[Φαινόμενα] Τι κλάμα κι αυτό!

Οι μαζικές θρηνωδίες Βορειοκορεατών που καταγράφει ο τηλεοπτικός φακός τοποθετημένος σε καίριες γωνίες, για να αποτυπώνει τον σπαραγμό σε κοντινά πλάνα, έχουν για τους πολίτες της Δύσης ένα αδιαμφισβήτητο στοιχείο γελοιότητας. Φαντάζουν απίθανες στους ανοιχτούς κόσμους της δημοκρατικής Δύσης τέτοιου είδους εκδηλώσεις μαζικής υστερίας για τον θάνατο ενός στυγνού δικτάτορα – ανάλογες ίσως καταχωρισμένες πλέον στη συνείδησή της μόνο ως αντιδράσεις των φαν διαφόρων ροκ σταρ.

Ειδικώς οι σκηνές από την κηδεία με θεατρική παράταξη του Στρατού σε μεγάλο βάθος πεδίου, ώστε να αναδεικνύεται το συντριπτικό μέγεθός του, πάγιος συμβολισμός της δύναμης ενός στρατιωτικού καθεστώτος, έμοιαζαν με κινηματογραφική υπερπαραγωγή, από εκείνες που αναπαριστούσαν τους επικοινωνιακούς συμβολισμούς ολοκληρωτικών καθεστώτων. Το δυσνόητο και ενδεχομένως γελοίο για τον δυτικό θεατή με μικρή μνήμη όλου αυτού του παράλογου θεάματος είναι ο λόγος για τον οποίο σπαράζουν στο κλάμα πλήθη Βορειοκορεατών. Ο θάνατος ενός δικτάτορα. Οι ευκολότερες ερμηνείες ήταν αυτές που τους ήθελαν να προσποιούνται από τρόμο και να δίνουν παράσταση χάριν του τηλεοπτικού φακού. Στο Ιντερνετ κυκλοφορεί ήδη ένα σχόλιο της Μία Φάροου, ότι η ίδια δεν θα τους προσλάμβανε για ηθοποιούς. Τόσο κακοπαιγμένο βρίσκει το μοιρολόι. Μπορεί.

Αλλά ακόμη και αυτή η ερμηνεία παγώνει κάθε διάθεση για γελοιοποίηση. Γιατί υπάρχει η μνήμη της Ιστορίας. Και οι εικόνες του μαζικού, οργανωμένου θρήνου για έναν δυνάστη στην εποχή που οι δυτικές κοινωνίες των ανοιχτών οριζόντων φαίνονται να επαναδιαπραγματεύονται την ύπαρξή τους με βάση τον πολιτισμό των δημοκρατικών αξιών μοιάζουν με πικρό, απρόσμενο μιντιακό συμβολισμό ενός δικού τους εφιάλτη.

Ιδίως γιατί υπάρχει η συνείδηση ότι ο αποκλεισμός, ο έλεγχος της ανθρώπινης προσωπικότητας και η κατάλυση της ιδιωτικότητας, βασικά συστατικά κάθε ολοκληρωτισμού, οδηγούν σε μαζικές ψευδαισθήσεις, υποβάλλουν συμπεριφορές και καταλύουν κάθε κριτική ικανότητα. Και τα ‘χει ήδη πληρώσει ακριβά όλα αυτά ο κόσμος, που χάσκει σήμερα μπροστά στο βορειοκορεατικό φαινόμενο.

Ξεχνάμε ίσως, μέσα στον καταιγισμό των γεγονότων μιας Ιστορίας που πλέον τρέχει ραγδαία, ότι μέχρι χθες το φιλοθέαμον κοινό των δυτικών κοινωνιών κατανάλωνε με απόλαυση ως ψυχαγωγικό θέαμα τις συναισθηματικές εξάρσεις και τις ακραίες εκδηλώσεις ψυχικής αναταραχής που προκαλούσαν στους παίκτες διάφορα είδη ριάλιτι, τα οποία μιμούνταν τις ίδιες ακριβώς συνθήκες αποκλεισμού και ελέγχου της προσωπικότητας που εφηύραν τα ολοκληρωτικά καθεστώτα. Αστείο; Κι όμως, ο ψυχαγωγικός πυρήνας αυτών των θεαμάτων βρισκόταν στην ακραία συμπεριφορά στην οποία οδηγούν ο αποκλεισμός και ο έλεγχος της συμπεριφοράς.

Ας πούμε ότι οι σύγχρονες μιντιακές δημοκρατίες εκτόνωναν ψυχαγωγικά τους τρόμους τους. Ωστόσο, οι ανταποκρίσεις όσων δημοσιογράφων βρέθηκαν εκεί εμφάνιζαν τη Βόρεια Κορέα σαν ένα αποκλεισμένο, ερμητικά κλειστό στον υπόλοιπο κόσμο «μπιγκμπραδερικό σύμπαν». Με τα μίντια, όλα κρατικά φυσικά, να αποθεώνουν από το πρωί ώς το βράδυ τον Κιμ Γιονγκ Ιλ.

Εμφανίστηκαν στο Διαδίκτυο διάφορες αναλύσεις ψυχολόγων και λοιπών ειδικών που προβληματίστηκαν από τις εικόνες της μαζικής υστερίας των Βορειοκορεατών. Στο BBC θα πει εις εξ αυτών, ο Αντονι Ντάνιελς, ότι είναι δυνατόν να μην υποκρίνονται, γιατί υπάρχει και ένα στοιχείο μιμητισμού, θέλει ο καθένας να δείχνει το ίδιο συντετριμμένος όσο και ο διπλανός του.

Οσο κι αν έχει απασχολήσει τον πολιτισμό της Δύσης η ψυχολογία της μάζας, με τη μακρά εμπειρία της από ολοκληρωτικά καθεστώτα μέχρι τις εκδηλώσεις υστερίας του κοινού διαφόρων ροκ σταρ, εξακολουθεί να αποτελεί μια παραδοξότητα το θέαμα των βορειοκορεατικών θρηνωδιών. Που τακτοποιείται εύκολα για τη δημοκρατική συνείδηση με την ερμηνεία της υποκρισίας. Ισως δεν θα ‘πρεπε να ξεχάσουμε πάντως ότι όλες οι μελέτες για την ψυχολογία της μάζας συγκλίνουν σε ένα τουλάχιστον σημείο, ότι τα στοιχεία που ενώνουν διαφορετικούς ανθρώπους σε μάζα βρίσκονται στον χαμηλότερο κοινό παρονομαστή, με άλλα λόγια οι μάζες δεν συσσωρεύουν το πνεύμα αλλά τη μετριότητα.