Νέο κόμμα ή νέο κίνημα;

Το ΠΑΣΟΚ εμφανίστηκε δυναμικά στην πολιτική ζωή της χώρας το 1977 αναρριχώμενο σύντομα θριαμβευτικά στην εξουσία (1981). Το ΠΑΣΟΚ του Α. Παπανδρέου ήταν πρώτα κίνημα και μετά κόμμα. Ηταν ένας ριζοσπαστικός φορέας αλλαγής που ενσωμάτωνε τρεις διαφορετικές γενιές ριζοσπαστικής αντίστασης. Της γενιάς της Αντίστασης, του Ανένδοτου Αγώνα, και του Πολυτεχνείου. Το ΠΑΣΟΚ ήταν η συνέχεια και ο πρώτος μαζικός πολιτικός φορέας αυτών των τριών αλληλένδετων αντιστασιακών ρευμάτων. Επιπλέον, σύντομα διεύρυνε το πολιτικό του ακροατήριο περιλαμβάνοντας στον πολιτικό του λόγο το σύνολο σχεδόν της ελληνικής κοινωνίας πλην μιας μεταπρατικής μεγαλοαστικής τάξης που επί χρόνια πλούτιζε εις βάρος του εθνικού συμφέροντος.

Την ίδια περίοδο ωστόσο, το διεθνές σκηνικό μεταβαλλόταν με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο, περνώντας από τον κεϊνσιανισμό στον νεοφιλελευθερισμό. Το ΠΑΣΟΚ του Α. Παπανδρέου αδιαφόρησε γι’ αυτήν τη διεθνή μεταστροφή του πολιτικοοικονομικού σκηνικού και υπερθεμάτισε σε παροχές και κρατικό παρεμβατισμό. Το αποτέλεσμα ήταν μεσοπρόθεσμα θετικότατο για τα ασθενέστερα κοινωνικά στρώματα. Τώρα, ωστόσο, μαζί με την καπιταλιστική κρίση και τα μικροκομματικά παιχνίδια των κομμάτων με τους προϋπολογισμούς, η λαϊκιστική οικονομική πολιτική της περιόδου εκείνης λοιδορείται επανειλημμένως και πολλές φορές δικομματικώς.

Το ΠΑΣΟΚ του 2009 ίσως αρχικώς επιχείρησε να κάνει αυτό που έκανε και ο Α. Παπανδρέου το 1981, δηλαδή να αδιαφορήσει για τις διεθνείς συγκυρίες «βρίσκοντας τα λεφτά». Τα οικονομικά δεδομένα ωστόσο ήταν διαφορετικά, και δυστυχώς για το κόμμα και την ηγεσία του δεν μπορούσε να υπάρξει κοινωνική πολιτική εκτεταμένων παροχών η οποία θα εφαρμοζόταν και οι συνέπειες θα φαινόταν πολύ αργότερα. Για την ακρίβεια, η χώρα είχε εξαντλήσει κάθε απόθεμα ψευδαισθητικής ευημερίας και καθώς τα αποθέματα αυτά στέρεψαν και διεθνώς, κάθε φιλολαϊκή πολιτική καθίστατο πλέον αδύνατη.

Ο σοσιαλισμός στις υπάρχουσες οικονομικές συγκυρίες λοιπόν δεν μπορεί να είναι πολιτική της ηγεσίας, αλλά αίτημα ενός νέου ριζοσπαστικού κινήματος το οποίο θα εκφραστεί και πάλι εντέλει μέσα από ένα κόμμα. Εφόσον η προδιάθεση για ένα τέτοιο κίνημα δεν εμφανιστεί μέσα από την κοινωνία, το ΠΑΣΟΚ θα παραμείνει ένα φιλελεύθερο κόμμα εξουσίας. Ενα κόμμα που δεν θα προβεί δηλαδή σε ριζικό μετασχηματισμό, αλλά σε πρόσκαιρη αναδίπλωση με το βλέμμα στραμμένο σε μια γρήγορη επιστροφή στην εξουσία.

Οσο για το εάν υπάρχει ο απαραίτητος ριζοσπαστισμός στην κοινωνία για ένα νέο κίνημα ικανό να πιέσει για άλλου τύπου κομματικές ζυμώσεις, η απάντηση είναι όχι ακόμη. Οι τελευταίες γενεές μεγάλωσαν σε περίοδο ευημερίας, καταναλωτισμού και αποπολιτικοποίησης. Η οικονομική κρίση ωστόσο υπήρξε ένα βίαιο ξύπνημα και σταδιακά, εφόσον οι επιπτώσεις της είναι μακροχρόνιες, μπορεί να σφυρηλατήσει και πάλι ριζοσπαστικές πολιτικές συνειδήσεις.

Ο Δημήτριος Λάης είναι πολιτικός επιστήμονας, MSc Global Politics(LSE)