…και η επιβίωση σε ανελέητες συνθήκες

Το μυστικό που καθιστά τούτο το βιβλίο πειστικό είναι ότι ο Στάινμπεκ δεν ξεκινά με έτοιμες ιδέες για να ανακαλύψει αυτά που θέλει να ανακαλύψει. Γι’ αυτό και τα «Ταξίδια με τον Τσάρλι», που κυκλοφόρησαν το 1962, έχουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον από το επίσης δικό του «Ρωσικό ημερολόγιο» του 1948 (Κέδρος) που έχει προγραμματικό αντισοβιετικό άρωμα. «Ξεκίνησα να βρω την αλήθεια για τη χώρα μου, όμως στο κεφάλι μου κουβαλούσα ένα βαρέλι σκουλήκια: οι αντιλήψεις μου ήταν βαθιά συγκεχυμένες», παραδέχεται δηλώνοντας Δημοκρατικός από οικογένεια Ρεπουμπλικανών. Και εξηγεί ότι δεν επιζήτησε την αντικειμενικότητα, αλλά κατέγραψε όσα είδε με βάση τις προσωπικές του ευαισθησίες και αγωνίες σε εκείνη τη φάση.

Στο Μέιν, λ.χ., παρατηρεί τους γαλλοκαναδούς οικονομικούς μετανάστες που περνούν κάθε χρόνο τα σύνορα χωρίς να τους παρενοχλούν οι συνοριακές Αρχές, για να δουλέψουν στη συγκομιδή της πατάτας. Οι Αμερικανοί, σχολιάζει, «όπως οι Καρχηδόνιοι, φέρνουμε μισθοφόρους να κάνουν τις σκληρές και ταπεινές δουλειές». Είναι οι εποχικοί εργάτες, Ινδοί, Φιλιππινέζοι, Μεξικανοί ή και Αμερικανοί από Πολιτείες που τις έπληξε η ξηρασία. «Οι κανονισμοί για τη μετανάστευση χαλαρώνουν την εποχή της συγκομιδής», γράφει. Στην Καλιφόρνια τον απασχολεί η Αστυνομία. «Δεν με καθησυχάζει καθόλου. Διαρκώς ακούμε για δωροδοκίες, για υπερβάλλοντα ζήλο και πράξεις βίας, για μια μακρά συλλογή από καταχρήσεις και κακουργήματα». Διασχίζοντας την έρημο της Αριζόνας θαυμάζει τη «συνωμοσία της ζωής» των φυτών και των ζώων, από την οποία θα άξιζε, λέει, να πάρει μαθήματα το ανθρώπινο είδος «που έχει χάσει τον προσανατολισμό του». Διότι εκεί είναι «άπειρη η ποικιλία και η ευφυΐα των τεχνικών επιβίωσης σε ανελέητες συνθήκες».

Διαβάζοντάς τον ο έλληνας αναγνώστης αναπόφευκτα θα προβληματιστεί και για τον δικό του τόπο και για την προσωπική του φιλοσοφία ζωής. Ο Στάινμπεκ τονίζει χαρακτηριστικά πως έβγαινε από μια αρρώστια και όλοι τού έλεγαν να χαλαρώσει. «Εχω δει πολλούς ανθρώπους να τυλίγουν τη ζωή τους με μπαμπάκι, να καπελώνουν τα πάθη τους και να βολεύονται σε μια πνευματική και σωματική ημιαναπηρία. Ομως εγώ δεν ήθελα να παραδώσω την ένταση για να κερδίσω μια μικρή παράταση. Το ταξίδι αυτό αντιπροσώπευε για μένα το αντίδοτο για το δηλητήριο του επαγγελματία ασθενούς».