Πρωτοπόροι στα 80 τους!

Τον Σεπτέμβριο του 1986, οι αδελφοί Ταβιάνι βραβεύτηκαν από το Φεστιβάλ Βενετίας με έναν τιμητικό Χρυσό Λέοντα για το σύνολο της κινηματογραφικής τους προσφοράς. Συνήθως, βραβεία σαν κι αυτό δίδονται στο λυκόφως μιας πορείας, σε καλλιτέχνες που πλέον δεν έχουν κάτι καινούργιο να δώσουν.

Ε, οι Ταβιάνι βραβεύτηκαν 26 χρόνια μετά με τη Χρυσή Αρκτο στο 62ο Φεστιβάλ Βερολίνου, το φεστιβάλ που εδώ και χρόνια πριμοδοτεί μονάχα τις πιο μοντέρνες κινηματογραφικές τάσεις. Και η τελευταία τους ταινία, «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει», είναι ακριβώς αυτό: ένα φιλμ δυνατών συγκινήσεων μεν, αλλά και τολμηρό κινηματογραφικά και με διαχρονική βαρύτητα.

Μεγάλη κουβέντα, τι είναι μοντέρνο. Είναι αυτό που τυχαίνει να παραπέμπει αισθητικά στο «σήμερα», στο «εδώ-και-τώρα»; Ή μήπως είναι κάτι που το ξεπερνά μόνο και μόνο για να μιλήσει για τα ζητήματα που πάντα θα καίνε την ανθρωπότητα; «Ο Καίσαρας πρέπει να πεθάνει» ξεκινά με το έγχρωμο πλάνο μιας θεατρικής σκηνής, λιτής, minimal που λένε. Ο θίασος ερμηνεύει το τελευταίο μέρος του σαιξπηρικού «Ιούλιου Καίσαρα». Το κοινό τούς αποθεώνει. Και μετά το πέρας της παράστασης, μια ομάδα αστυνομικών τούς μαντρώνει. Οι ηθοποιοί είναι όλοι τους τρόφιμοι φυλακών υψίστης ασφαλείας και η συμμετοχή τους στις παραστάσεις εντάσσεται στο πλαίσιο του αναμορφωτικού τους προγράμματος. Η παράσταση σε έγχρωμο. Οι πρόβες σε ασπρόμαυρο.

«Ανακαλύψαμε ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς βρίσκονταν εκεί κυρίως για τη σχέση τους με τη Μαφία και την Καμόρα, οι περισσότεροι ισόβια. Υπήρχε μια αναγκαιότητα στο ενστικτώδες παίξιμό τους, αναγκαιότητα να πουν την αλήθεια», λένε οι ίδιοι οι Ταβιάνι.

Εξ ου και η επιλογή του έργου: ο Σαίξπηρ ποτέ δεν υπήρξε πιο διεισδυτικός πολιτικά από ό,τι στον «Ιούλιο Καίσαρα». Η ανθρωπιά και η ειλικρίνεια με την οποία ο Βρούτος και οι άνδρες αποφασίζουν να αντισταθούν στην αδικία και την τυραννία, τους καθιστούν ολοκληρωτικά ακατάλληλους να αντιμετωπίσουν την πονηριά και τη δύναμη των όσων αντιτίθενται σ’ αυτούς. Ο κύκλος της ανθρωπότητας από τον οποίο δεν ξέφυγε ποτέ η Ιστορία. Ούτε και οι τρόφιμοι στους οποίους ο σκηνοθέτης εμπιστεύεται τους πρώτους ρόλους.

«Δεν μπορώ να παίξω με αυτό το φίδι», φωνάζει ο ηθοποιός που ενσαρκώνει τον Καίσαρα έχοντας απέναντί του τον Κάσιό του, που, μαθαίνουμε, τον έχει ταιριαστά ρουφιανέψει στους φύλακες χρόνια πριν. Και στο φινάλε ο τρόφιμος γυρίζει στην κάμερα και μονολογεί: «Από τότε που γνώρισα την τέχνη, αυτό το κελί έγινε φυλακή».

Ογδόντα ετών ο Πάολο, 83 ο Βιτόριο. Σκηνοθετούν και γράφουν ακόμα μαζί. Ο ένας σκηνοθετεί, ο άλλος παρακολουθεί – σε ρόλους εναλλάξ. Και ο παρατηρητής ποτέ δεν παρεμβαίνει. Βραβευμένοι σήμερα, με τη Χρυσή Αρκτο. Τους βλέπεις χαμογελαστούς και αγέρωχους, και, όταν μιλούν, νιώθεις ότι τίποτα δεν έχει αλλάξει: «Φοβόμαστε για τα όσα βλέπουμε να γίνονται στην Ελλάδα και για τα όσα δεν μπορούμε να προβλέψουμε ότι θα γίνουν. Μακάρι η τέχνη να μπορούσε να αλλάξει τον κόσμο – δεν έχουμε πια αυτή την ψευδαίσθηση. Αυτό μονάχα η λαϊκή βούληση μπορεί να το καταφέρει».