[Φαινόμενα] Aγαπούλες και κολοχτύπες

«Αγαπούλα! Πούλα!». Η ατάκα που έκανε σουξέ, όπως και όλες οι υπόλοιπες από τη σειρά των διαφημιστικών σποτ, όπου υποτίθεται πρωταγωνιστεί λαμόγιο – ιδιοκτήτης ποδοσφαιρικής ομάδας που προσπαθεί να την πουλήσει σε ζάπλουτο Σαουδάραβα. Οι αναφορές στην εγχώρια ποδοσφαιρική πραγματικότητα σαφείς και η σάτιρά τους ξεκαρδιστική. Σουξέ κάνει και η έκφραση «ομορφάντρα μου» από άλλη κατηγορία διαφημιστικών σποτ, όπου πωλητής «βρώμικων» έξω από γήπεδο στήνει ολόκληρη παρλάτα προώθησης του προϊόντος του, τονίζοντας τις ειδικές προσφορές προς τον πελάτη αναλόγως τα γούστα του.

Στιγμές στη μικρή οθόνη που ανακαλύψαμε ότι τις περιμένουμε σαν μικρά εκτονωτικά διαλείμματα σε ένα πληκτικό, παλιωμένο τηλεοπτικό πρόγραμμα. Που τις απολαμβάνουμε σαν μικρά κωμικά μονόπρακτα, τα οποία σατιρίζουν, με μια απρόσμενα βαθιά ματιά στη λαϊκότητα, στιγμές της καθημερινότητας ή της επικαιρότητας, οι οποίες αντανακλούν σύγχρονα εγχώρια ήθη.

Οσο για τους χαρακτήρες, ευανάγνωστοι, διπλανοί ή γνώριμοι από το ποδοσφαιρικό λάιφσταϊλ, αναδεικνύουν με φυσικότητα το κωμικό στοιχείο της α λα γκρεκ επιχειρηματικότητας. Αυτών των ιδιόμορφων εγχώριων ηθών που εκτείνονται από την απλοϊκή εφευρετικότητα ώς τη «λαμογιά».

Και με αυτή την έννοια πρόκειται ακόμη και για πολιτική σάτιρα που θυμίζει την εσωτερικότητα των παλιών, πρώτων λαζοπουλικών «Μήτσων», μακράν καλύτερη από το σημερινό «Τσαντίρι» της συναισθηματολαγνικής πολιτικής καθοδήγησης του φιλοθεάμονος, πιο εκτονωτική και από τον συνεχή κανιβαλισμό των «Ράδιο Αρβύλα».

Χωρίς να παραβλέψουμε ότι πρόκειται για ολιγόλεπτα στιγμιότυπα που έχουν το προσόν του συμπυκνωμένου μικρού χρόνου, δεν παύουν οι δυο κατηγορίες των διαφημιστικών σποτ, που αλληλοσυμπληρώνονται ως προς την κεντρική τους ιδέα (σάτιρα του εγχώριου «επιχειρηματικού δαιμονίου» μέχρι την απόλυτη στρέβλωσή του), να αποτελούν αυθεντικές «συνταγές» λαϊκής αφήγησης που θα μπορούσαν να δώσουν ιδέες για τη χειμαζόμενη παραγωγή σεναρίων για κωμικές σειρές.

Με μια εξαιρετική επιλογή ηθοποιών που αποδίδουν ιδανικά τους χαρακτήρες των «δαιμόνιων» επιχειρηματιών από την απλοϊκή, τίμια μορφή τους ώς τη «λαμογιά». Ενας ξεκαρδιστικός Τάκης Σπυριδάκης, από τους καλύτερους ηθοποιούς της γενιάς του, στον ρόλο του «αγαπούλα», ένας απίθανος Μανώλης Μαυροματάκης στον ρόλο του πωλητή «βρώμικων», με την έκφραση «ομορφάντρα μου» να γράφει ιστορία, και ένας απρόσμενα κωμικός Νίκος Γεωργάκης σε εκείνη τη σειρά των θερινών σποτ που συνόδεψαν με τις πλακατζίδικες ατάκες «φρικασέ – κονκασέ – φρουί ζελέ» το περασμένο, πικρό ελληνικό καλοκαίρι. Και όχι μόνο, ποια χείλη δεν έσκασαν χαμόγελο με τα αγγλικά του ψαρά στο τηλέφωνο «ιζ χίαρ γιορ κολοχτύπα, μις Ελίζαμπεθ» σε άλλη σειρά διαφημιστικών σποτ για παρόμοια προϊόντα.

Σε αυτές τις ελάχιστες ατάκες και τους χαρακτήρες βρίσκονται συμπυκνωμένα τα πιο αυθεντικά χαρακτηριστικά της πολιτισμικής, ιδιόμορφης «επανάστασης» του τόπου στον τομέα της ατομικής επιχειρηματικότητας, του τρόπου με τον οποίο «χώνεψε» τις συνταγές τού μάρκετινγκ και του κέρδους. Ακόμη και εκείνη η φράση του «αγαπούλα» – Σπυριδάκη στον μεσολαβητή για την υποτιθέμενη πώληση της ομάδας του – «πες στον μπαμπουίνο», «Βεδουίνος είναι» – σατιρίζει εγχώρια ήθη με ρίζες βαθιές στον χρόνο που διαμόρφωσε η αλλοτινή απομόνωση του τόπου και συντήρησε ο αυτάρεσκος μεγαλοϊδεατισμός του.

Αυτή τη σκληρή εποχή, της οποίας το ψυχολογικό βάρος διαπιστώνεται και από την πρωτοφανή απουσία ανεκδότων, από εκείνα που κατά τις αλλεπάλληλες παλαιότερες τραγωδίες του τόπου κυκλοφορούσαν μανιωδώς, αίφνης βρίσκονται τα εν λόγω διαφημιστικά σποτ στα χείλη όλων, ξεπερνώντας τον στόχο και τις προθέσεις τους. Ισως γιατί το μεγαλύτερο κενό αυτή την εποχή, που αποδεικνύει και το μέγεθος της σύγχυσης, βρίσκεται στην αφήγηση. Γιατί προϋποθέτει την κατανόηση. Χωρίς να παραγνωρίζουμε ότι ο στόχος του μάρκετινγκ είναι να μετατρέψει καθετί σε «εμπόρευμα» – από συναισθήματα μέχρι ήθη – και ότι η διαφήμιση εκμεταλλεύεται από τη φύση της κοινωνικά μοντέλα για να διαμορφώσει ένα γνώριμο, καθησυχαστικό σύμπαν που θα παροτρύνει στην κατανάλωση, δεν παύει η ανταπόκριση του κόσμου στα εν λόγω διαφημιστικά σποτ να μοιάζει και με «σήμα» μιας κοινωνίας που πλέον δεν αντανακλάται στο τηλεοπτικό της θέαμα.