Κουλούρι, Κrak και Γιούσουρι

Σύμφωνα με εγκυρότατους υπολογισμούς, η ντόπια παραγωγή κόμικς της προηγούμενης δεκαετίας ήταν πολλαπλάσια από εκείνη όλων των τελευταίων δεκαετιών μαζί. Δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα αν κάποιοι πλούτισαν, μια δυναμική ωστόσο που ξεκίνησε τότε μοιάζει να κινεί τις μηχανές των ελληνικών κόμικς μέχρι σήμερα. Στο 7ο Comicdom Con Athens στα τέλη του περασμένου Μαρτίου ένας υποθετικός fan που ήθελε να αγοράσει όλες τις νέες ελληνικές εκδόσεις θα χρειαζόταν, σύμφωνα με ακριβέστατες εκτιμήσεις, λίγο παραπάνω από 200 ευρώ. Δεν το λες και ανησυχητικό νέο αυτό.

«Ισως ισχύει το κλισέ που θέλει τη δημιουργικότητα να τρέφεται από περιόδους κρίσης», λέει η Λήδα Τσενέ, υπεύθυνη επικοινωνίας του Comicdom, το οποίο εκτός από το φεστιβάλ μπορεί να περηφανεύεται και για μπόλικες νέες εκδόσεις: τη συλλογή INDIGO της Βάλιας Καπάδαη, εικονογραφημένη από την ίδια και με σενάρια δικά της, αλλά και αρκετών ξένων ή ελλήνων δημιουργών, το graphic novel «Σύνδρομο: Η αρχή είναι το τέλος» σε σενάριο του Ηλία Κατιρτζιγιανόγλου και σχέδιο του Χρήστου Μαρτίνη αλλά και το «Πολύσπορο ζυμάρι από την Κόλαση» του Γαβριήλ Τομπαλίδη. «Τα πράγματα», συνεχίζει η Λήδα, «μοιάζουν γενικά αισιόδοξα». Το ίδιο προσυπογράφει και η Jemma Comics, οι τελευταίες εκδόσεις της οποίας είναι σε συντριπτικό ποσοστό ελληνικές. «Η κρίση μάλλον κάνει τους καλλιτέχνες να θέλουν να εκφραστούν», λέει ο Λευτέρης Σταυριανός και έχει παραπάνω από πολλούς τίτλους σαν απόδειξη. Την «Τσακισμένη αυγή» της Αλέξιας Οθωναίου, για ένα ατύχημα που γίνεται αφορμή να διασταυρωθούν οι μοίρες τεσσάρων ανθρώπων, το «Τρομολόγιο», ένα «αλφαβητάρι ανατριχιαστικής ποίησης» σε στίχους του Βασίλη Μπαμπούρη και εικονογράφηση του Γιώργου Δημητρίου ή τη «Μίζερη πόλη», ένα «παραφυσικό νουάρ», σε σχέδια Βασίλη Γκογκτζιλά και κείμενα Κώστα Ζαχόπουλου. Επίσης, το «Τελευταίο καταφύγιο» του Χρήστου Μαρτίνη, το «Γουίλι το ζόμπι» του Αντι Λόιενμπεργκερ, δημιουργού με ιδιαίτερη πατρίδα την Ελλάδα. Το όγδοο «Krak Komiks» του ξεκαρδιστικά ανατρεπτικού Τάσου Μαραγκού και φυσικά το τρίτο τεύχος της σειράς «Κουλούρι» του Tomek.

«Αράχοβα» και «Κουλούρι»

