Αβυσσος η ψυχή του πιανίστα

Ο Γκλεν Γκουλντ (1932 – 1982) υπήρξε ιδιοφυής. Στην ηλικία των τριών ετών ήταν ικανός να διαβάζει παρτιτούρα, στα πέντε του άρχισε να συνθέτει και στα δέκα του μπορούσε να παίζει ολόκληρο το πρώτο βιβλίο από το «Καλώς Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο» του Γιόχαν Σεμπάστιαν Μπαχ.

Ο Γκουλντ αντιλαμβανόταν τη μουσική ως ιδιωτική και όχι ως δημόσια ενασχόληση και πίστευε πως οι συναυλίες που επικεντρώνονται στο να επιδεικνύουν τους καλλιτέχνες ως βιρτουόζους πρέπει να αποφεύγονται. Στα προγράμματα των ρεσιτάλ του δεν συμπεριελάμβανε συνθέτες των οποίων το ρεπερτόριο θεωρείται δεξιοτεχνικό (Λιστ, Σοπέν κ.ά.), για τις ηχογραφήσεις του επέλεγε σχετικά άγνωστα στο ευρύ κοινό μουσικά έργα ενώ στα τριάντα ένα του ο Γκουλντ αποφάσισε να τερματίσει την καριέρα του ως σολίστ πιάνου για να αφοσιωθεί στις ηχογραφήσεις, τις ραδιοφωνικές και τηλεοπτικές εκπομπές, τη συγγραφή, τη σύνθεση, τη διεύθυνση και τον πειραματισμό με την τεχνολογία.

Η δεύτερη χαρακτηριστική ποιότητα του μεγαλοφυούς πιανίστα, ο οποίος έφερε επανάσταση στην ερμηνεία του Μπαχ, ήταν η εκκεντρικότητα. Ετρεμε το κρύο και φορούσε πολύ ζεστά ρούχα και γάντια, ακόμη και όταν βρισκόταν σε ζεστά μέρη. Είχε το τελετουργικό, πριν βγει στη σκηνή, να μουλιάζει τα χέρια του σε καυτό νερό. Λάτρευε τα μπισκότα από μαραντάμυλο και τα ζώα και απεχθανόταν το φως της ημέρας, τα αεροπλάνα και τη βία. Δεν ήθελε να τον αγγίζουν και αρνιόταν να μιλήσει κατά πρόσωπο σε οποιονδήποτε. Επαιρνε συνεντεύξεις από τον εαυτό του, έγραφε ασυνήθιστα διαφημιστικά για τον ίδιο τα οποία δημοσίευε σε εφημερίδες και ηχογραφούσε συνομιλίες άλλων σε δημόσιους χώρους.

Συχνά μουρμούριζε όταν έπαιζε και ισχυριζόταν πως το τραγούδι αυτό ήταν ασυναίσθητο και αυξανόταν αναλογικά με τη μη δυνατότητα του πιάνου να προσδώσει αυτό που ο ίδιος επεδίωκε. Ηταν επίσης γνωστός για τις ασυνήθιστες στάσεις του σώματός του όταν έπαιζε. Μάλιστα στα κοντσέρτα του καθόταν πάντα στην ίδια καρέκλα που του είχε φτιάξει ο πατέρας του και την οποία συνέχισε να χρησιμοποιεί ακόμη κι όταν είχε φθαρεί εντελώς.

Στο εν λόγω βιβλίο, τέσσερις ψυχαναλυτές από το Κέντρο Μελέτης και Ερευνας της Αναλυτικής Κλινικής (CERCLE) του Στρασβούργου διαβάζουν αποσπάσματα των κειμένων του Γκουλντ και χρησιμοποιώντας κάποιες από τις θεωρητικοποιήσεις του Ζακ Λακάν ερμηνεύουν πτυχές της προσωπικότητας του ιδιόρρυθμου πιανίστα.

«Μια ρυτίδα στο μέτωπο μπορεί να έχει επίπτωση στο πιανιστικό παίξιμο» υποστήριζε ο Γκουλντ. Ετσι, ο Ζαν – Πιερ Γκαγιοΐ εστιάζει στη σχέση του Γκουλντ με το σώμα του και στον τρόπο με τον οποίο αποπειράθηκε να την εξηγήσει στα γραπτά του. Η Μίκι Μποκαρά-Σμέλζερ επιχειρεί να ορίσει την έννοια της καλλιτεχνικής δημιουργίας και με αφορμή την περίπτωση Γκουλντ θέτει το ερώτημα αν το έργο τέχνης μπορεί να αναδυθεί από την τρέλα ή απαιτεί τη συνάρθρωση πραγματικού, συμβολικού και φαντασιακού.

Η Μιριάμ Μιτελμάν παρουσιάζει την ιδιάζουσα σχέση του πιανίστα με τον Μπαχ, του οποίου υπήρξε ίσως ο κορυφαίος ερμηνευτής. Οπως είναι γνωστό, η ηχογράφηση των περίφημων «Παραλλαγών Γκόλντμπεργκ», του γερμανού συνθέτη, το 1955 θα χαρίσει στον Γκουλντ διεθνή φήμη. Και τέλος ο Πιερ Εμπντινζέ αναλύει την προσπάθεια του Γκουλντ να αποδώσει με όρους συνειδητής γνώσης αυτό που στο μουσικό παίξιμο ξεφεύγει από τη συνείδηση.