Η εθνική κατάθλιψη

Ποιος θα το φανταζόταν πέντε χρόνια πριν πως θα φτάναμε σ’ αυτή τη θεατρική έρημο σήμερα; Η γενιά μου έζησε ακμές του θεάτρου σε ιστορικά και οικονομικά περιόδους τραγικές. Σκεφτήκατε ποτέ πως το Θέατρο Τέχνης του Κουν ιδρύθηκε και γονιμοποίησε το θέατρό μας με καινούργιο δραματολόγιο και νέα, τελείως νεοφανή, υποκριτική μέσα στην Κατοχή; Σκέφτηκε ποτέ κανείς πως η σπουδαιότερη μεγάλη άνθηση της επιθεώρησης, όπου έλαμψαν τα μεγάλα ταλέντα του Φωτόπουλου, του Χατζηχρήστου, του Σταυρίδη, της Βασιλειάδου, του Μακρή, της Ρένας Ντορ, του Αλέκου Λειβαδίτη και ο συγγραφικός οίστρος του Γιαλαμά, του Παπαδούκα, του Σακελλάριου, του Πρετεντέρη, του Σπυρόπουλου, του Λάκη Μιχαηλίδη, έδωσε σπουδαίους σατιρικούς καρπούς μέσα στον Εμφύλιο με μεγάλες μουσικές επιτυχίες: Θεοφανίδης, Ραπίτης, Ζ. Ιακωβίδης, Γ. Μουζάκης κ.ά.;

Σκέφτηκε ποτέ κανείς πως η ένδοξη και τελείως ελληνικής κοπής διεθνώς φαρσοκωμωδία, ένα υβρίδιο που κατόρθωσε να ενοφθαλμίσει την κωμωδία ηθών στην καραμπινάτη φάρσα, είδος που τροφοδότησε αποκλειστικά τον ελληνικό λαϊκό κινηματογράφο (που συντηρεί έως σήμερα επιχειρήσεις με την τηλεοπτική του καριέρα), γεννήθηκε και ανδρώθηκε στον Εμφύλιο επίσης;

Ετσι ελπίσαμε πως και στη σημερινή συγκυρία το θέατρο θα αποτελούσε σωσίβια λέμβο για τον οικονομικό εφιάλτη και τη συλλογική και ατομική μας κατάθλιψη. Αν σκεφτεί πάλι κανείς πως η μεγάλη έκρηξη της μετακαμπανελλικής ελληνικής δραματουργίας, αλλά και η επανάσταση του ελεύθερου θεάτρου σημειώνεται μέσα στη δικτατορία, η δημιουργία θεσμικών θιάσων που αφιερώνονται στο ελληνικό έργο και στις νέες δραματουργίες του εξωτερικού, το Ανοιχτό Θέατρο, η Στοά Ζωγράφου, το Θέατρο του Πειραιά, αργότερα Εξαρχείων, η Πόρτα με το θαυμαστό παιδικό της Καλογεροπούλου τόλμησαν να αναπτυχθούν μέσα στη χουντική τρομοκρατία.

Οταν στην ίδια περίοδο νέοι τολμηροί εκδοτικοί οίκοι, όπως τα Κείμενα του Βλάχου και ο Κάλβος τροφοδότησαν τη γενιά που θα δημιουργήσει τη Νομική και το Πολυτεχνείο με ποίηση και προχωρημένη θεωρητική σκέψη. Αν σκεφτεί κανείς πως μέσα στο σκοτάδι της τρομοκρατίας της Ασφάλειας και της ΕΣΑ η Κινηματογραφική Λέσχη και τα σινεμά τέχνης γαλούχησαν δύο ολόκληρες γενιές, είναι αδιανόητο σήμερα να κλείνουν θέατρα, να βουβαίνονται δισκογραφικές εταιρείες (όταν μέσα στη δικτατορία κατέθεσαν αριστουργήματα ο Χατζιδάκις, ο Μαρκόπουλος, ο Ξαρχάκος, ο Λοΐζος, ο Τσαγκάρης, ο Σπανός, ο Κουγιουμτζής), να μην υπάρχει ένα σινεμά τέχνης και να κατεβάζουν ρολά εκδοτικοί οίκοι.

