Η χριστιανική φωνή της Ρόμπινσον

«Κάνω ό,τι πιο κολασμένο υπάρχει και δεν μπορώ να το αποφύγω»

Αυτός είναι ο Τζακ. Κλέφτης, αλκοολικός, ανευλαβής, αποπλάνησε και εγκατέλειψε μια ανήλικη και το παιδί του μαζί της, έχει μπλεξίματα με τις αστυνομικές και τις δημοτικές Αρχές, δεν έπαψε να αθετεί τις υποσχέσεις του και να εκθέτει τους δικούς του, και λείπει είκοσι χρόνια στο άγνωστο. Είναι 43 χρονών όταν επιστρέφει στο ερημωμένο πατρικό του σπίτι, όπου βρίσκει τον ετοιμοθάνατο πάστορα πατέρα του να τον περιμένει με λαχτάρα, και τη μικρότερη από τα επτά αδέλφια του να τον αντιμετωπίζει με δυσπιστία, αφού έκανε πάντα τα δικά του και πάντα την έβγαζε καθαρή.

Αυτόν τον σύγχρονο άσωτο υιό της αμερικανικής περιφέρειας διάλεξε ως πρωταγωνιστή η αγαπημένη συγγραφέας του Μπαράκ Ομπάμα, η 69χρονη σήμερα Μέριλιν Ρόμπινσον – που μέχρι χθες βρισκόταν στην Αθήνα -, ανοίγοντας έτσι τη συζήτηση για τη στάση των σύγχρονων κοινωνιών απέναντι στην έκκεντρη, την εξεγερμένη ή και παραβατική νεολαία. Στο μυθιστόρημά της με τίτλο «Στο σπίτι» που έγραψε πριν από τρία χρόνια και μόλις κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις νεότευκτες εκδόσεις Εν Πλω (μτφ. Βασίλης Αργυριάδης), απαντά ότι η λύση είναι η καλοσύνη. Διότι σ’ αυτήν, λέει, είναι ευάλωτο κάθε ανθρώπινο πλάσμα, ακόμη και εκείνα που δεν έχουν ούτε αισθήματα ούτε σκοπό.

Από τις πλέον παρεμβατικές μορφές της αμερικανικής διανόησης, η Ρόμπινσον ξεχωρίζει γιατί το όπλο της δεν είναι η πολιτική ανάλυση ούτε η ιδεολογική πειθώ αλλά ο ανθρωπιστικός, δημοκρατικός καλβινισμός που μάχεται τις διακρίσεις και υπερασπίζεται τη δικαιοσύνη σε όλα τα πεδία, καταδικάζει τον ρατσισμό και τη μισαλλοδοξία, και αντιστέκεται στην φονταμενταλιστική ηθική. Αυτές οι αρχές χωνεύονται στα πολυδιαβασμένα, βραβευμένα και συμπληρωματικά μυθιστορήματά της «Γκίλιαντ» (Βραβείο Πούλιτζερ 2005) και «Στο σπίτι» (Βραβείο Οραντζ 2010). Επίσης προβάλλονται στα θεολογικά, φιλοσοφικά, πολιτικά δοκίμιά της ή στις ακαδημαϊκές παραδόσεις της (Πρίνστον, Γέιλ, Πανεπιστήμιο της Αϊοβα), και τροφοδοτούν την κοινωνική της δράση. Είναι μια φωτισμένη πιστή που μπορεί να συνομιλήσει με άθεους και αγνωστικιστές, μουσουλμάνους και ινδουιστές, κυβερνητικούς και αντιεξουσιαστές. Αυτό φάνηκε κι από τη διάλεξή της στο Megaron Plus (την Τετάρτη) και από την προχθεσινή συνάντησή της με τους αναγνώστες της στο βιβλιοπωλείο Ελευθερουδάκης. Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που την αγκάλιασε ο Μπαράκ Ομπάμα ενώ αντίθετα, για το υπερπατριωτικό Κόμμα του Τσαγιού ή το κατασταλτικό σύστημα Μπους και τους Ευαγγελικούς του είναι κόκκινο πανί.

Η Ρόμπινσον κυκλοφόρησε το πρώτο της μυθιστόρημα, το φεμινιστικό «Housekeeping» (Βραβείο PEN 1981) στα 37 της και τα επόμενα δύο, όπου πρωταγωνιστούν δύο φιλικές οικογένειες ιερωμένων, μετά τα 60. Τόπος δράσης είναι η Γκίλιαντ, που παραπέμπει στην περιφέρεια της Αϊοβα, όπου κατοικεί η συγγραφέας και διδάσκει δημιουργική γραφή στο εκεί πανεπιστήμιο. Είναι μια περιοχή δεμένη με το κίνημα για την κατάργηση της δουλείας, που γνώρισε καλβινιστές ιερείς οι οποίοι τον 19ο αιώνα συμμετείχαν στον αιματηρό ένοπλο αγώνα για την απελευθέρωση των σκλάβων. Αυτήν την παράδοση, αυτήν την πατρίδα, αυτές τις ρίζες, αυτό το σπίτι της αλληλεγγύης υπενθυμίζει η Ρόμπινσον. Και στο μεν «Γκίλιαντ» μιλά για τα διλήμματα του Καλού, και για τους δίκαιους αγώνες και τις αγαθές προθέσεις που καμιά φορά εκβάλλουν στο άδικο, στο δε «Σπίτι» μιλά για τα τραύματα που κρύβονται πίσω από τις εκδηλώσεις του Κακού. «Σας αγαπούσα αλλά μού ήταν δύσκολο να είμαι εδώ. Δεν μπορούσα ποτέ να με εμπιστευτώ» εξομολογείται ο Τζακ στην αδελφή του, η οποία τελικά καταλαβαίνει ότι εκείνο που τον οδήγησε στην παραίτηση και στην αυτοκαταστροφή ήταν η συμπεριφορά των αγαπημένων του.