… και οι αντικατοπτρισμοί της ελληνικής νεολαίας

Στα «Τζιτζίκια» του 1985, οι νεαροί ήρωες του Ραπτόπουλου, ανοργάνωτοι και αρπακολλατζήδες, πήγαιναν να κλέψουν την Εφορία «επειδή κλέβει τα λεφτά του κοσμάκη», και κατέληγαν να συλληφθούν. Δέκα χρόνια αργότερα, ο συγγραφέας παρακολουθούσε αντίστοιχες λαϊκές παρέες να συρρέουν στο Μπουρνάζι – τη «διασκεδαστούπολη» που φύτρωσε κοντά στο μικροαστικό πια Περιστέρι – για να μιμηθούν εκείνους που πήγαιναν στη Μύκονο. «Εχω τεράστια κατανόηση γι’ αυτούς. Δεν έφταιγαν. Ηταν θύματα χειραγώγησης από εκείνους που μας πουλούσαν πλαστά όνειρα», σχολιάζει σήμερα. Επειτα από λίγο καιρό, οι νεολαίοι του 2000 θα πήγαιναν να κλειστούν στο Mall, τον ναό της εμπορικής κατανάλωσης. Ομως πέρσι τον Ιούνιο, μια νέα γενιά με διαφορετικό πνεύμα και διαφορετικά ζητούμενα θα έκανε κατάληψη στην (κάτω) Πλατεία του Συντάγματος. Τέτοια φαινόμενα (αλλά και το ΟΑΚΑ, το Ιντερνετ, τους κρατικοδίαιτους καλλιτέχνες, την καπναπαγόρευση, το καλπάζον κύμα του νεοσυντηρητισμού κ.λπ.), μαζί με τον αντίκτυπό τους στην ελληνική νοοτροπία, εντοπίζει και σχολιάζει ο Ραπτόπουλος στην «Τέχνη της αποτυχίας». Κι από κοντά συζητά για ομοτέχνους του όπως ο Ταχτσής, ο Κουμανταρέας ή ο Καζαντζάκης, αναστοχάζεται ανάλαφρα τα διδάγματα των συγγραφέων της αρχαιότητας και επιμένει να προβληματίζεται για την τέχνη της γραφής.

Μπορεί κανείς να διαφωνεί με τις καμιά φορά εικονοκλαστικές απόψεις του, μπορεί κάποια κείμενά του να είναι πρόχειρα ή συγκεχυμένα, ορισμένες εκτιμήσεις του απλουστευτικές, μπορεί να έχει στερεότυπα για τη ριζοσπαστική Αριστερά και να έλκεται πλέον περισσότερο από την ουτοπία της γραφής παρά από τις κοινωνικές ουτοπίες, ωστόσο αυτό το βιβλίο έχει αξία μαρτυρίας. Και θα μπορούσε πράγματι – όπως το λέει και ο ίδιος – να δώσει σε μια νεότερη γενιά τα κλειδιά για να αντιληφθεί τι συνέβη στην Ελλάδα κατά την πρώτη δεκαετία της παγκοσμιοποίησης, με έναν τρόπο διαφορετικό απ’ ό, τι η ειδησεογραφική δημοσιογραφία. Πρέπει άλλωστε να αναγνωρίσει κανείς στον Ραπτόπουλο ότι προ blogs και facebook, έλεγε τη γνώμη του για τα φαινόμενα της εποχής μας, απερίφραστα και πιο συστηματικά από οποιονδήποτε άλλον συγγραφέα της γενιάς του.