτικό κλίμα (ο Σελίν δεν ήταν εξαίρεση…) στη γαλλική πρωτεύουσα μεταξύ 1941-44. Συναρπαστικό.