Ο δημοκράτης Πίτερ Κάρεϊ

Πώς γίνεται η μετάβαση από την επανάσταση στην δημοκρατία; Και πώς μπορούν να διαφυλαχθούν οι αρχές της ισότητας και της ελευθερίας σε μια σύγχρονη κοινωνία που στοχεύει στην ανάπτυξη;

Αυτά τα ερωτήματα καίνε τον πολυβραβευμένο αυστραλό συγγραφέα Πίτερ Κάρεϊ που είναι εγκατεστημένος από το 1990 στη Νέα Υόρκη και παρακολουθεί τα παραστρατήματα της αμερικανικής δημοκρατίας. «Πιστεύω», μας έλεγε τις προάλλες με τον Ανταίο Χρυσοστομίδη (με αφορμή τις «Κεραίες της εποχής μας» – ΝΕΤ παραγωγή S.M. Art), «πως ο Ομπάμα έχει μεγάλες πιθανότητες να επανεκλεγεί, όχι όμως επειδή εφάρμοσε εκείνα που είχε υποσχεθεί – διότι δεν τα κατάφερε -, αλλά επειδή οι Ρεπουμπλικανοί αποκαλύπτουν όλο και πιο καθαρά το απαίσιο πρόσωπό τους».

Ο προβληματισμός του 68χρονου σήμερα Κάρεϊ για τη θεωρία και την πράξη της σύγχρονης δημοκρατίας, για τον χαρακτήρα, τις προϋποθέσεις της και τον εκφυλισμό της στις ΗΠΑ, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν παραπέμπει στις αντίστοιχες παρατηρήσεις που είχε κάνει πριν από 180 χρόνια ο γάλλος αριστοκράτης και κατοπινός εισηγητής του πολιτικού φιλελευθερισμού στην ηπειρωτική Ευρώπη, Αλεξίς ντε Τοκβίλ.

Ο Τοκβίλ (με το ετερώνυμο Ολιβιέ ντε Μπαρφλέρ) πρωταγωνιστεί στο νέο μυθιστόρημα του Κάρεϊ «Ο Παπαγάλος και ο Ολιβιέ στην Αμερική», (εκδ. Ψυχογιός, μτφ. Αργυρώ Μαντόγλου). Είναι 26 χρονών το 1831, όταν αφήνει πίσω του τον επαναστατικό αναβρασμό της Γηραιάς Ηπείρου και αποβιβάζεται στον Νέο Κόσμο προκειμένου να μελετήσει το αμερικανικό πολιτικό πρότυπο εξισορρόπησης των ατομικών επιδιώξεων και του δημόσιου συμφέροντος. Μια εξαιρετική αφορμή για να χτίσει ο Κάρεϊ μια πολύχρωμη, πολυπρόσωπη και ατμοσφαιρική περιπέτεια εποχής, η οποία (μέσω και του επονομαζόμενου Παπαγάλου, φανταστικού υπηρέτη και κατοπινού φίλου του Ολιβιέ) τού επιτρέπει να προβληματιστεί έμμεσα για όλα τα πολιτικά διακυβεύματα του καιρού μας: για τον ριζοσπαστισμό, τον φιλελευθερισμό και τον νεοφιλελευθερισμό, για τις συνέπειες που έχουν στην καθημερινότητα τα Συντάγματα που προτάσσουν την ισότητα έναντι της ελευθερίας και τα άλλα που προτάσσουν την ελευθερία, για την πολιτική νοοτροπία της αμερικανικής κοινωνίας κ.ο.κ. Με δεδομένο μάλιστα ότι ο Τοκβίλ, το 1835 στο περίφημο έργο του «Περί της δημοκρατίας στην Αμερική», αμφισβητούσε αν η παντοδυναμία της πλειοψηφίας μπορεί να διασφαλίσει τις πολιτικές ελευθερίες στις δημοκρατίες, ο Κάρεϊ σχολίασε:

«Στις τελευταίες αμερικανικές εκλογές οι Δημοκρατικοί εκλέχτηκαν με μια τεράστια πλειοψηφία που τους έδινε την εξουσία να εφαρμόσουν όποια πολιτική ήθελαν. Ωστόσο ο Ομπάμα – ο οποίος κληρονόμησε μια καθόλου υπέροχη κατάσταση και βρέθηκε αντιμέτωπος με μια χρηματοπιστωτική κατάρρευση – διάλεξε ως οικονομικούς συμβούλους του όλους αυτούς τους ανθρώπους του Χάρβαρντ που έκλιναν σαφώς προς τη Δεξιά και προς έναν πραγματισμό ο οποίος δεν συμβάδιζε με τις εξαγγελίες του. Παράδειγμα το φιάσκο στο πρόγραμμα για την Υγεία. Οσο και να φταίει το αμερικανικό σύστημα του ελέγχου των ισολογισμών (“checks and balances”), δεν παύει να υπάρχει μια διαφθορά στην Υγεία, με τεράστιο αριθμό ανθρώπων να έχει αγοραστεί από τις φαρμακευτικές βιομηχανίες. Αρα υπερίσχυσε το συντεχνιακό πνεύμα…».

Κι όμως οι ΗΠΑ επιμένουν να εξάγουν τη δημοκρατία τους στις άλλες ηπείρους… «Θέλουν να επιβάλλουν αυτό που εκείνες αποκαλούν “δημοκρατία” και που ταυτίζεται με την ελεύθερη αγορά. Σ’ αυτή την περίπτωση θα περιέγραφα λοιπόν τους Αμερικανούς ως εξής: είναι ένας ταύρος που επιτίθεται σε ένα κοτόπουλο ουρλιάζοντας “ο καθένας για τον εαυτό του!”».