Πίσω από αυτά κρύβονται οι ίδιοι οι επιχειρηματίες ή οι υπάλληλοί τους, που υποδύονται τους καταναλωτές και μοιράζονται εντελώς… αυθόρμητα τις αγοραστικές τους εμπειρίες με τους λοιπούς χρήστες.
Προέρχεται από τις λέξεις crowdsourcing, που σημαίνει ανάθεση καθηκόντων σε μια ομάδα ανθρώπων μέσω ανοικτής πρόσκλησης, και «astroturfing», που κυριολεκτικά σημαίνει τεχνητό γρασίδι, ενώ μεταφορικά δηλώνει την ενέργεια που διοργανώνεται με τρόπο ώστε να φαίνεται ότι πρόκειται για μια αυθόρμητη, μαζική αντίδραση.
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόις στο Σικάγο ανακοίνωσαν τον Απρίλιο ότι αναπτύσσουν ένα αυτοματοποιημένο σύστημα που θα ξεχωρίζει τα ψεύτικα σχόλια από τα αυθεντικά.
Το φαινόμενο ενδημεί κυρίως σε ιστότοπους που δημοσιεύουν σχόλια χρηστών για υπηρεσίες και προϊόντα, οι οποίοι δέχονται εκατοντάδες εκατομμύρια επισκέψεις από όλο τον κόσμο.
Σύμφωνα με έρευνα της KwikChex, εταιρείας που ειδικεύεται στην «διαδικτυακή φήμη» των επιχειρήσεων, στο τέλος του 2011 περίπου 10 εκατομμύρια ψευδεπίγραφα σχόλια ήταν αναρτημένα στο δημοφιλές σάιτ TripAdvisor.com, το οποίο φιλοξενεί κριτικές για ξενοδοχεία και εστιατόρια.
Οι κριτικές αυτές γράφονται από ξενοδόχους ή εστιάτορες που δημιουργούν προφίλ στους εν λόγω ιστότοπους και αναρτούν θετικά σχόλια για τις επιχειρήσεις τους, τού τύπου «πρόκειται για το καλύτερο ξενοδοχείο που έχω μείνει στη ζωή μου» ή «σε αυτό το εστιατόριο μαγειρεύουν καλύτερα και από τη μαμά μου»!
Συμβαίνει, όμως, και το αντίθετο: ξενοδοχεία ή εστιατόρια δημοσιεύουν αρνητικά σχόλια για αντίπαλες επιχειρήσεις, με σκοπό να απομακρύνουν τον κόσμο από τους ανταγωνιστές τους. Κριτικές όπως «δεν θα ξαναπατήσω ποτέ σε αυτό το βρώμικο ξενοδοχείο» δεν είναι πάντα αυθεντικές.
Αυτοί που πιάστηκαν στα πράσα
Orangina. Τον περασμένο Φεβρουάριο, η σελίδα του γαλλικού αναψυκτικού Orangina στο facebook πλημμύρισε από φανατικούς πορτοκαλαδοπότες που έγραφαν ύμνους για το προϊόν. Ασφαλώς οι Γάλλοι δεν έγιναν ξαφνικά λάτρεις της… αεριούχου πορτοκαλάδας. Οπως αποκαλύφθηκε, πολλοί από τους λογαριασμούς χρηστών ήταν πλαστοί. Ωστόσο, η εταιρεία δεν παραδέχθηκε πότε ότι τους είχε δημιουργήσει εκείνη.
Lifelift Style. Οι πλαστικές επεμβάσεις στην κλινική Lifelift Style μειώθηκαν κατακόρυφα το 2009, όταν ασθενείς άρχισαν να παραπονιούνται μέσω Ιντερνετ για κακά αποτελέσματα. Για να διορθώσει τη ζημιά, η κλινική έβαλε τους υπαλλήλους της να αναρτήσουν θετικά σχόλια παριστάνοντας τους πελάτες. Οταν η απάτη αποκαλύφθηκε, δικαστήριο της Νέας Υόρκης τής επέβαλε πρόστιμο 300.000 δολαρίων.
Belkin. Η αμερικανική εταιρεία ηλεκτρονικών συσκευών Belkin αναγκάστηκε να ζητήσει συγγνώμη μετά την αποκάλυψη, τον Ιανουάριο του 2009, ότι προσέφερε χρήματα (65 σεντ για κάθε θετικό σχόλιο) σε χρήστες του Ιντερνετ, ζητώντας τους να γράψουν θετικές κριτικές για τα προϊόντα της στο Amazon, ακόμη κι αν αυτοί δεν ήταν κάτοχοι των συσκευών της εταιρείας. Η εταιρεία μάλιστα έδινε και οδηγίες στους υποτιθέμενους πελάτες για το πώς θα γράφουν τις κριτικές τους: «Μην κάνετε γραμματικά λάθη και να μας δίνετε πάντα την ανώτατη αξιολόγηση».
