Η μικρά Κεντροδεξιά

Κατά γενική εκτίμηση οι προσεχείς εκλογές θα είναι «αναπροσδιοριστικές», έννοια η οποία υποδηλώνει την πλήρη και οριστική ανασυγκρότηση του πολιτικού και κομματικού πεδίου μιας χώρας (σε αντίθεση προς τις λεγόμενες «αποκλίνουσες εκλογές» που επηρεάζουν μόνο πρόσκαιρα το πολιτικό τοπίο). Πράγματι, ο εδώ και δεκαετίες εγκατεστημένος δικομματισμός δείχνει ανέκκλητα καταδικασμένος στην κοινωνική συνείδηση. Αναμένεται λοιπόν και η – ανεπίστρεπτη – εκλογική του κατάρρευση, παρά το ισχύον εκλογικό σύστημα που διευκολύνει την εναλλαγή μονοκομματικών κυβερνήσεων, επιτρέποντας στην εκάστοτε αξιωματική αντιπολίτευση να επανακάμπτει στην εξουσία αυτοδύναμη και «εξαγνισμένη» από τις παρελθούσες κυβερνητικές της αμαρτίες, αστοχίες ή ανεπάρκειες.

Οι αιτίες αυτής της προβλέψιμης εξέλιξης, μολονότι δεν επηρεάζουν ισομερώς και ομοιοτρόπως όλα τα «θραύσματα» της ελληνικής κοινωνίας, μοιάζουν προφανείς. Είναι, πρώτον, η ανορθολογική – ανορθολογική, διότι δεν αναζητεί υποκατάστατες λύσεις ικανές να βελτιώσουν την κατάσταση – τιμωρητική διάθεση της κοινωνίας έναντι των κομμάτων εξουσίας. (Η κοινωνία αδυνατεί βέβαια να αντιληφθεί ότι οι βασικές πολιτικές της παρατάξεις ήταν αντανάκλαση των δικών της προσδοκιών, γι’ αυτό και δεν της έλεγαν την αλήθεια που η ίδια εν πολλοίς δεν ήθελε να ακούσει). Είναι, δεύτερον, η περισσότερο ορθολογική εκτίμηση πως η ανάκαμψη προϋποθέτει πλήρη εκθεμελίωση των διαχειριστών-παραγωγών της κατάπτωσης, με την ελπίδα πως το μέλλον θα καλύψει δημιουργικότερα το κενό. Ή επίσης για τη διαφαινόμενη καταβαράθρωση των δύο ρουσφετολογικών κομμάτων «ενοχοποιείται» – ακόμη πιο ευτελής εξήγηση, είναι αλήθεια – η ανικανότητά τους να συνεχίσουν να ανταποκρίνονται στον «παραδοσιακό» δωροδιανεμητικό τους ρόλο. Για να μη μιλήσουμε και για τη σύντμηση των πολιτικών κύκλων που δεν αφήνουν «χρόνο εξαγνισμού» στους διαχειριστές της προηγούμενης φάσης της φθοράς…

Οι δυνάμεις, όμως, που επωφελούνται κύρια από το διαμορφούμενο κενό είναι εκείνες – συχνά αντισυστημικές ή στα όρια της συστημικής λογικής, περισσότερο ή λιγότερο αντιευρωπαϊκές, περισσότερο ή λιγότερο ακραίες – που απευθύνονται στο θυμικό του θυμωμένου εκλογέα και δεν παράγουν προτάσεις ρεαλιστικές ή, τουλάχιστον, συμβατές προς τη διαμορφωμένη εσωτερική και διεθνή πραγματικότητα. Αντίθετα τα δύο μικρά κόμματα της φιλελεύθερης Κεντροδεξιάς, παρά τον αντιδημαγωγικό τους λόγο, δείχνουν ελάχιστα να καρπούνται. Γιατί άραγε;