Εχετε τάχα αντιληφθεί ότι τα τελευταία τέσσερα χρόνια έκλεισε το Ανοιχτό Θέατρο, το Εμπρός, το Αμόρε, το Αμφι-θέατρο, τώρα η Πειραματική «Τέχνης» Θεσσαλονίκης, και σιωπούν το Θέατρο Εξαρχείων, η Ελληνική Σκηνή του Αρμένη, το Θησείον του Μαρμαρινού, η Εποχή του Β. Παπαβασιλείου, η Πόρτα της Καλογεροπούλου, το «Κνωσός» – μην μπερδεύετε το γεγονός ότι κάποια από αυτά στεγάζουν θιάσους. Απλώς ενοικιάζονται. Αυτά τα σχεδόν θεσμικά θέατρα συντέλεσαν στη μεγάλη μεταπολιτευτική αναγέννηση του θεάτρου. Ο θεσμός των επιχορηγήσεων ενίσχυσε αυτόν τον θεσμό με επιχειρήματα που έφεραν καρπούς σε όλο το φάσμα του πολύπλευρου θεατρικού μορφώματος. Νέες μεταφράσεις αρχαίων συγγραφέων, κλασικών της Ευρώπης και μοντέρνων. Προγράμματα, βιβλία δραματολογικής ενημέρωσης – πηγή για μεταπτυχιακές σπουδές. Νέοι έλληνες συγγραφείς, μια πλειάδα νέων ταλαντούχων ηθοποιών. Περίπου δέκα έξοχοι ταλαντούχοι συνθέτες που ειδικεύτηκαν στο θέατρο (Καμαρωτός, Χριστιανάκης, Δημητρίου, Αμπαζής, Φαραζής, Αναστασόπουλος, Γασπαράτος).

Ποτέ άλλοτε η θεατρική μας αγορά δεν είχε τόση ποικιλία ρεπερτορίου, αισθητικών επιλογών, νεωτερικής προσέγγισης των κειμένων και τόσα νέα ταλέντα.

Μέσα σ’ αυτή την άνοιξη κάποιοι ρομαντικοί ουτοπιστές τόλμησαν και ίδρυσαν «Κέντρο Ερευνας και Πρακτικών Εφαρμογών του Αρχαίου Ελληνικού Δράματος», το μοναδικό στην Ευρώπη, αν εξαιρέσει κανείς το ανάλογο των Συρακουσών (1915) που τώρα δείχνει να φθίνει.

Το «Κέντρο» αυτό δημιούργησε βάση δεδομένων, βιβλιοθήκη ειδικευμένη, ταινιοθήκη και βιντεοθήκη και αρχειακό υλικό επαγγελματικών παραστάσεων αρχαίων δράματος, καθώς και δεδομένα για 7.000 παραστάσεις σχολικές! Εκλεισε απαξιωμένο από την Πολιτεία. Συνεχίζει φυτοζωώντας με δωρεάν διδάσκοντες καθηγητές σε μεταπτυχιακούς ηθοποιούς για να αντιμετωπίσει χρέη και ενοίκιο!

Και φθάσαμε να ζητείται να πλειστηριαστεί για χρέη στο ΙΚΑ το μοναδικό Εθνικό Μουσείο Θεάτρου της Ευρώπης (στην Ευρώπη υπάρχουν μουσεία των θεάτρων _ Σκάλα του Μιλάνου, Τέχνης Μόσχας, Κομεντί Φρανσέζ).

Ενα κέντρο μελέτης και έρευνας του ελληνικού θεάτρου με αρχεία δύο αιώνων από την Οδησσό, το Βουκουρέστι, την Πόλη, την Αλεξάνδρεια, τον Καναδά, τις ΗΠΑ, την Κύπρο, και φυσικά τα ΑΠΑΝΤΑ των ελληνικών παραστάσεων της Επικράτειας (προγράμματα, αφίσες, φωτογραφίες, παρτιτούρες, βίντεο, κοστούμια, μακέτες, χιλιάδες ενθυμήματα, μάσκες, βιβλιοθήκη 50.000 θεατρικών βιβλίων, χειρόγραφες μεταφράσεις και αποκόμματα Τύπου από το 1896) θα βγουν στο σφυρί!; Θα περάσουν, όσοι το αποτολμήσουν, πάνω από τους τάφους του Βεάκη, της Κοτοπούλη, της Παξινού, του Κατράκη, του Λογοθετίδη, της Καλουτά, του Μακρή, της Βέμπο. Αλλά και τα σώματα των ζωντανών εργατών του θεάτρου. Το άμισθο ΔΣ, οι άριστοι έλληνες δημιουργοί που αποτελούν τα μέλη του, αλλά και σύσσωμο το δυναμικό του θεάτρου θα υπερασπιστούν τη μνήμη και την ιστορία του θεατρικού μας πολιτισμού. Ποιος θα βγάλει στο σφυρί τον Αισχύλο, τον Ξενόπουλο, τον Καμπανέλλη;