Πίνακες, όπως διαμάντια

Πικάσο, Σεζάν, Ματίς, Κλιμτ, Πόλοκ… Ονόματα που για τους περισσότερους ταυτίζονται με σημαντικά κεφάλαια στην Ιστορία της Τέχνης. Για κάποιους άλλους όμως ισοδυναμούν απλώς με χρηματικά ποσά, είτε πρόκειται για ευρώ είτε για δολάρια είτε για στερλίνες είτε για πετροδολάρια.

Εκείνοι που βλέπουν μέσα στις κορνίζες δολάρια και ευρώ δεν είναι συνήθως οι συλλέκτες. Είναι οι επενδυτικοί τους σύμβουλοι. Εκείνοι που πριν από 15 χρόνια ούτε που θα πρότειναν στους πελάτες τους να αγοράσουν έργα τέχνης, τώρα θεωρείται δεδομένο ότι θα τους το συστήσουν.

Οι λόγοι; Πολλοί. Ποιος θέλει σήμερα να αφήσει χρήματα στις τράπεζες; Η κτηματομεσιτική αγορά έχει παραλύσει και εξάλλου πάντα συνδέεται με ένα συγκεκριμένο νόμισμα. Ενα διαμέρισμα στο Μέιφεϊρ του Λονδίνου πωλείται σε στερλίνες. Εναν πίνακα του Φράνσις Μπέικον όμως μπορεί να τον πουλήσει κάποιος σε δολάρια Χονγκ Κονγκ. Αλλωστε μέσα στις προτάσεις δεν είναι η αγορά έργων μη καταξιωμένων καλλιτεχνών, επένδυση που ενέχει ρίσκο. Αντιθέτως προτείνεται η απόκτηση είτε αριστουργημάτων είτε έργων με κορυφαίες υπογραφές.

Ετσι, ακόμη κι αν όλα πάνε ανάποδα, ακόμη και αν καταρρεύσει η ευρωζώνη, γίνει πόλεμος στη Μέση Ανατολή ή χτυπήσει τσουνάμι το Μανχάταν, ένα πορτρέτο της Μέριλιν Μονρόε διά χειρός Αντι Γουόρχολ πάντα θα έχει κάποια αξία. Με άλλα λόγια, τα έργα τέχνης αυτή τη στιγμή λειτουργούν στην αγορά όπως μια άλλη κλασική λύση: τα διαμάντια.

Οι οίκοι δημοπρασιών βεβαίως δεν μένουν αμέτοχοι. Φροντίζουν με τη βοήθεια γκαλερί που διατηρούν παραρτήματα σε διάφορες πόλεις ανά τον πλανήτη, όπως η Γκαγκόζιαν και η White Cube, να επιβάλουν την παγκοσμιοποίηση του γούστου. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της παράλληλης έκθεσης έργων του Ντέμιαν Χερτ σε έντεκα πόλεις – και στην Αθήνα – όπου η γκαλερί Γκαγκόζιαν έχει υποκαταστήματα με σκοπό να μην υπάρχει μεγάλη απόκλιση ανάμεσα στις προτιμήσεις από τη Γαλλία ώς την Κίνα. Στην αλλαγή του τοπίου όμως καθοριστικό ρόλο έχουν παίξει και οι νέοι «παίκτες». Πριν από 15 χρόνια ουδείς θα φανταζόταν πως η βασιλική οικογένεια του Κατάρ θα διέθετε τα περισσότερα χρήματα στον κόσμο για αγορά έργων τέχνης (την περίοδο 1996-2004 μόνο ο δεύτερος εξάδελφος του Εμίρη του Κατάρ, ο Σαούντ Αλ Τάνι, διέθεσε περί το 1,4 δισ. δολάρια).

Οι ίδιοι χρηματοδότησαν την αναδρομική του Ντέμιαν Χερστ στην Τέιτ Μόντερν του Λονδίνου. Διέθεσαν 15,3 εκατ. δολάρια για έργο του από 6.136 ζωγραφισμένα χάπια, αναδεικνύοντάς τον το 2007 ως τον ακριβότερο ζώντα καλλιτέχνη. Και αγόρασαν τώρα το ακριβότερο έργο τέχνης στον κόσμο, τους «Χαρτοπαίκτες» του Σεζάν, με 250 εκατ. δολάρια.