Ο Σούπερ Μάριο, έργο τέχνης

Κάποτε, ένα (μικρό) κομμάτι της ανθρωπότητας πίστεψε (για λίγο) σε ιδέες σήμερα αδιανόητες. Οπως ότι η κυριαρχία του γραπτού λόγου έναντι του προφορικού θα ενθαρρύνει τη λήθη ή ότι τα μυθιστορήματα θα φέρουν τον όλεθρο στις ψυχές ευεπηρέαστων κορασίδων. Ο κινηματογράφος, φοβήθηκαν μερικοί, θα μεταμορφώσει κάθε θεατή σε ένα πλάσμα μειωμένης πνευματικής ικανότητας, σε ένα ζόμπι.

Με την τελευταία έκθεση του Μουσείου Αμερικανικής Τέχνης στην Ουάσιγκτον είναι πολύ πιθανό στον (σύντομο) κατάλογο με τις άστοχες υποτιμήσεις να προστεθεί ακόμη μία: αυτή που θέλει τα ηλεκτρονικά παιχνίδια να μην προσφέρουν στον άνθρωπο τίποτε άλλο παρά λιγότερα εγκεφαλικά κύτταρα. Η έκθεση θα διαρκέσει ώς τον Σεπτέμβριο, πραγματοποιείται κάτω από την προστατευτική ετικέτα του Ινστιτούτου Smithsonian και έχει έναν τίτλο που δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφισβήτησης για το περιεχόμενο: «Η τέχνη των video games».

Την επιμελείται ο προγραμματιστής Κρις Μελισινός, ηγετική φυσιογνωμία στον χώρο του gaming και υπεύθυνος για μια εμπειρία που δεν υποτιμά καμιά δεκαετία από την ιστορία της ηλεκτρονικής διασκέδασης. Οι επισκέπτες μπορούν να περιπλανηθούν από τους λαβυρίνθους του Pacman μέχρι τις πύλες του Portal 2, αφού κάνουν ένα πέρασμα από κλασικούς τίτλους επιστημονικής φαντασίας, όπως το Space Invaders, από παιχνίδια πλατφόρμας σαν το Super Mario Bros ή από παιχνίδια γρίφων στο στυλ του Monkey Island. Δεν λείπουν οι «σκοπευτές σε πρώτο πρόσωπο» (μια ελεύθερη απόδοση των first – person shooters), τα κοινωνικά παιχνίδια (εντάξει, social games), τα παιχνίδια ταμπλέτας (πιο κατανοητό αυτό), το Farmville, το Gears of War ή το Angry Birds. Ισως όμως τα περισσότερα βλέμματα (ή αντίχειρες) να συγκεντρώνει το Flower, για πολλούς το πιο «αρτιστίκ» παιχνίδι της παρέας.

Εκθέσεις και συνέδρια για τα βιντεοπαιχνίδια πραγματοποιούνται συχνότατα, εδώ όμως μιλάμε για μια έκθεση από εξέχοντα πολιτιστικό φορέα. Ακόμη και αυτός πάντως δυσκολεύεται να συγκεντρώσει το απόσταγμα των επιτευγμάτων του χώρου. Τα video games αριθμούν μετά βίας μισό αιώνα ζωής και σύμφωνα με τους θιασώτες τους διαθέτουν ήδη περισσότερες ταξινομήσεις και νεωτερισμούς από όσους ενσωμάτωσε ο κινηματογράφος στον διπλάσιο χρόνο. Για όποιον ενδιαφέρουν τα κέρδη, τα βιντεοπαιχνίδια είναι ο πιο χρυσοφόρος τομέας της παγκόσμιας βιομηχανίας διασκέδασης. Εδώ και λίγα χρόνια, το σενάριό τους (φυσικά και έχουν σενάριο) και τα γραφικά τους έχουν βελτιωθεί εκθετικά, ενώ δεν είναι λίγοι όσοι υποστηρίζουν πως λέει πολλά το γεγονός ότι ψηφιακοί χαρακτήρες συναγωνίζονται σε υποκριτική δεινότητα αστέρες του Χόλιγουντ.

Το Arvon Foundation μάλιστα, βρετανικό ίδρυμα για την προώθηση της δημιουργικής γραφής, πραγματοποίησε πρόσφατα μια σειρά μαθημάτων σεναρίου για video games, στα οποία δίδαξε η συγγραφέας Ναόμι Αλντερμαν. Ο δημιουργός παιχνιδιών Τζάστιν Βίλιερς (Dead Space: Extraction, Fable 2) επιδιώκει και κατορθώνει να συνεργάζεται με σχεδιαστές κινουμένων σχεδίων οσκαρικού επιπέδου, με αναγνωρισμένους μουσικοσυνθέτες ή ηθοποιούς, κάτι που, όπως δήλωνε πρόσφατα, «σημαίνει ότι τα βιντεοπαιχνίδια γίνονται πλουσιότερα. Περιέχουν επιρροές από τα graphic novels μέχρι τη σοβαρή δραματουργία, όχι μόνο από ταινίες επιστημονικής φαντασίας».

Πριν από λίγες εβδομάδες, το παιχνίδι γρίφων Portal 2 ανακηρύχθηκε Παιχνίδι της Χρονιάς από τα BAFTA Video Games Awards (τα γνωστά, της βρετανικής ακαδημίας) και ο Τομ Τσάτφιλντ, συγγραφέας του βιβλίου «Why Games are the 21st Century’s Most Serious Business», έλεγε σε συνέντευξή του ότι το βραβευμένο παιχνίδι «έχει ένα πνευματώδες σενάριο, αποδεικνύοντας ότι σε αυτό το μέσο, το πιο εμπορικά επιτυχημένο παιχνίδι της χρονιάς είναι και το πιο αναγνωρισμένο από τους κριτικούς».

Αν κάποτε τα video games απεικόνιζαν μυθικές μάχες ή πιστολίδι αποκλειστικά, η έλευση της νέας τεχνολογίας δείχνει να αλλάζει τους όρους της παρτίδας. «Αφήνουμε πίσω τα αποκαλυπτικά σκηνικά και τους γενετικά ενισχυμένους στρατιώτες» εξηγούσε ο Βίλιερς. «Παιχνίδια όπως το Bioshock δημιουργούν ολόκληρους κόσμους στα πρότυπα του Τέρι Γκίλιαμ, με ρετρό – φουτουριστικά χαρακτηριστικά». Σήμερα, ο χώρος έχει και το αβάν γκαρντ κομμάτι του. Το παιχνίδι Nightjar, για iPhone και iPad, δεν έχει γραφικό περιβάλλον, μόνο ήχους. Μπορεί να παιχτεί ακόμα και με τα μάτια κλειστά.

Ισως βέβαια έχει σημασία τα μάτια και τα μυαλά να παραμένουν ανοιχτά. Η έκθεση στο Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης μπορεί να έχει αναπόφευκτους περιορισμούς, κανένας άστοχος φόβος ωστόσο ή κριτική δεν έχει ακουστεί (μέχρι στιγμής). «Το μέσο είναι νεαρό και όχι επίσημα κατηγοριοποιημένο, για αυτό και είναι εύκολα προσβάσιμο» έλεγε σε συνέντευξή του ο Τομ Τσάτφιλντ. Τι εννοούσε; «Αν έρθει μια μέρα που θα επισκεπτόμαστε ρετροσπεκτίβες για “πρώιμα κοινωνικά παιχνίδια”, για παιχνίδια “της προ ταμπλέτας” ή “της μετά ταμπλέτας” εποχής, κάτι θα έχει χαθεί στην πορεία αλλά και κάτι θα έχει κερδηθεί».