Φως σε έναν επίμονα προκλητικό

«Δεν μπορεί παιδί μου να ‘ναι κανείς διαφορετικός δίχως να εξεγείρει τους άλλους. Οι πολλοί, κατά ένα τρόπο, βρίσκουν δίκιο. Πρέπει να προσέχεις. Σε όλα. Πάντοτε…»

Με αυτά τα λόγια υποδέχθηκε το 1952 η Ζωή Καρέλλη την «Εποχή των ισχνών αγελάδων», την πρώτη συλλογή του 20χρονου τότε Κώστα Δημητριάδη που είχε ήδη διαλέξει το φιλολογικό ψευδώνυμο Ντίνος Χριστιανόπουλος. Η ανέκδοτη αυτή επιστολή δημοσιεύεται για πρώτη φορά στο καινούργιο τεύχος του περιοδικού «Εντευκτήριο». Εκδοση αφιερωμένη στα ογδοηκοστά γενέθλια του θεσσαλονικιού ποιητή, πεζογράφου, εκδότη και μελετητή που συμπληρώνει μια 60χρονη παρουσία στα πνευματικά μας πράγματα και τιμήθηκε με το κρατικό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, το οποίο… δεν αποδέχθηκε.

Η εκλεκτή ποιήτρια το είχε καταλάβει από τότε. Η «πρόταση» του Χριστιανόπουλου, με όχημα μια άμεση γλώσσα και έμφαση στον έρωτα και την εναντίωση, υπήρξε ανέκαθεν τόσο αυθεντική, τόσο ερεθιστική και τόσο συνεπής με τον αντισυμβατικό, απρόβλεπτο και αντιφατικό χαρακτήρα του ώστε ακόμη και οι πολέμιοί του την έπαιρναν υπόψη τους.

Είναι χαρακτηριστική – από το αρχείο του και πάλι – η επιστολή που του στέλνει το 1952 ο κατά είκοσι χρόνια μεγαλύτερός του Οδυσσέας Ελύτης. «Ο ποιητικός Σας κόσμος», του γράφει, «βρίσκεται στους αντίποδες του δικού μου, αυτό όμως δεν με εμποδίζει διόλου να κατανοήσω και να επικροτήσω τον βαθμό της επιτυχίας Σας. Δεχθήτε τα θερμά μου συγχαρητήρια καθώς και την ηθική μου συμπαράσταση για τους διωγμούς που Σας κάνανε μερικοί άθλιοι άνθρωποι…».

Πράγματι από τότε ο Χριστιανόπουλος αρχίζει να έχει μπελάδες τόσο με την Αστυνομία – που προχωρεί σε κατάσχεση των αντιτύπων της συλλογής του επειδή το περιεχόμενο κάποιων ποιημάτων του κρίθηκε επιλήψιμο – όσο και με την πολιτικά στρατευμένη γενιά του, από την οποία θα διαφοροποιηθεί (και αργότερα θα της επιτεθεί). Ο Ρομπέρτο Καπέλ Μπαντίνο σε ένα από τα καλύτερα άρθρα του αφιερώματος εξηγεί: «Η επανάσταση, η συντριβή της οποίας αποτελεί θέμα προβληματισμού για τους μεταπολεμικούς λογοτέχνες, οδηγείται από τον Χριστιανόπουλο σε ένα άλλο επίπεδο: γίνεται εσωτερική αναζήτηση, αυστηρά προσωπική. Γίνεται μάλλον εξέγερση, ή φιλοδοξία για μια μοναχική εξέγερση».

Τη διάσταση της κοινωνικής αλλά και πολιτικής κριτικής που ενυπάρχει στην ποίησή του αναδεικνύει και ο συστηματικός μελετητής του Χριστιανόπουλου Δημήτρης Κόκορης, ο οποίος στέκεται στο πρόσφατο πεζόμορφο αντικαβαφικό ποίημά του «Θερμοπύλες». Ενώ, λέει, ο Καβάφης χρησιμοποιεί αλληγορικά το ιστορικό επεισόδιο προκειμένου να μιλήσει για την ελεύθερη επιλογή ενός ιδανικού, ο Χριστιανόπουλος κοιτάζει πίσω από την ηρωοποίηση των Τριακοσίων του Λεωνίδα, «που πριν να πάνε στο στρατό έπρεπε να είχαν τυραννήσει εν κρυπτώ τους φουκαράδες είλωτες». Ετσι, σχολιάζει «το πώς ως κοινωνία αποδεχόμαστε τα εξυψωτικά στερεότυπα περί λαμπρών προγόνων».