[Φαινόμενα] Για τα μάτια του «Κάλαχαν»

Εντυπωσιακό φαινόμενο της εποχής οι διαφημίσεις που στον σύντομο αποφθεγματικό χρόνο τους αποκτούν δύναμη πολιτικού σχολιασμού μιας ολόκληρης εποχής και κυρίως των νοοτροπιών που τη σφράγισαν. Την ώρα που στη χώρα μας δεν έχει κοπάσει η συζήτηση για τα ήθη τα οποία αποτυπώνουν και σχολιάζουν οι εγχώριες διαφημίσεις του «ομορφάντρα» ή του «αγαπούλα, την κουκούλα», ξέσπασε σάλος στην Αμερική με τη διαφήμιση της Κράισλερ, όπου με πρωταγωνιστή τον Κλιντ Ιστγουντ η εταιρεία επιδεικνύει στο κοινό την ανοδική της πορεία, με την οποία δικαιώνει τη στήριξη Ομπάμα στις αυτοκινητοβιομηχανίες, στις αρχές της θητείας του, προκειμένου να μη χρεοκοπήσουν και χαθούν πολύτιμες θέσεις εργασίας. Η εταιρεία δείχνει ότι κατάφερε να ανανήψει, ότι ευημερεί και ότι ώς εδώ ήταν το πρώτο ημίχρονο, υπονοώντας ότι έρχονται ακόμη καλύτερες μέρες για τα οικονομικά της. Το σποτ είχε ετοιμαστεί άλλωστε να προβληθεί στο ημίχρονο των αγώνων του αμερικανικού ποδοσφαίρου και έτσι το μήνυμα ήταν διπλό.

Η προεκλογική περίοδος, ωστόσο, πρόσφερε το πλαίσιο για μια αμιγώς πολιτική ανάγνωση της διαφήμισης, η οποία θεωρήθηκε σποτ υποστήριξης στη δεύτερη προεδρική υποψηφιότητα του Ομπάμα. Με τους Δημοκρατικούς να χαμογελούν ικανοποιημένοι για την απρόσμενη – και δωρεάν – διαφήμιση και τους Ρεπουμπλικανούς να αντιδρούν όχι μόνο θυμωμένοι αλλά και μπερδεμένοι, καθώς ο Ιστγουντ υποτίθεται ότι ανήκει στο δικό τους πολιτικό μπλοκ.

Σε μια εποχή που η πολιτική χάνει τα λόγια της μπροστά στην κατάρρευση των παλιών στερεοτύπων, τα οποία τη διευκόλυναν να αφηγείται απλές και καθαρές «ιστορίες» στους ψηφοφόρους, που οι ιδεολογίες έχουν χάσει τη δύναμή τους να διαμορφώνουν σαφή όρια στον κόσμο, που η διαπλοκή συμφερόντων, από τα μικρά ιδιωτικά ώς τα κορυφαία τραπεζικά και επιχειρηματικά, σύμφυτη με το οικονομικό σύστημα, έχει ακυρώσει σταδιακά το αλλοτινό κομματικό οπλοστάσιο της προπαγάνδας και έχει θολώσει τα «μέτωπα», μια νέα τεχνική διαφημίσεων μοιάζει να καταλαμβάνει το έδαφος όλων των ανωτέρω.

Γιατί σε αυτές τις τρίλεπτες ταινίες μικρού μήκους αποκρυσταλλώνονται συμπεριφορές, ενσωματώνεται η κριτική, ενώ η αφήγηση της ιστορίας δημιουργεί στο κοινό την αίσθηση μιας συναισθηματικής ταυτότητας. Η εμφάνιση δε στη διαφήμιση της Κράισλερ του Κλιντ Ιστγουντ, εμβληματικής προσωπικότητας του αμερικανικού θεάματος, που οι τελευταίες ταινίες του μοιάζουν με αυτοκριτική για το μάτσο πρότυπο του λευκού, εκδικητή πιστολέρο, του αλήστου μνήμης Κάλαχαν, το οποίο είχε υπηρετήσει μια Αμερική των κοινωνικών διαχωρισμών και του ρατσισμού, μπορούσε να θεωρηθεί από μόνη της ένα ισχυρό συναισθηματικό και πολιτικό μήνυμα – «όλοι μαζί» – για το ποιος είναι ο δρόμος της Αμερικής που θα την οδηγήσει και πάλι στην οικονομική ευρωστία.

Μπορεί να θάμπωσε τα πλήθη το φαραωνικό σόου της Μαντόνα με τον εξωφρενικό πλούτο και τα απίθανα ακροβατικά της ίδιας, αλλά έμοιαζε μπροστά στο σποτ της Κράισλερ με ένα ψυχρό πανηγύρι που εκτονώνει το βλέμμα του φιλοθεάμονος, εξ ου και περιορίστηκε σε λαϊφσταϊλίστικους σχολιασμούς. Αυτό που πήρε διαστάσεις, αναστάτωσε, προκάλεσε από τουιτερικό παροξυσμό μέχρι πολιτικές αναλύσεις ήταν το «ημίχρονο» του Ιστγουντ, της Κράισλερ, της ομπαμικής οικονομικής πολιτικής, της Αμερικής που βρίσκεται στα «μισά της μάχης» να αλλάξει. Ηταν αυτό που σαν κολοσσιαίο θεατρικό πρότεινε ρόλους στο αμερικανικό κοινό, προσφέροντάς του το σκηνικό εντός του οποίου θα τους ερμηνεύσει. Το σόου της Μαντόνα αποδείχθηκε φτωχό – και παλιομοδίτικο – σε μηνύματα, όσο φαντασμαγορικό κι αν ήταν σε εικόνα.

Το θέμα είναι ότι η πολιτική έχει υιοθετήσει εδώ και πολλά χρόνια την τεχνική των διαφημίσεων για να προωθήσει πρόσωπα και προγράμματα και μην ξεχνάμε ότι ένας σκληρός πόλεμος, που άλλαξε όψη και ήθη στον κόσμο, εκείνος που ξεκίνησε ο Μπους κατά του Ιράκ, βασίστηκε εξ ολοκλήρου στη διαμόρφωση συναίνεσης με μεθόδους αποκλειστικά διαφημιστικού μάρκετινγκ. Που σημαίνει ότι η τεχνολογία επέβαλε το νέο συντακτικό της επικοινωνίας, με τα social media να καλλιεργούν τα αντίστοιχα χαρακτηριστικά στην αντίληψη της πραγματικότητας.

Ετσι μια νέα και προς το παρόν τρομακτική συνθήκη διαμορφώνεται, ειδικά για την πολιτική που εξακολουθεί να έχει διαφορετικούς χρόνους, τουλάχιστον ως προς την επεξεργασία και την εφαρμογή των αποφάσεών της οι οποίες επηρεάζουν κατόπιν για χρόνια τις ζωές των πολιτών. Το κενό – του χρόνου – σπεύδουν να καταλάβουν αυτές οι νέου τύπου διαφημίσεις, που δεν δημιουργούν πλέον νέες συνήθειες για καταναλωτές αλλά «συντονίζουν αντιλήψεις για τον κόσμο».