TripAdvisor.com, Expedia.com, Hotels.com. Ορισμένες από τις κριτικές που γράφτηκαν για ξενοδοχεία και εστιατόρια ήταν ψευδεπίγραφες και προέρχονταν από ανθρώπους που είτε προωθούσαν τις επιχειρήσεις τους, είτε δυσφημούσαν τον ανταγωνισμό. Το 2011, δικαστήριο του Παρισιού υποχρέωσε τους εν λόγω ιστότοπους να καταβάλουν 430.000 ευρώ στην τοπική ένωση ξενοδόχων και εστιατόρων.
Samsung. Το 2010 η σουηδική εταιρεία Viral Company κατηγορήθηκε ότι πλήρωνε ανθρώπους για να γράφουν ψεύτικα σχόλια στο Διαδίκτυο προκειμένου να προωθήσει μια νέα σειρά τηλεοράσεων Samsung. Τα σχόλια κατέκλυσαν τα φόρουμ της Σουηδίας, ώσπου ένας σουηδός μπλόγκερ αποκάλυψε την απάτη.
Πώς να αποφύγετε τις παγίδες
Δεν είναι εύκολο να διακρίνουμε αν αυτό που διαβάζουμε στο Ιντερνετ είναι ακριβές. Αν δεν θέλετε να πέσετε θύματα παραπλάνησης, φροντίστε να έχετε τα μάτια σας ανοιχτά σε κάθε σερφάρισμα.
Κρατήστε μικρό καλάθι
Αν βρεθείτε ξαφνικά αντιμέτωποι με θετικές κρίσεις για μια υπηρεσία ή ένα προϊόν για τα οποία δεν είχατε ακούσει τίποτε στο παρελθόν, καλό είναι να είστε επιφυλακτικοί. Κάποιες εταιρείες που λανσάρουν νέα προϊόντα ποντάρουν πολύ στη θετική υποδοχή που θα τους επιφυλάξουν οι καταναλωτές. Κολακευτικά σχόλια που επαναλαμβάνονται για ένα προϊόν πρέπει να σας βάλουν σε σκέψεις.
Διαβάστε όλες τις γνώμες
Αν θέλετε να πάρετε γνώμες άλλων χρηστών πριν κάνετε μια αγορά, μην ακολουθήσετε το ρητό ουκ εν τω πολλώ το ευ. Οσο περισσότερες κριτικές διαβάζετε (από διαφορετικούς χρήστες), τόσο πιο ολοκληρωμένη άποψη θα σχηματίσετε. Αν ένα ξενοδοχείο έχει πέντε σχόλια και είναι όλα θετικά, μη βασιστείτε απόλυτα σε αυτά. Αν όμως συγκεντρώνει 150 κριτικές, οι οποίες δεν συμπίπτουν, τότε η απόφαση που θα πάρετε στο τέλος μάλλον θα είναι η σωστή.
Ελέγξτε τον συντάκτη
Μια άλλη μέθοδος ελέγχου της αξιοπιστίας ενός σχολίου είναι να εντοπίσετε τον πρότερο ψηφιακό βίο του συντάκτη του. Αυτό μπορεί να γίνει ελέγχοντας τον λογαριασμό που έχει δημιουργήσει στα κοινωνικά δίκτυα ή σε κάποιο φόρουμ. Αν το μόνο που κάνει είναι να γράφει θετικά σχόλια για ένα συγκεκριμένο προϊόν, τότε η αξιοπιστία του πάει περίπατο. Αν όμως έχει γράψει σχόλια και για άλλα προϊόντα, το πιθανότερο είναι να πρόκειται για πραγματικό καταναλωτή και όχι για πληρωμένο χειροκροτητή.
Ψάξτε εκτός Διαδικτύου
Μη βασίζεστε αποκλειστικά στις κριτικές που διαβάζετε στο Ιντερνετ για να κάνετε μια αγορά. Ακόμη κι αν είναι καλοπροαίρετες, αυτό που είναι καλό για κάποιον δεν σημαίνει ότι είναι καλό και για εσάς.
Τα likes δεν επαρκούν
Είναι αυτονόητο ότι τα likes σε μια σελίδα ενός προϊόντος στο facebook δεν μεταφράζονται σε επάρκειά του – μάλλον σε καλή στρατηγική μάρκετινγκ της εταιρείας που το παράγει.
ΑΡΙΘΜΟΙ
– 4 στους 5 χρήστες του facebook δεν έχουν αγοράσει ποτέ προϊόν ή υπηρεσία που έχει διαφημιστεί στο κοινωνικό δίκτυο, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσκόπηση μεταξύ αντιπροσωπευτικού δείγματος 1.032 αμερικανών χρηστών
– 80% των μελών του facebook δήλωσε στην ίδια δημοσκόπηση ότι δεν επηρεάζεται ποτέ από τα σχόλια που κάνουν οι φίλοι του για συγκεκριμένα προϊόντα ή υπηρεσίες
– 57% των Ευρωπαίων αναζητεί πληροφορίες για διακοπές μέσω Ιντερνετ, σύμφωνα με έρευνα της Κομισιόν. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν το γεγονός πως τα περισσότερα κρούσματα ψεύτικων likes εντοπίζονται σε υπηρεσίες που σχετίζονται με τον τουρισμό (ιστότοποι με κριτικές χρηστών για ξενοδοχεία ή εστιατόρια)