Από το δικό του κατάστημα στην οδό Ασκληπιού, το Tilt Comics, ο Γιώργος Καρανικόλας, εξηγεί ότι «τα πράγματα είναι ανεβασμένα από άποψη δημιουργών, γιατί έχει κλείσει πια ο κύκλος απορρόφησης εξωτερικών επιρροών, δίνοντας χώρο σε μεγάλη ποικιλία στυλ και πολλές προσωπικές απόψεις στο σχέδιο». Λίγο πιο συγκρατημένος, ο Πάνος Κρητικός από τις εκδόσεις Ενατη Διάσταση (που ξεκίνησαν από τη Θεσσαλονίκη και πλέον αναμετριούνται με τις δυσκολίες της διανομής από τη μακρινή Μυτιλήνη), τονίζει ότι οι δημιουργοί ακόμα χρειάζονται κουράγιο και αφοσίωση, αφού «ακόμα δεν μπορούν να ζήσουν αποκλειστικά από τη δουλειά τους». Tα τελευταία ωστόσο κατορθώματα της Ενατης Διάστασης δεν είναι και λίγα. Η «Αράχοβα» των Τάσου Ζαφειριάδη και Παναγιώτη Πανταζή κράτησε το βραβείο «Best Short Story» στο φετινό Comicdom, ενώ οι νέες κυκλοφορίες, όπως το «Forest» του Σπύρου Ευάγγελου Αρμένη ή τα «Χρονικά του πυρετού» του Νίκου Μηλιώρη, τα πάνε αρκετά καλά εκεί έξω. «Η φάση τσουλάει και η ώρα των ελληνικών κόμικς πλησιάζει. Πλέον οι δημιουργοί βρίσκουν τον δρόμο τους και τον ακολουθούν», λέει από την έδρα του στη Σκιάθο ο Tomek, που κράτησε το βραβείο Best Artist του Comicdom για το γεμάτο σουρεαλισμό αλλά και παιδική αθωότητα «Κουλούρι» του. Δεν εννοεί ότι στον χώρο είναι όλα ρόδινα. «Οχι, ο έλληνας κομίστας δεν μπορεί ακόμα να ζήσει αποκλειστικά από αυτό», λέει κατηγορηματικά και εξηγεί ότι εκείνος δουλεύει παράλληλα σε εικονογραφήσεις και animations. Ο Παναγιώτης Πανταζής από την Αθήνα πιστεύει ότι «αυτό που σώζει την παρτίδα είναι η επιμονή των δημιουργών, γιατί ο κόσμος μπορεί να μην αγοράζει μαζικά, όμως οι κομίστες δεν πτοούνται». Ο ίδιος, εκτός από τον προσωπικό του τίτλο Common Comics από τη Giganto Books, πρόσφατα κυκλοφόρησε και το «Κάποτε κλέψαμε ένα διαστημόπλοιο μαζί», μια αυτοέκδοση σε ασυνήθιστο format. «Δηλαδή σε αφίσα», εξηγεί ο Παναγιώτης, «που λειτουργεί σαν μεγάλος καμβάς γεμάτος μικρές σελίδες».

Στο μεταξύ, μια ακόμη τάση που μοιάζει να αναδύεται στο εγχώριο χάρτινο και πολύχρωμο βασίλειο είναι αυτή των μεταφορών παλιότερων λογοτεχνικών έργων. Μετά το «Παραρλάμα» του Δημοσθένη Βουτυρά, ο κομίστας Θανάσης Πέτρου και ο σεναριογράφος Δημήτρης Βανέλλης, κυκλοφόρησαν το «Γιούσουρι και άλλες φανταστικές ιστορίες» (εκδ. Τόπος), όπου μεταγράφουν δυσεύρετα φανταστικά αφηγήματα ελλήνων λογοτεχνών (Καβάφης, Καρυωτάκης, Παπαδιαμάντης, Καρκαβίτσας και άλλοι) σε σκίτσα και λέξεις. «Θέλαμε να κάνουμε ένα κόμικς αναγνωρίσιμο από τον έλληνα αναγνώστη, που να το νιώθει σαν κοινό τόπο», λέει ο Πέτρου, βραβευμένος με το βραβείο εξωφύλλου από το Comicdom για το «Πτώμα» (Jemma Press). «Το “Γιούσουρι” όμως», συνεχίζει, «είναι αυτοτελές έργο, ανεξάρτητο, μη συγκρίσιμο με τα διηγήματα που μεταφέρει». Ούτε ο Γιώργος Ακοκαλίδης από τη Θεσσαλονίκη έχει λόγο να αναμετρηθεί με το πρωτότυπο έργο που μετέφερε σε κόμικς μαζί με τον συγγραφέα Τάσο Αποστολίδη. Η «Οδύσσεια» (η γνωστή) κυκλοφορεί σε έξι συνέχειες από το Μεταίχμιο και οι ανασκευαστές της δεν είναι σίγουροι αν εντάσσεται σε μια γενικότερη τάση μεταφορών. «Τα κλασικά έργα είναι διαχρονικά και επανέρχονται στην επικαιρότητα με διάφορους τρόπους», λέει ο Γιώργος Ακοκαλίδης που στο παρελθόν είχε μεταφέρει επιτυχώς τις κωμωδίες του Αριστοφάνη, επίσης σε συνεργασία με τον Αποστολίδη. «Οι παλιοί τα ξέρουν», συνεχίζει «και οι νέοι τα αναζητούν».

