Ελλάς – Γερμανία, συμμαχία

Απέναντι από την είσοδο του αμφιθεάτρου βρίσκονται μια κάμερα, ένας προβολέας σε θήκη, ένα ζευγάρι ακουστικά και καλώδια, πολλά καλώδια. Δεν πειράζει κανείς τίποτα, εκτός από την κάμερα, που τη σηκώνει το χέρι του Ρούμπεν, ενός 21χρονου με γυαλιά για μικρούς διανοουμένους, και τη φέρνει μπροστά του για να εξηγήσει τη λειτουργία της στον Κωνσταντίνο και την Αναστασία – κομψοί δεκαπενταετείς πλοίαρχοι και οι δύο, με βιβλία της Α’ Λυκείου για χάρτες. Μόλις τελειώσουν, πλησιάζει ο Μίκαελ – με φράντζες και τριμμένο τζιν -, αλλάζει την μπαταρία και όλοι μαζί στήνουν φώτα και συγχρονίζουν ήχους και εικόνες. Σε λίγο, πέντε ή έξι μαθητές ενός λυκείου της Λαμπρινής, του 22ου της Αθήνας, που ξύπνησαν κάπως νωρίτερα αυτό το Σάββατο, θα πάρουν θέση μπροστά από τον φακό, εδώ, στο Ινστιτούτο Γκαίτε. Το ιδιαίτερο στην περίπτωσή τους είναι ότι, ενώ συμμετείχαν σε μια σχολική εργασία για τα ιστορικά κτίρια της οδού Πανεπιστημίου, μια Κυριακή με πολλή φωτιά έγινε αιτία για να κάνουν μαζί με την καθηγήτριά τους μια στροφή και στην οδό Σταδίου. Και αυτό ενδιαφέρει τον Ρούμπεν και την Αναστασία, τον Μίκαελ και τον Κωνσταντίνο, μερικούς από τους δώδεκα τυχερούς εφήβους που συμμετέχουν σε ένα εργαστήρι ντοκιμαντέρ με στόχο να ψηλαφίσουν, εκτός από δημόσια σχολεία που εμπνέουν σεβασμό σε δημόσια κτίρια, και τις υπόλοιπες άγνωστες όψεις της ελληνικής και γερμανικής πραγματικότητας.

Στο κυλικείο, ο Κώστας Σπυρόπουλος, διευθυντής ενός άλλου εκπαιδευτικού ινστιτούτου με το όνομα StoryDoc και στόχο την προώθηση του ντοκιμαντέρ, είναι ένας από τους ανθρώπους που μπορούν να απαντήσουν στα πώς και τα γιατί του εγχειρήματος. Στη θέση του θα μπορούσε να βρίσκεται και κάποιος από το Δημιουργικό Σχολείο του Μπέργκις Γκλάντμπαχ της Κολωνίας ή από το δίκτυο Screenagers. Τους δύο εκπαιδευτικούς φορείς δηλαδή που συνεργάστηκαν ώστε το κρατικό χρήμα του κρατιδίου της Βόρειας Ρηνανίας – Βεστφαλίας και του Ινστιτούτου Γκαίτε να πάνε για καλό σκοπό: έξι γερμανοί και έξι έλληνες νεαροί και νεαρές, από 15 έως 21 χρονών, ταξίδεψαν στην Αθήνα και στο Μπέργκις Γκλάντμπαχ και όταν δεν φιλοξενούνταν από ελληνίδες μαμάδες ή τεύτονες μπαμπάδες, έπαιρναν τους δρόμους και κατέγραφαν την ελληνική και γερμανική ζωή με στόχο να ολοκληρώσουν έξι μικρά ντοκιμαντέρ, την τελική σφραγίδα του πρότζεκτ με τίτλο «Η άγνωστη ζωή των άλλων».

Η συντριβή των στερεοτύπων

«Οι έφηβοι», λέει ο Σπυρόπουλος, «δεν έχουν ιδιοτέλεια, καθωσπρεπισμό, δεν έχουν δηλητηριαστεί από προπαγάνδα. Τα ντοκιμαντέρ που γυρίζουν συμβάλλουν στη συντριβή των στερεοτύπων. Οι Ελληνες εξερεύνησαν ένα σπίτι υπό κατάληψη, κατέγραψαν μια μουσική μπάντα μεταναστών. Οι Γερμανοί θα επισκεφθούν ένα οργανωμένο μουσείο. Είδαν ότι και στην Ελλάδα υπάρχει εθελοντισμός με τους κωφούς φοιτητές της Καλών Τεχνών και τη διερμηνέα τους. Στο σχολείο της Λαμπρινής έμαθαν πού έχουν φτάσει οι μισθοί των εκπαιδευτικών και με κοίταξαν άφωνοι». Το πού έχουν φτάσει οι ελληνικοί μισθοί γενικώς φαίνεται πως έπαιξε και έναν ακόμα ρόλο στο εργαστήρι. «Κάποιοι έλληνες γονείς», λέει ο Σπυρόπουλος ο οποίος επισκέφθηκε πάνω από 20 αθηναϊκά λύκεια για να διαλέξει τους τυχερούς εξερευνητές, «μου έλεγαν “εντάξει, τα έξοδα είναι πληρωμένα, αλλά πρέπει να δώσω στο παιδί λεφτά να περάσει στη Γερμανία. Δεν τα έχω”. Μερικοί άλλοι», συμπληρώνει, «δεν είχαν τη δυνατότητα να φιλοξενήσουν τους επισκέπτες».

