[Επιφυλλίδα] Το φάντασμα της εξέλιξης

Θεωρώντας δεδομένη την εξέλιξη, φαίνεται πως μπορούμε να κάνουμε διαρκώς όπισθεν ολοταχώς και μεγάλη μάλιστα άνεση. Επειδή ό,τι βλέπουν τα μάτια μας ή ό,τι πιάνουν τα χέρια μας μπορεί να είναι λίγο ή πολύ καλύτερο σε σχέση με ό,τι διέθεταν οι γονείς μας και οι παππούδες μας, είναι πολύ δύσκολο να μιλήσεις για ανυπαρξία εξέλιξης ή για οπισθοδρόμηση και να μην λιθοβοληθείς. Γιατί όμως δεν τολμούμε να κάνουμε την ερώτηση απευθείας σε ανθρώπους που ζουν σε έσχατη ένδεια και λένε το ψωμί ψωμάκι, ή υποφέρουν σε ανελεύθερα, δικτατορικά καθεστώτα; Και τι είδους εξέλιξη είναι αυτή της ανθρωπότητας που κρατάει τον μισό της πληθυσμό βασανισμένο και στερημένο και να πληροφορείται ταυτόχρονα την άνεση και την ευμάρεια του άλλου μισού;

Κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει τα θαύματα της ιατρικής και της τεχνολογίας, αλλά μήπως ήρθε η ώρα να το πάρουμε απόφαση ότι η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει πως ικανοποιείται ταυτόχρονα και η ηθική αξίωση των ανθρώπων; Και αφού στο ηθικό επίπεδο τα πράγματα έχουν τα γνωστά μας χάλια, μήπως στο απώτατο μέλλον υπάρξει κάποια πραγματική εξέλιξη, αν θεωρήσουμε τη σημερινή κατάσταση του κόσμου διαχωρισμένη από κάθε είδους εξέλιξη; Τι χρειάζονται όμως όλα αυτά ή άλλες αποδείξεις, όταν έχουμε μπροστά μας ένα απτό γεγονός που είναι το εκλογικό ποσοστό του ακραίου ελληνικού εθνικιστικού κόμματος.

Σε έναν πλανήτη όπου η τεχνολογία ακριβώς μπορεί με ένα κουμπί να τον κονιορτοποιήσει μέσα σε δευτερόλεπτα, οι οπαδοί και οι ηρακλείς του κόμματος αυτού επιδεικνύουν τη σωματική, μυϊκή δύναμή τους ως επιχείρημα προκειμένου να επιβληθούν. Κατά συνέπεια απευθύνονται σε έναν κόσμο που περιφρονεί ό,τι έχει δημιουργήσει το μυαλό του ανθρώπου και υπολογίζει τη βία που μπορεί να ασκήσει η σωματική δύναμη, με τον τρόπο που υπολογιζόταν σε εποχές μεσαιωνικές, σκοτεινές. Ποια εξέλιξη λοιπόν να θεωρηθεί δεδομένη και να μη συνιστά απλά μια φαντασιακή κατάσταση, όταν επανέρχονται θριαμβευτικά μάλιστα τρομοκρατικές μέθοδοι «αποτελεσματικές» μέσα σε ένα περιβάλλον τελείως διαφορετικό σε σχέση με το σημερινό, δηλαδή οπισθοδρομικό.

Μακάρι όμως η έλλειψη της εξέλιξης στο πνευματικό και ηθικό επίπεδο να γινόταν αισθητή μόνον χάρη σε τόσο αβυσσαλέες αλλά εμφανείς διαφορές. Υπάρχουν και πιο «λεπτεπίλεπτες» εκφάνσεις, εξίσου όμως αποπροσανατολιστικές, του τρόπου με τον οποίο χρησιμοποιείται η έννοια της εξέλιξης. Στα «ΝΕΑ» του Σαββατοκύριακου 28-29 Απριλίου υποψήφια συντηρητικού κόμματος (και ποιο δεν είναι πια με τον τρόπο του συντηρητικό;) λέει προκειμένου να υποστηρίξει την υποψηφιότητά της: «Θέλω να πάρω τη ζωή στα χέρια μου. Να παλέψω για τα πιστεύω μου. Να συγκρουστώ για τις αρχές μου. Γιατί, όπως όλοι οι νέοι άνθρωποι, διαθέτω τη δύναμη αλλά και την αγνότητα που λείπει από την πολιτική».

Φτάνει να σκεφτεί κανείς ότι ουδείς πολιτικός εδώ και δεκαετίες πρωτοξεκινώντας είπε κάτι διαφορετικό για να αναρωτηθεί στοιχειωδώς πώς είναι δυνατόν να προτάσσονται ως επιχειρήματα αξιοσύνης και ελπίδας (αυτά τα περί αγνότητας) που σε συνδυασμό με παρεμφερείς τους απόψεις μάς έχουν βουλιάξει στο σημερινό αδιέξοδο. Και επιπλέον πώς «παίρνει κανείς τη ζωή στα χέρια του», όταν τη ζωή αυτή τη ρυθμίζουν τόσοι ξένοι προς εμάς τους ίδιους παράγοντες, ώστε όση δύναμη και αγνότητα και αν διαθέτουμε να μη μπορούμε να κάνουμε το παραμικρό παρά μόνο να κοροϊδεύουμε. Και σε ποια εξέλιξη ή βελτίωση μπορείς να υπολογίζεις, όταν θεωρείς τη γλώσσα προπέτασμα καπνού ώστε να συγκινεί και να γίνεται αποδοτική ενώ την χρησιμοποιείς καταχρηστικά, άλλα δηλαδή να λέει, άλλα να εννοεί και άλλα εσύ να επιδιώκεις.