Ισως, βέβαια, η απάντηση να βρίσκεται ακριβώς σε αυτό: σε φάσεις κατάρρευσης του βιοτικού επιπέδου της κοινωνίας δεν υπάρχουν πολλά ευήκοα ώτα για τη φωνή της λογικής. Πέραν τούτου, ωστόσο, τα δύο – προσωποπαγή σε τελική ανάλυση – φιλελεύθερα πολιτικά μορφώματα, πέραν του ότι συμβολίζουν το παρελθόν, έχουν τις δικές τους αδυναμίες. Ο Στ. Μάνος, πραγματιστής και πραγματοποιός, πολιτικός σπάνιας διορατικότητας, ικανότητας, ευθυκρισίας και εντιμότητας, με τίτλο τιμής ότι ποτέ δεν δημαγώγησε, ωστόσο, πέραν του ανθρωποδιωκτικού του χαρακτήρα, στερείται και του πολιτικού εκείνου ορθολογισμού που θα του επέτρεπε να αντιληφθεί πως κοινωνικά στρώματα απελπισμένα δύσκολα αποδέχονται έναν ορθολογισμό «αψιμυθίωτο», βίαιο και προσανατολισμένο μόνο στο μακροπρόθεσμο.

Από την πλευρά της, η Ντόρα Μπακογιάννη διαθέτει καλύτερο κομματικό μηχανισμό, ωστόσο κουβαλάει περισσότερες «αμαρτίες»: στον πυρήνα του πολιτικού κατεστημένου, μακροχρόνια υπουργός «της κληρονομικής δημοκρατίας της Ελλάδας», υπήρξε επίλεκτο και «νομιμόφρον» στέλεχος της τραγικής κυβέρνησης Καραμανλή. Και ατομικά, όμως, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί αμέτοχος ευθυνών για τη σημερινή οικονομική και ηθική κατάπτωση του τόπου: σε μια εποχή όπου η κοινωνία καταλογίζει ανεύθυνη και ιδιοτελή «γενναιοδωρία» σε όσους διαχειρίστηκαν δημόσιο χρήμα, δεν ξέρω π.χ. εάν θα μπορούσε να αποδείξει διαχειριστική αυτοσυγκράτηση στον δήμο, ιδιαίτερα στον προσφερόμενο για «εικονοπλαστική» εκμετάλλευση δημοτικό ραδιοσταθμό. Παράλληλα, παρά την εκ των υστέρων δικαίωση κάποιων κεντρικών επιλογών τής κυβέρνησης Μητσοτάκη, η πρώην υπουργός κουβαλάει και «οικογενειακές ευθύνες» όχι μόνο για πολιτικές πρακτικές αλλά και για εν πολλοίς κληρονομημένες κοινωνικές επαφές, συναναστροφές ή διασυνδέσεις με αμφιλεγόμενους παράγοντες της δημόσιας ζωής.

Τούτων δοθέντων, στην τελική ευθεία – και παρά την κατακραυγή των δυνάμει υποστηρικτών τους για την αποτυχία τους να συνεργαστούν, δηλωτική άλλωστε των χαρακτηρολογικών τους αδυναμιών – οι δύο φιλελεύθεροι πολιτικοί διαθέτουν ορισμένα πλεονεκτήματα συγκυρίας που τους αφήνουν κάποιες ελπίδες κοινοβουλευτικής εκπροσώπησης: Πρώτον, με πρωτοφανή την κατάρρευση του δικομματισμού, περισσεύουν για όλους ψιχία. Δεύτερον, η οφθαλμοφανής πλέον αδυναμία της ΝΔ να διεκδικήσει την αυτοδυναμία απελευθερώνει κεντροδεξιούς ψηφοφόρους με παραταξιακή συνείδηση. (Πόσο ανέφικτη είναι η αυτοδυναμία φαίνεται από τη «δημοφιλία» της 4ης θέσης του ψηφοδελτίου επικρατείας του κόμματος: με περίπου 27-28% θα ήταν εκλόγιμη…). Τέλος η, μέχρι στιγμής, τελευταία γκάφα Σαμαρά – η, τελικώς αποσυρθείσα, υποψηφιότητα Συμπιλίδη -, προσβάλλοντας τη συνείδηση της μητσοτακικής πτέρυγας της παράταξης φέρνει νερό στον μύλο των δύο φιλελεύθερων ηγετών. Θα φτάσει όμως σε μια χώρα με δαιμονοποιημένο τον φιλελευθερισμό;

Ο Θανάσης Διαμαντόπουλος είναι καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Παντείου Πανεπιστημίου