«Πράβντα», «Παρί Μπαλκάν», «Γλωσσού» και «Φαφλατάς»

Σειρά γεγονότων καταγράφονται ως «Θεσσαλονίκη 1912-2012: Μεγάλα γεγονότα στον καθρέφτη του Τύπου» και αντιμετωπίζονται στη σημερινή τους θέαση ως κιβωτός ιστορικής μνήμης. Οχι μόνο για τον σύγχρονο ιστορικό του παρελθόντος αλλά και για τον μελετητή της μνήμης και των προσωπικών γεγονότων που μοιραία συνδέονται με αυτά της ιστορίας της πόλης, του κράτους, της πολιτικής, των κτιρίων, των ιστορικών γεγονότων.

Τα γεγονότα που καταγράφονται αφορούν από την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης τον Οκτώβριο του 1912, τη δολοφονία του βασιλέα Γεωργίου Α’ τον Μάρτιο του 1913, τις πρώτες απεργίες των καπνεργατών και την ίδρυση της Φεντερασιόν το 1909 και το 1914, τη μεγάλη πυρκαγιά και το Σχέδιο Εμπράρ το 1917, τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922, την ίδρυση του Πανεπιστημίου της πόλης το 1925, την ίδρυση της Διεθνούς Εκθεσης το 1926 και την έλευση του Κωστή Παλαμά στην πόλη το 1927 μέχρι τη χούντα των Συνταγματαρχών του 1967, τον μεγάλο σεισμό του 1978, την έκρηξη της Jet Oil το 1986, τα συλλαλητήρια για τη Μακεδονία του 1992, την καταστροφή από πυρκαγιά του δάσους του Σέιχ Σου το 1997…

«Η ιχνηλασία των παλιών εφημερίδων δεν προσφέρει όμως μόνο ένα χρήσιμο και γοητευτικό ταξίδι στους τόπους της ιστορικής μνήμης και μια αναζωογονητική καταφυγή. Θα μπορούσε να είναι και ένα ελκυστικό μάθημα στην εκπαίδευση, καθώς ψάχνοντας στις παλιές εφημερίδες μαθαίνουμε να διαβάζουμε, να συλλογιζόμαστε και να ερμηνεύουμε το ιστορικό παρελθόν» αναφέρει κείμενο του Γιώργου Ιωάννου στην έκδοση στην οποία καταγράφεται πέρα από τα γεγονότα ο πλήρης κατάλογος όλων των φύλλων που κυκλοφόρησαν στη Θεσσαλονίκη αυτά τα 100 χρόνια.

«Δεν είναι λίγες οι φορές που αυτό που έχει να μας πει η παλιά εφημερίδα δεν μπορεί να μας το πει καμία άλλη πηγή, τουλάχιστον με τόσο άμεσο και πειστικό τρόπο. Και χωρίς την υστεροβουλία που συναντά κανείς στους συντάκτες των δημόσιων ή διπλωματικών εγγράφων και όλων των συναφών ιστορικών τεκμηρίων που διαμορφώνονται ή “κατασκευάζονται” με την επίγνωση ότι θα χρησιμεύσουν ως “ιστορικό τεκμήριο” για τον μελλοντικό ερευνητή».

«Μέσα από αυτή τη διπλή προσέγγιση συνοψίζεται η δημοσιογραφική ιστορία της Θεσσαλονίκης και ανιχνεύεται η διαμόρφωση του ιστορικού προσώπου της» σημειώνει ο συγγραφέας – δημοσιογράφος Χρίστος Ζαφείρης, αντιπρόεδρος του ΔΣ του Μορφωτικού Ιδρύματος της ΕΣΗΕΜ-Θ που συνεπιμελήθηκε την έκδοση.

«Οι δημοσιογράφοι χωρίς να το διεκδικούν απαραιτήτως οι ίδιοι, μοιραία αναλαμβάνουν ρόλο ιστορικού προσαρμοσμένου στις διαστάσεις του καθημερινού τους έργου τη στιγμή που το ασκούν αλλά εκτεινόμενου στα όρια που αρχίζει η ιστοριογραφία όταν αυτό εξεταστεί αναδρομικά. Και, αντιστρόφως, οι αλλαγές στον χώρο του Τύπου γίνονται συχνά χρήσιμα εργαλεία για να αντιληφθεί κανείς και να ερμηνεύσει τους κυματισμούς της ιστορίας».

Πέραν των μεγάλων και εν πολλοίς γνωστών εφημερίδων (από τη «Νέα Αλήθεια» 1909-1971 και τη «Μακεδονία» 1911-σήμερα, «Το Φως» 1914-1959 κ.ά.), καταγράφονται αναλυτικά και εφημερίδες με τίτλους όπως «Γάιδαρος» (1920-26), «Γλωσσού» (1926-28), «Κεραυνός – σφίξε με» (1918-1922), «Κουνούπι» (1909-1914), «Σαταν-γλωσσού» (1927-28), «Φαλιμέντο» (1932-34), «Ψέμμα» και «Φαφλατάς»· εβραϊκές με τίτλους όπως «Μούντο», «Α γκεουντί» «Αθιά», «Λα βαρά» και «Μποζ ντε πουέβλο» («Φωνή του λαού»)· τουρκικές όπως «Γενή Ασήρ» («Νέος Αιώνας»), «Χιλάλ» («Ημισέληνος») και «Μπαλκανκλάρ» («Βαλκάνιος»)· σερβικές και βουλγάρικες («Πράβντα», «Σαμοπράβα», «Πράβο», «Μπαλκαρίγια»)· γαλλικές («Παρί Μπαλκάν», «Νουβό Σιέκλ», «Λιμπερτέ» κ.ά.)· αρμένικες («Γκισμίντ» και «Οριζόν»).