Στο επόμενο πλάνο, η 15χρονη Χλόη, μαθήτρια του Πειραματικού Σχολείου Πανεπιστημίου Αθηνών, παρακολουθεί αμοντάριστα πλάνα με τους κωφούς φοιτητές της Καλών Τεχνών και ενώ η σκηνοθέτις Βέρα Σέπφερ της δίνει συμβουλές, εκείνη κρατάει το χέρι κλειστό μπροστά από το στόμα της. Τον περασμένο Ιούνιο το είχε σηκώσει ψηλά όταν η καθηγήτρια ρώτησε ποιος ενδιαφέρεται για ένα ελληνογερμανικό εργαστήρι. Δεν πίστευε ότι θα τη διαλέξουν, όμως στο σεμινάριο δημιουργικής γραφής και σεναρίου των Screenagers η Χλόη πρότεινε μερικές καλές ιδέες. Ταξίδεψε μέχρι την Κολωνία και είχε την τύχη να δει με τα μάτια της πώς ζουν εκεί οι συνομήλικοί της. «Δεν συνάντησα κάτι που δεν φανταζόμουν», λέει με αυτοπεποίθηση. «Εντάξει, η πόλη ήταν πιο καθαρή και οι άνθρωποι πιο προσεκτικοί σε όλα, όμως δεν νομίζω ότι η κρίση μας έφερε αντιμέτωπους και ανέδειξε τις αντιθέσεις μας. Ούτε εκείνοι είναι εναντίον μας ούτε εμείς».

Η Ζίνα Κέντινγκ, μια 18χρονη που της αρέσει η κινηματογράφηση, αισθάνθηκε πολύ τυχερή όταν ανακάλυψε στο Ιντερνετ το πρότζεκτ «Η άγνωστη ζωή των άλλων». Σήμερα, αρκετό καιρό ύστερα από εκείνο το σερφάρισμα, προσέχει τα πλάνα των κωφών φοιτητών – εργάζεται και η ίδια στο ντοκιμαντέρ. «Ναι, οι άνθρωποι έχουν προκαταλήψεις, στην πραγματικότητα όμως λίγο διαφέρουν», λέει με σιγουριά. «Δεν είδα κάποια στερεοτυπική συμπεριφορά ούτε από τους Ελληνες ούτε από τους Γερμανούς». Δηλαδή τίποτα δεν της έκανε εντύπωση παίρνοντας συνεντεύξεις από καθηγητές, φοιτητές, διερμηνείς και ενώ οι άλλες ομάδες έκαναν ντοκιμαντέρ για μια πεζογέφυρα στην Κηφισίας που κατασκευάστηκε εθελοντικά στη μνήμη ενός μαθητή, για το εξουθενωτικό 24ωρο μιας ελληνίδας μαθήτριας, για την ίδια τη συνεργασία Ελλήνων και Γερμανών; «Υπάρχει κάτι», απαντά σκεπτική. «Οι μαθητές στην Ελλάδα παίρνουν απουσίες ακόμα κι αν πρέπει να συμμετάσχουν σε ένα δημιουργικό πρότζεκτ».

