Ζωή επικίνδυνη, άρα λιγότερο βαρετή

«Ποτέ δε δέχτηκα την αιφνίδια επίσκεψη της έμπνευσης. Η συγγραφή, για μένα τουλάχιστον, είναι συνυφασμένη με την πεισματική θέληση (…). Είχα διαβάσει κάποτε ότι οι παλαιοντολόγοι περνούν ημέρες ή κι εβδομάδες περιδιαβάζοντας μια περιοχή όπου θεωρούν πιθανό να βρουν ένα απολίθωμα (…). Για μένα, το να γράφεις είναι κάπως έτσι».Πίσω από τη φωνή αυτής της γυναίκας κρύβεται η δημιουργός της. Η 38χρονη Νικόλ Κράους, αστέρι των νέων αμερικανικών γραμμάτων.

Η Νικόλ Κράους γεννήθηκε στη Νέα Υόρκη το 1974. Το «Οταν όλα καταρρέουν» είναι το τρίτο της μυθιστόρημα. Η Κράους συνταιριάζει τις ιστορίες της σε μια πολυπρισματική σύνθεση. Νέα Υόρκη, Λονδίνο, Ιερουσαλήμ. Τα παράλληλα σύμπαντα διαφορετικών μεταξύ τους ανθρώπων συμπλέκονται. Ενας χιλιανός ποιητής, μια συγγραφέας κλεισμένη στο κουκούλι της, η Χιλή του Πινοσέτ, τα βασανιστήρια, η αδιατάραχτη Οξφόρδη, ένα καλά κρυμμένο οικογενειακό μυστικό, μια γυναίκα με κρυφή ζωή, ένας σύζυγος που αγαπά αλλά δεν ξέρει, δύο αδέλφια που ζουν στη βαριά σκιά του πατέρα τους, ένας γονιός σε απόγνωση. Κι ένα γραφείο. Ξύλινο, με δεκαεννιά συρτάρια, τρομακτικό στην όψη. Ενα γραφείο για να γράψεις το αριστούργημα.

Το χαρίζει ο Ντάνιελ Βάρσκι, χιλιανός ποιητής, σε μια μυθιστοριογράφο στη Νέα Υόρκη. Περνούν ένα βράδυ μαζί, συζητούν για ποίηση, ο Βάρσκι παίρνει φωτιά, σιχαίνεται τον Νερούδα που μονοπωλεί την ποίηση της χώρας του. Επιστρέφει στη Χιλή. Το γραφείο του, το γραφείο όπου έγραφε ο Λόρκα, όπως της είπε μεταξύ αστείου και σοβαρού, γίνεται ο συγγραφικός κόσμος της γυναίκας. Εκεί γράφει τα μυθιστορήματά της. Εκεί υφαίνει το συγγραφικό κουκούλι της. Οι ήρωές της είναι πιο ζωντανοί από τον άνθρωπο που ανασαίνει δίπλα της. Ωσπου εμφανίζεται η κόρη του Βάρσκι. Ζητά να πάρει πίσω το γραφείο του πατέρα της. Η μυθιστοριογράφος καταρρέει.

Χρόνια πριν, στο Λονδίνο, η Λότε, μια συγγραφέας παντρεμένη με ακαδημαϊκό, θα δεχτεί την επίσκεψη του Ντάνιελ. Η Λότε ζει στο Λονδίνο. Ο σύζυγός της εργάζεται στην Οξφόρδη και πηγαινοέρχεται. Λατρεύει τη γυναίκα του. Η Λότε χαρίζει στον Ντάνιελ το γραφείο της, ένα γραφείο που σημαίνει πολλά γι’ αυτήν. Τα χρόνια περνούν, η Λότε γερνά, χάνει το μυαλό της. Ο σύζυγος την φροντίζει. Ομως, αίφνης, ανακαλύπτει πως η γυναίκα δίπλα του έχει ζήσει και μια άλλη, καλά κρυμμένη, ζωή. Μια ζωή, για την οποία δεν είχε ιδέα.

Ιερουσαλήμ. Ενας συνταξιούχος εισαγγελέας χάνει τη γυναίκα του. Την ημέρα της κηδείας ο κόσμος του καταρρέει. Ο ένας του γιος, αυτός που έμεινε στο Ισραήλ, στηρίζει τον πατέρα του όσο μπορεί. Ξάφνου εμφανίζεται ο δεύτερος γιος, εκείνος που έριξε μαύρη πέτρα πίσω του και έφτιαξε τη ζωή του στο Λονδίνο. Ο προβληματικός γιος, ο αγαπημένος της νεκρής μαμάς. Αυτός που παραιτήθηκε από τα υψηλά του αξιώματα χωρίς να ρωτήσει κανέναν

κι επέστρεψε τελικά, για να ζήσει ξανά στο εφηβικό του δωμάτιο μαζί με τον χήρο πατέρα του. Συνεχίζει τις νυχτερινές βόλτες, που έκανε μικρός. Η κατεστραμμένη σχέση πατέρα – γιου αλλάζει.

Ο Γιόαβ Βάιζ και η αδελφή του σπουδάζουν στην Οξφόρδη και ζουν στο Λονδίνο. Πλούσιος μπαμπάς, ταξιδεύει παντού, απών και πανταχού παρών ταυτοχρόνως. Νεκρή μάνα. Τα αδέλφια ζουν σε μια προφυλαγμένη σιωπή, έως ότου ο Γιόαβ συνδέεται με μια κοπέλα. Η μοναξιά του σπάει, όμως το σπίτι με τα μυστικά βαραίνει πάνω τους. Ο Γιόαβ εξαφανίζεται ξαφνικά. Επειτα από χρόνια, μια επιστολή αποκαθιστά το νήμα που κόπηκε απότομα.

Η Κράους επιβάλλεται με τη γραφή της. Οι φράσεις της αποδίδουν με αφοπλιστική απλότητα τα αισθήματα και τις επιλογές των πρωταγωνιστών της. Ο συνταξιούχος εισαγγελέας λ. χ. σκιαγραφεί το πορτρέτο της πεθαμένης γυναίκας του ως μάνας: «Οταν ήσουν μικρός, η μητέρα σου μου είπε ότι θα σκότωνε για χάρη σου. Θα σκότωνες κάποιον άλλον αν ήταν να σωθεί αυτός; επανέλαβα. Ναι, απάντησε. Και θα άφηνες ακόμα και πέντε ζωές να χαθούν για να σωθεί η δική του; ρώτησα. Ναι, είπε. Εκατό; ξαναρώτησα. Δεν απάντησε, αλλά το βλέμμα της έγινε ψυχρό και σκληρό. Χίλιες; Απομακρύνθηκε από κοντά μου». (Σελ. 94). Δε νομίζω ότι χρειάζεται κάποιο σχόλιο.