[Τρίτη άποψη] Αλμα χωρίς ζαλάδα

Επρεπε να αλλάξει ο Πρόεδρος της Γαλλίας, να μπει σε μηχανισμό στήριξης η Ισπανία, να απειληθεί έντονα η Ιταλία, να αποκτήσει νέα κυβέρνηση αλλά και οξύτερα προβλήματα η Ελλάδα, να δώσουν το πιο ξεκάθαρο σήμα οι αγορές και οι χρηματαγορές, να αναγορευτεί ως παγκόσμιο το «ευρωπαϊκό πρόβλημα» από το G20, να γίνει επισήμως λόγος για «30 ημέρες για να σωθεί – ή, εξυπακουόταν, να χαθεί – το ευρώ», να συντονιστούν ως προς το οριακό της κατάστασης όλοι οι σοβαροί ειδικοί του κόσμου. Επρεπε να γίνουν όλα αυτά, για να πειστούν ή να αναγκαστούν οι ηγέτες της Ευρώπης να κάνουν, επιτέλους, το άλμα προς μια φεντεραλιστική Ενωση.

Αν η συμφωνία υλοποιηθεί – και φυσικά έχει τεράστια σημασία το πότε και πώς – η Ευρώπη θα αλλάξει μορφή και η κρίση θα αντιμετωπιστεί με άλλα μέσα. Αν υπάρξει υπαναχώρηση, καθυστέρηση, ατονία ή εκ των έσω υπονόμευση, η οικονομία θα νικήσει οριστικά την πολιτική και το ευρωπαϊκό σχέδιο θα μπει στο μουσείο της Ιστορίας. Με την ένδειξη, πάντως, μετά τις αποφάσεις της 29ης Ιουνίου 2012, «τουλάχιστον προσπάθησε».

Από τα τέσσερα βασικά σημεία της συμφωνίας των ηγετών της ευρωζώνης, τα τρία περιέχουν τα στοιχεία της ρήξης και της ενοποιητικής δυναμικής. Η απόφαση για δημιουργία έως το τέλος του χρόνου ενιαίου οργανισμού εποπτείας των ευρωπαϊκών τραπεζών, με την υλοποίηση της οποίας θα καταστεί δυνατή η απευθείας κεφαλαιοποίηση των τραπεζών χωρίς «φόρτωμα» του δημόσιου χρέους, όχι μόνο κόβει δραστικά τον ομφάλιο λώρο μεταξύ χρεών ή αναγκών σε κεφάλαια και πιστοληπτικής αξιολόγησης ολόκληρων χωρών, αλλά και δημιουργεί ένα νέο σύστημα συντονισμένης δράσης στον πιο κρίσιμο για την «πραγματική οικονομία» τομέα. Η υπό όρους αγορά κρατικών ομολόγων χωρών με προβλήματα από τα ευρωπαϊκά ταμεία βοήθειας (σύντομα δεν θα υπάρχει παρά μόνο το μόνιμο, το ESM) συνιστά βήμα χωρίς επιστροφή προς κάποιου είδους «ευρωπαϊκή ανάληψη» χρέους (ευρύτερη από τα ευρωομόλογα, τα οποία προβλέπονται στο συνοδευτικό κείμενο της συμφωνίας, στη μεν μορφή των «ομολόγων έργου» άμεσα, ως δε «κοινά χρεόγραφα» σε «μεσοπρόθεσμο ορίζοντα»). Το αναπτυξιακό πακέτο των 120 δισ. ευρώ είναι συμβολικά αναγκαίο αλλά ποσοτικά ανεπαρκές, εξακολουθητικά άτολμο (60 δισ. ευρώ από το Ταμείο Επενδύσεων και άλλα 60 δισ. ευρώ από αχρησιμοποίητους κοινοτικούς πόρους), ενώ χρησίμευσε ως εργαλείο πίεσης, οιονεί εκβιασμού, από τις χώρες που περισσότερο το είχαν ανάγκη (Ιταλία και Ισπανία) κατά της χώρας που ήθελε να το παρουσιάσει ως επιτυχία χωρίς να το εξειδικεύσει (Γερμανία).

Η συμφωνία, τέλος, να συζητηθεί και να συμφωνηθεί, επίσης έως το τέλος της χρονιάς (να που η κυπριακή Προεδρία αποκτά ξαφνικά τεράστιο βάρος), το «πακέτο Βαν Ρόμπαϊ» περί οικονομικής διακυβέρνησης (που περιέχει κατευθύνσεις για ενοποιημένο χρηματοοικονομικό, δημοσιονομικό, μακροοικονομικό πλαίσιο, καθώς και νέες βάσεις αλληλεγγύης) φέρνει τον πιο γόνιμο, αλλά και τον πιο δύσκολο (μόλις όλες οι χώρες καταλάβουν τι σημαίνει) ομοσπονδιακό σπόρο.

Σε γενικό επίπεδο, η Σύνοδος αυτή άλλαξε, ή έβαλε τα θεμέλια να αλλάξουν, τρία κρίσιμα δεδομένα: το είδος της κοινής εποπτείας και των Μνημονίων (που θα στηρίζονται στις ήδη συμφωνημένες κοινές υποχρεώσεις χωρίς διαρκή επιτήρηση από τρόικα), ο τρόπος «σωτηρίας» των τραπεζών χωρίς συμμετοχή των κρατών και το είδος διαπραγμάτευσης και επαναδιαπραγμάτευσης σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Είναι προφανές ότι πάει να δημιουργηθεί ένας «άξονας του Νότου», με ηγέτιδα τη Γαλλία (στη βάση προτάσεων της οποίας έγιναν τα κύρια βήματα της Συνόδου) και ότι πολλά από όσα έχουν συμφωνηθεί με βάση το παλαιό πλαίσιο μπορούν, υπό το φως του νέου, να ξανασυζητηθούν. Ετσι η Ελλάδα, αν και δεν αποτελούσε θέμα αυτής της Συνόδου και απλώς παρέστη, πήρε εμμέσως τη σημαντικότερη επιβεβαίωση για τους όρους του νέου ξεκινήματός της. Θα ήταν έγκλημα να μην αξιοποιήσει και τη δική της ιστορική ευκαιρία.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος,

πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς

www.botopoulos.gr