Εξωτερική λήψη: Κατηφορίζοντας την Ομήρου, ο Μίκαελ, ο Κωνσταντίνος, η Αναστασία και ο Ρούμπεν απολαμβάνουν τη λιακάδα. Κοιτάζοντας τα ξεχαρβαλωμένα φανάρια, ο Μίκαελ προτιμάει να κάνει εκείνος τις ερωτήσεις. Θέλει να μάθει πώς αντιμετωπίζουν τα ελληνικά μίντια τη χώρα του. Τελικά ομολογεί ότι εντυπωσιάστηκε που είδε στο Μετρό μια οικογένεια φτωχή αλλά αγαπημένη. Δίπλα του, η Αναστασία, μαθήτρια του Κολλεγίου Αθηνών, δεν πίστευε, λέει, όλα όσα άκουγε για τους Γερμανούς πριν από το τυχερό ταξίδι της. «Απλώς είναι πιο συγκεντρωμένοι. Εμείς θέλαμε να πάμε και σε κανένα μουσείο και εκείνοι μας έλεγαν έχουμε δουλειά. Είναι αφοσιωμένοι, είναι όμως πολύ συμπαθητικοί». Λίγες ερωτήσεις αργότερα, Ελληνες και Γερμανοί, φτάνουν στη συμβολή Σταδίου και Λαδά. Απέναντι από το Αττικόν, ψάχνουν τη σωστή κινηματογραφική γωνία ανάμεσα σε ξηλωμένα μάρμαρα, ίχνη καμένων και δύο αστέγους. Ο Ρούμπεν αναρωτιέται πόσο χρόνο θα πάρει η επαναλειτουργία του διπλανού καταστήματος κρυστάλλων. Ξαφνικά ακούγονται φωνές και σχηματίζεται αραιά μια διαδήλωση με ελληνικές σημαίες – κάποιες με μαιάνδρους σε δάφνινο στεφάνι. Ο Μίκαελ υποψιάζεται τι βλέπει και λίγα υψωμένα χέρια μέσα από το πλήθος τον επιβεβαιώνουν.

Την επομένη, μια Κυριακή στο Μουσείο της Ακρόπολης που οι κωφοί της Καλών Τεχνών και η διερμηνέας τους, η Ουρανία Αναστασιάδου, επέλεξαν για την επίσκεψή τους, ο καιρός είναι καλός. Μέχρι την ενδεκάτη πρωινή το γκρουπ έχει συγκεντρωθεί, όπως και αρκετοί τυχεροί εξερευνητές της τέχνης του ντοκιμαντέρ. Στην Αρεοπαγίτου περιφέρονται μουσικοί, ταξιδιώτες. Το ελληνογερμανικό τιμ περνάει την είσοδο και η Ζίναχ πασχίζει να υποτάξει την κάμερα όσο η Ειρήνη και η Χλόη δοκιμάζουν τον ήχο. Οπου η μαγνητοσκόπηση απαγορεύεται και τα κορίτσια ανακαλούν τον συναγερμό. Σε λίγο μια ξεναγός τους οδηγεί στην αίθουσα των κλιτύων της Ακρόπολης, σε εκείνη των αρχαϊκών έργων, εμπρός σε αετώματα, αγάλματα που όσο πιο μεγάλα ήταν τόσο μεγαλύτερη φήμη χάριζαν στους αναθέτες τους.

Χωρίς προκαταλήψεις

Η Βέρα γελάει όταν ακούει ότι οι δώδεκα θεοί κέρδιζαν μονίμως Γίγαντες και Τιτάνες στις μάχες (μερικές μέρες πριν είχε χάσει μια δική της μικρή μάχη, όταν ένας περαστικός, ακούγοντάς την να μιλάει και ρωτώντας επίμονα την καταγωγή της, την έκανε να απαντήσει «από Αυστρία»). Λίγο αργότερα, η μαγνητοσκόπηση επιτρέπεται και η Ζίνα ενεργοποιεί την κάμερα πασίχαρη. Ρωτάει παιχνιδιάρικα «έρχεστε συχνά εδώ;» και ζητάει πληροφορίες για την πορεία στο Κέντρο. Είναι η δεύτερη διαδήλωση που θα επισκεφθεί. Δίπλα η Ειρήνη, 16 χρονών, μαθήτρια ενός σχολείου του Βύρωνα, σταματάει για λίγο τη μαγνητοσκόπηση και ομολογεί ότι ενώ στην αρχή αντιμετώπισε το εργαστήρι σαν μια ευκαιρία για ταξίδι, διαπίστωσε πόσο μεγάλη τύχη ήταν που καταπιάστηκε με τα ντοκιμαντέρ. Για προκαταλήψεις, ούτε λόγος. «Στερεότυπα;» ρωτάει. «Δεν είναι για τους μεγάλους αυτά;».

Στην τελευταία σκηνή η ξενάγηση τελειώνει και όλοι, σκηνοθέτες, φοιτητές και διερμηνείς, γεμάτοι εμπειρίες, κανονίζουν να φάνε κάπου κοντά. Από τον Απρίλιο τα ντοκιμαντέρ τους θα προβάλλονται στο Ινστιτούτο Γκαίτε, ίσως και στον πολυχώρο Τεχνόπολις του Δήμου Αθηναίων. Για τους καλοκαιρινούς μήνες, η Ζίνα, η Χλόη και όλοι οι νεότεροι της παρέας έχουν κανονίσει κι άλλες ανταλλαγές επισκέψεων με τους νέους τους φίλους, έχουν ανταλλάξει κινητά, e-mails, έχουν γίνει φίλοι στο facebook, έχουν κάνει, τέλος πάντων, όλα αυτά που κάνουν στα 15 ή στα 20 χρόνια τους οι νέοι, τυχεροί εξερευνητές.