«Το Ισλάμ δεν ήρθε από τον Μωάμεθ»

Γνωστός στην Ελλάδα για τα έργα του «Η περσική φωτιά» (Ωκεανίδα, 2006) στο οποίο παρουσιάζει τη σύγκρουση μεταξύ Ελλήνων και Περσών και «Ρουβίκωνας» (Ωκεανίδα, 2005) όπου κεντρικό θέμα αποτελεί η άνοδος και η πτώση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, ο βρετανός συγγραφέας καταπιάνεται στη «Σκιά του Ξίφους» με το Ισλάμ και τους Αραβες. Αμφισβητώντας πολλές από τις βασικές αρχές της ισλαμικής παράδοσης, ο Χόλαντ εστιάζει στην αχανή Αραβική Αυτοκρατορία, η οποία κατά τη διάρκεια του 7ου, του 8ου και του 9ου αιώνα απλωνόταν από τις όχθες του Ωξου ποταμού μέχρι τα Πυρηναία. Και τονίζει ότι πρόκειται για «το τελευταίο, το πιο σημαντικό και πιο ανθεκτικό» από τα θρησκευτικά και πολιτικά υπερ-κράτη που επικράτησαν στη Μεσόγειο και τη Μέση Ανατολή, ύστερα από την κατάρρευση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Το Ισλάμ, υποστηρίζει ο Χόλαντ, δεν εξαντλείται στον λόγο του Θεού που αποκαλύφτηκε το 610 μ.Χ. στον Μωάμεθ αλλά διαμορφώθηκε μέσα από μια διαδικασία. Χρειάστηκε παραπάνω από δύο αιώνες για να αποκτήσει τη μορφή που διατηρεί μέχρι και σήμερα: να λειτουργεί ως ένας αυστηρός μονοθεϊσμός εξαιρετικά πιστός στη μνήμη και τη διδασκαλία του ιδρυτή του Μωάμεθ, στο εσωτερικό του οποίου υπέρτατη αρχή αποτελεί ο λόγος του Θεού που εμπεριέχεται στο Κοράνι. Σύμφωνα με τον Χόλαντ, κατά τη διάρκεια αυτών των δύο αιώνων, το Ισλάμ και οι άραβες χαλίφηδές του, έκαναν δικά τους όλα εκείνα τα στοιχεία που είχαν συμβάλει στην εδραίωση άλλων αναδυόμενων θρησκειών και αυτοκρατοριών εκείνης της περιόδου όπως ο ζωροαστρισμός των Σασανιδών Περσών, ο χριστιανισμός των Βυζαντινών και ο ιουδαϊσμός.

Από αυτά τα προγενέστερα θρησκευτικο-πολιτικά μοντέλα, οι άραβες κατακτητές (οι οποίοι ορμώμενοι από τα βάθη της ερήμου κατέκτησαν τη Βόρεια Αφρική, το μεγαλύτερο τμήμα της Ιβηρικής Χερσονήσου, τους Αγίους Τόπους, ολόκληρη την «εύφορη ημισέληνο» και πρακτικά οτιδήποτε υπάρχει μεταξύ της λίμνης Αράλης και της Αραβικής Θάλασσας) υιοθέτησαν τα μέσα με τα οποία θα μπορούσαν και αυτοί να διοικήσουν τον κόσμο.

Σε θεολογικό – πνευματικό επίπεδο, όπως αναφέρει ο Νταν Τζόουνς της βρετανικής «Telegraph», τα μέσα αυτά ήταν η υποταγή σ’ έναν και μοναδικό θεό, η δογματική εξουσία ενός μοναδικού αγγελιαφόρου του λόγου του Θεού, ο αμείλικτος διωγμός όσων παρέκκλιναν από την επίσημη πίστη καθώς και η καθολική εγκυρότητα ενός ιερού κειμένου. Σε κοσμικό – πολιτικό επίπεδο, οι μέθοδοι που υιοθετήθηκαν αποσκοπούσαν κυρίως στον έλεγχο ενός ανομοιόμορφου και αχανούς πληθυσμού.

Βασικός πυλώνας της ισλαμικής υπεροχής (όπως παλαιότερα της βυζαντινής ή της περσικής υπεροχής) υπήρξε ο καθορισμός ενός συνόλου νόμων στο εσωτερικό του οποίου οι πιστοί θεωρούνταν προνομιούχοι σε σχέση με τους αλλοθρήσκους. Επίσης συνέβαλαν η εξύψωση πολεμιστών που μάχονταν στο όνομα του Παντοδύναμου, η ανοικοδόμηση εντυπωσιακών κτιρίων που εξυμνούσαν τον Θεό και η εσκεμμένη μυθοποίηση συγκεκριμένων πόλεων – Ιερουσαλήμ, Κωνσταντινούπολη, Βαγδάτη, Μέκκα, Μεδίνα – ως κομβικά σημεία τόσο της πολιτικής όσο και της θρησκείας.

Τα στοιχεία που δανείστηκαν οι Αραβες από τις αυτοκρατορίες που προηγήθηκαν των χαλιφάτων τους επηρέασαν την παράδοση και τον πολιτισμό τους σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα, υποστηρίζει ο Χόλαντ. Οπως ακριβώς ο Ιουστινιανός επέβαλε φόρους υποτέλειας σε όσους δεν λάτρευαν τον χριστιανικό Θεό, έτσι ακριβώς και οι Αραβες επέβαλαν έναν κεφαλικό φόρο γνωστό με το όνομα Αλτζίζια σε όσους χριστιανούς και Εβραίους βρίσκονταν υπό την κυριαρχία τους. Η συνήθεια των πέντε προσευχών την ημέρα, η ψύχωση με τη στοματική υγιεινή και η μη αποδοχή της αντιγνωμίας, πολιτικής και θρησκευτικής, αποτελούν στοιχεία του ζωροαστρισμού που στη συνέχεια ενσωματώθηκαν στο πρώιμο Ισλάμ.

Οι αιρετικές απόψεις του Χόλαντ ενδέχεται να προκαλέσουν την αντίδραση των ορθόδοξων μουσουλμάνων ισχυρίζονται πολλοί κριτικοί των βρετανικών εφημερίδων. Ο Νταν Τζόουνς θυμίζει την υπόθεση του Σαλμάν Ρούσντι – 23 χρόνια μετά την επικήρυξή του από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί για τους «Σατανικούς στίχους» του – και απεύχεται να συμβεί κάτι αντίστοιχο στον Χόλαντ. Ο Αντονι Σάτιν από την πλευρά του παραπέμπει στην ύπαρξη της περίφημης 25ης Σούρας η οποία προβλέπει την αμφισβήτηση του Κορανίου και προτρέπει τους πιστούς να απαντήσουν πως όσα αναφέρονται στο Κοράνι δεν είναι τίποτα άλλο παρά μονάχα ο λόγος του Θεού. Το βιβλίο, λέει, θα πρέπει να κριθεί γι’ αυτό που προσπαθεί να κάνει: να εξετάσει ένα ιερό δόγμα μέσα από το πρίσμα της ιστορικής τεκμηρίωσης και της λογικής.