Διδακτορικό στα κόμικς

Μη νομίσει βέβαια κανείς ότι τα πάντα στα ελληνικά κόμικς κινούνται στον χώρο των επίσημων εκδόσεων. Στο φετινό Comicdom η φιλοξενία των αυτοεκδόσεων (fanzines για πολλούς) απαιτούσε 80% περισσότερο χώρο από πέρσι και από τους τίτλους που ξεχώρισαν μόνο ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε τα «Crew of Awesome», «Μπάτμαν, αυτή η αδερφή», «Frogs and Dogs» ή o «Φαβορίτης». Το «ΖΧ» του Helm, ξεχώρισε τόσο, που απέσπασε και το σχετικό βραβείο. «Ομως τα περισσότερα ελληνικά κόμικς δεν έχουν ακόμα την ικανότητα να σε τρομάξουν, να σε κάνουν να σκεφτείς, να σε ταράξουν. Δεν γνωρίζει όλο το ελληνικό κοινό τι μπορεί να κάνει το μέσο», λέει ο Helm. Ισως γι’ αυτό ο ίδιος αλλά και όσοι ακόμα «πήραν τα ρίσκα τους» ακολούθησαν τον δρόμο της αυτοέκδοσης. «Γιατί προτιμάς να αυτοχρηματοδοτηθείς και να κάνεις ό,τι γουστάρεις, να αμφισβητήσεις τα όρια του μέσου και να σκεφτείς παγκόσμια, διαστρικά. Και ας πρέπει συχνά να βγάζεις το καπέλο του δημιουργού για να βάλεις εκείνο του διανομέα».

Και όσο αφήνουμε τον ανιχνευτή νέων τάσεων και ειδήσεων ανοιχτό, εκείνος θα συνεχίσει να χτυπά. Επειτα από μια σειρά σεμιναρίων κόμικς για παιδιά (όπου μια μητέρα είδε την κόρη της να πολεμά τη δυσλεξία δομώντας τη σκέψη της με εικόνες), οι εκδόσεις Comicdom κυκλοφόρησαν το «Γράφοντας με εικόνες», μια ιδέα της Λήδας, που εικονογράφησε ο Μιχάλης Διαλυνάς. Ο κομίστας και γελοιογράφος Soloup κατέθεσε πρόσφατα ένα διδακτορικό για την ιστορία των ελληνικών κόμικς και τις αναπαραστάσεις ιδεών στις σελίδες τους από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα (αναζητά και εκδότη, οι ενδιαφερόμενοι σπεύσατε). Σε πιο πολιτικά χωράφια, ο Σπύρος Δερβενιώτης συμμετέχει στη διεθνή πρωτοβουλία Occupy Sketchbook. Στον χώρο των webcomics θα αδικήσουμε πολλούς αν αναφέρουμε μόνο τα theveryclosedcircle.blogspot.com (βραβείο Best Anthology στο Comicdom), socomic.gr, τα «Κουραφέλκυθρα», ή το bomchicka.tumblr.com. Θα κάνουμε ζημιά στον χώρο αν δεν αναφέρουμε δημιουργούς όπως τον Εκτορα (το έργο του «Feathers» από τη Giganto έφυγε με βραβείο κοινού αλλά και καλύτερου κόμικς από το Comicdom), τον Τάσο Ζαφειριάδη (βραβείο Best Writer), τον Γιώργο Γούση ή τον Τάσο Παπαϊωάννου και εκδοτικές όπως την Inkpress Κορμοράνος, την Comicworld, την Anubis, τη Selini. Είπαμε, το εγχείρημα γίνεται δυσκολότερο. Ολο και κάτι θα μείνει απ’ έξω. Δεν το λες όμως και ανησυχητικό νέο αυτό.