Ούτε κραυγές ούτε συναίσθημα

Ο πόνος κάνει καλή τηλεόραση. Η πίκρα κάνει καλή τηλεόραση. Το άδικο κι αν κάνει την καλύτερη τηλεόραση. Το πρόβλημα είναι ότι και η πολιτική που επιλύει on camera όλα τα ανωτέρω κάνει καλή τηλεόραση. Σε αυτό το είδος έχουμε εθιστεί. Εδώ και χρόνια. Ακόμη και τις εποχές που δέναμε τους σκύλους με λουκάνικα υπήρχαν άφθονες αδικίες να επιλυθούν on camera.

Και υπήρχε πλήθος πολιτικών, για την ακρίβεια υπουργών και αξιωματούχων, επιφορτισμένων με την επίλυση κοινωνικών προβλημάτων, οι οποίοι παρακολουθούσαν τα πρωινά τηλεπαράθυρα, με προτίμηση τις τηλεοπερέτες εκτόνωσης λαϊκών καημών, και έσπευδαν με τηλεφωνικές παρεμβάσεις να επιδείξουν «ευαισθησία» και να αναλάβουν προσωπικώς το πρόβλημα του τάδε ή του δείνα πολίτη.

Η τηλεόραση έκανε τη δουλειά της. Είχε τη σπουδαία τεχνολογία της απευθείας μετάδοσης στη διάθεσή της, είχε διαμορφώσει τους όρους της δημόσιας διαμαρτυρίας – παρουσιαστές κοινωνικά ευαίσθητοι στο πλευρό του αδικηθέντος, ομάδα παραγωγής που τηλεφωνούσε στον αρμόδιο αξιωματούχο και εκβίαση «εδώ και τώρα» μιας λύσης. Τι ράντσα σε νοσοκομεία είχαν βρεθεί, τι θέσεις στην Εντατική, τι επιδόματα σε αναξιοπαθούντες πολίτες που δεν είχαν τη δυνατότητα να τα διεκδικήσουν με την τόση γραφειοκρατία.

Τι να πρωτοθυμηθούμε από εκείνες τις εποχές, όπου όλα αυτά βοούσαν ότι υπάρχει ένα κράτος που «δεν λειτουργεί». Αλλά η τηλεοπτική «διακυβέρνηση» ήταν εξόχως φαντασμαγορική. Και ως εκ τούτου πρόσφερε όλα τα οφέλη ενός λαϊκού αφηγήματος – συναίσθημα, ηρωικές και ενίοτε αντιστασιακές κορόνες από παρουσιαστές «προστάτες-του-λαού» – και είχε κατά κανόνα χάπι εντ. Ενα προσωπικό πρόβλημα έβρισκε λύση, σαν να ήταν αυτό μόνο ένα «φάλτσο» σε μια καλοκουρδισμένη κρατική ορχήστρα. Κάπως έτσι, μεταξύ των τηλεοπτικών ψευδαισθήσεων και μιας ασφυκτικής πραγματικότητας που γινόταν όλο και χειρότερη, καθώς η ακαμψία του κρατικού μηχανισμού διασκεδαζόταν από την πολλή τηλεόραση, φτάσαμε στην εποχή της «ψυχρολουσίας», της διάλυσης των ψευδαισθήσεων και της ανάγκης για σκληρά μέτρα, που παράγουν ακόμη πιο έντονο το αίσθημα της αδικίας, καθώς τα χρόνια προβλήματα του συστήματος τα πληρώνουν και πάλι οι ίδιοι.

Το πρωί της περασμένης Τετάρτης έχουν ξεχυθεί οι ρεπόρτερ της πρωινής ενημέρωσης στις ουρές έξω από υποκαταστήματα της ΔΕΗ και καταγράφουν την απόγνωση ανθρώπων, οι οποίοι κλήθηκαν να πληρώσουν αιφνιδίως αυτό που αποτέλεσε τον πυρήνα της αξιοπρέπειας και της αυτοπεποίθησής τους, την ιδιοκτησία. Φορτισμένη συναισθηματικά κι αυτή. «Σαράντα χρόνια έχτιζα το σπίτι μου και τώρα, με 650 ευρώ σύνταξη, πρέπει να πληρώσω λογαριασμό 649 ευρώ» θα πει ένας συνταξιούχος στον φακό.

Θυμός; Πολύς. Αναδεικνύεται. Η τηλεόραση του είδους στέκεται στις «ρωγμές» του συστήματος με επιμονή. Στο πλευρό των αδικημένων. Είναι το κοινό της. Είναι όλοι εκείνοι που κατανάλωσαν χρόνια ολόκληρα τις μεγάλες τηλεψευδαισθήσεις πάνω στις οποίες κύλησε ξεχασμένη στους καιρούς η τηλεοπτική «διακυβέρνηση». Με πολύ συναίσθημα να αναπληρώνει τις ελλείψεις του κράτους δικαίου.

Ωστόσο, οι μεγάλες ουρές της λαϊκής υπομονής αποπνέουν εκεί, στην τηλεοπτική οθόνη, εντυπωσιακή ωριμότητα. Πού και πού μια φωνή «σπάει» όταν λέει «είμαστε με την πλάτη στον τοίχο, θα είναι κακό για τη χώρα να ορμήσουμε προς τα μπρος», όπως του συνταξιούχου που μιλάει στο Mega. «Δίκιο έχετε» ακούγεται η φωνή του Καμπουράκη. Αλλά ώς εκεί. Μένουν μόνο τα πανό των συνδικαλιστών της ΔΕΗ και οι δηλώσεις τους να ερεθίζουν αυτό που έχουν αποσύρει από τη δημόσια εικόνα τους οι πολίτες, το συναίσθημα.

Περιθώρια για «καλή τηλεόραση» με υλικό το προσωπικό δράμα του ενός ή του άλλου δεν υπάρχουν. Οσο για το συναίσθημα, πνιγηρό, αλλά συγκρατημένο. Παρ’ όλο που δεν αποσύρεται ακόμη από το πεδίο της (παρα)πολιτικής και επιχειρούνται ύστατες επενδύσεις. Σε έννοιες όπως η «αξιοπρέπεια», η οποία παραπέμπει στον πιο σκληρό πυρήνα της λαϊκής ηθικής. Και εκεί σπεύδουν να «πατήσουν» αναδειχθέντες διά της κατάχρησης του εθνικού συναισθήματος σε παράπλευρους της πολιτικής χώρους. Για να διεκδικήσουν χώρο στο πολιτικό προσκήνιο. Είναι αυτοί που ανέδειξαν την υπόθεση της «υπογραφής» σε εθνικό διακύβευμα επιδιδόμενοι από πάνελ σε πάνελ σε πατριωτικούς λήρους. Πριν τελειώσει η εβδομάδα, η επιστολή Σαμαρά είχε σταλεί και η «τέχνη του εφικτού», όπως παραμένει η πολιτική, είχε επιτέλους παραμερίσει την-πολιτική του συναισθήματος, αφήνοντας ακάλυπτη και την τηλεόραση που την καλλιέργησε.