Τραγούδια πολλών… ντεσιμπέλ

Πληθωρικός και ανυποχώρητος ο Μάνος Χατζιδάκις – πέραν του τεράστιου έργου του – προκάλεσε ουκ ολίγες φορές με τη στάση του είτε καλώντας τον Γιάννη Φλωρινιώτη σε εκπομπή του στο Τρίτο Πρόγραμμα (ολίγον «προβοκατόρικα» θα αξιολογούσαμε εκ των υστέρων), είτε συμμετέχοντας σε φεστιβάλ της ΟΝΝΕΔ ή τη Γιορτή της εφημερίδας «Αυγή», είτε ανοίγοντας κόντρα με την «Αυριανή». Η εφημερίδα που τη δεκαετία του 1980 είχε τεράστια κυκλοφορία, έριξε πρώτη το γάντι όταν ο Χατζιδάκις απαντώντας σε δήλωση του Χρήστου Σαρτζετάκη «Οι Ελληνες πρέπει να ανήκουν στην Ελλάδα» είπε πως οι Ελληνες δεν πρέπει να ανήκουν πουθενά. Η εφημερίδα, το 1987, αποκάλεσε τον δημιουργό «κίναιδο» και έγραψε ότι «έζησε τη ζωή του μέσα στον βούρκο…». Ο Χατζιδάκις δεν άφησε αναπάντητη την επίθεση και σε συναυλία στις 7 Σεπτεμβρίου του 1987 στο Παναθηναϊκό Στάδιο χαρακτήρισε την «Αυριανή» ως «την πιο φασιστική βρωμερή φυλλάδα που γνώρισε ο τόπος» και ζήτησε να κλείσει. Η κόντρα συνεχίστηκε όταν η εφημερίδα από τις στήλες της ζητούσε πληροφορίες από το αναγνωστικό κοινό για τη ζωή του συνθέτη.

Κι αν στην παραπάνω κόντρα διακρίνουμε έστω και ετεροχρονισμένα, μια ιδεολογική μεταπολιτευτική σύγκρουση που πυροδοτήθηκε από μια δήλωση, η επόμενη περίπτωση «καλλιτεχνικού θορύβου» είναι διαφορετική αφού ένα τραγούδι γίνεται η αφορμή για μια αντιπαράθεση. Το τραγούδι «Μάθημα Ελληνικής Ιστορίας» των Κραουνάκη – Νικολακοπούλου που ερμήνευσε ο Γιώργος Μαρίνος και συμπεριελήφθη στον ζωντανό δίσκο «Στον Αστερισμό της Μέδουσας» (1984) κόπηκε απ’ το τότε ΕΣΡ απ’ το ραδιόφωνο, αφού «διαστρέβλωνε την Ιστορία». Το ίδιο γεγονός του «κοψίματος» επαναλήφθηκε – και πυροδότησε την οργίλη αντίδραση του Χατζιδάκι – όταν το τραγούδι ξαναμπήκε στον δίσκο «Αυτός ο Γιώργος» που κυκλοφόρησε από τον Σείριο το 1991.

Μια αντίστοιχη ιστορία έχει το επόμενο τραγούδι ενός καλλιτέχνη που ουκ ολίγες φορές μπήκε στο μάτι του κυκλώνα για δηλώσεις του ή τη στάση του σε κοινωνικοπολιτικά θέματα.

Το κομμάτι «Κωλοέλληνες» συμπεριελήφθη στον δίσκο «Το Κούρεμα» του Διονύση Σαββόπουλου. «Η χάρτα αυτού του κράτους κρύβει απάτη/ που φτάνει στον γνωστό αγριορωμιό/ στο ντάτσουν μιας φυλής που ζει φευγάτη/ απ’ ό,τι ελληνικό στον κόσμο αυτό», ανέφερε ένα κουπλέ μεταξύ άλλων, στον πιο αμφιλεγόμενο δίσκο του δημιουργού (στον ίδιο δίσκο περιέχεται και το περίφημο «Μητσοτάκ», που σκιαγραφεί τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη). Στους «Κωλοέλληνες» πάντως – σε ένα φόντο που ήθελε το σύνθημα της Αλλαγής να μένει απραγματοποίητο και τα μικροαστικά στρώματα να επιβάλλουν την αισθητική τους – ο Σαββόπουλος επιχειρεί μια άμεση (αλλά τρυφερή) αυτοκριτική για τη γενιά του και τους Ελληνες της εποχής που χαρακτηρίζει «τσιφτετέλληνες» και βέβαια μοιραία σηκώνονται αντιδράσεις για «αντεθνικό τραγούδι που τα βάζει με το έθνος και τη φυλή».

Πολλά χρόνια αργότερα, το 2003, και με διαφορετική πολιτική ατζέντα και απόψεις, το χιπ χοπ συγκρότημα «Στίχοιμα» γράφει ένα τραγούδι με τον τίτλο «Για Εναν Μεγάλο Εθνάρχη» με απευθείας επίθεση στον μακαριστό Χριστόδουλο («Εσύ που όλους τους σώζεις/ Γιατί είσαι τόσο μεγάλος καραγκιόζης;»). Μάλιστα το τραγούδι μηνύθηκε, όταν ο Τζίμης Πανούσης το αναμετέδωσε από την ραδιοφωνική του εκπομπή στον Σκάι. Τρεις ακροατές προσεβλήθησαν από τους στίχους και η μηνυτήρια αναφορά ανέφερε πως «προδήλως ετρώθη το φιλότιμό μας, η αξιοπρέπειά μας, η τιμή και το θρησκευτικό συναίσθημα…». Αντιστοίχως, ο πρωτοψάλτης Θόδωρος Ακρίδας ένιωσε πως θίγεται η ηθική του όταν το 2004 παρακολουθώντας τη μαγνητοσκοπημένη μετάδοση της συναυλίας της προσφάτως εκλιπούσας Δόμνας Σαμίου απ’ το Μέγαρο Μουσικής της Θεσσαλονίκης άκουσε τα «αντρικά μουνάτα», παραδοσιακά με βωμολοχίες της Απόκριας. Ο διάλογος άνοιξε, ο πνευματικός κόσμος τάχθηκε συντριπτικά με την ερμηνεύτρια και ερευνήτρια του παραδοσιακού τραγουδιού που τελικά δεν καταδικάστηκε για το «αδίκημα» που διέπραξε.

Βεβαίως συχνά και είδωλα της ποπ πτέρυγας μπήκαν στο στόχαστρο για τραγούδια ή τη στάση τους. Ενα τέτοιο περιστατικό έχει στο βιογραφικό του και ο Σάκης Ρουβάς, όταν στις 19 Μάη του 1997 αποφάσισε να κάνει συναυλία στην Πράσινη Γραμμή της Κύπρου (στο στάδιο Ταξίμ) με τον τούρκο καλλιτέχνη Μπουράτ Κουτ. Η ημέρα εκείνη όμως – ο Ρουβάς βέβαια δεν το ήξερε – είναι η ημέρα μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων. Επεισόδια, δηλώσεις, άρθρα επί άρθρων και ένα βραβείο Ιπεκτσί για τον έλληνα σταρ. Ο ίδιος ζήτησε συγγνώμη που δεν ήξερε για την ημέρα μνήμης και διευκρίνισε πως πήγε στο νησί «μόνον για καλλιτεχνικούς λόγους» και πρόσθεσε με απολιτίκ χαμόγελο «οι πολιτικοί ας βρουν τα πολιτικά μεταξύ τους». Κάτι που βέβαια στη συνέχεια δεν έγινε πάντα.