Αναβράζουσα ανθρώπινη εμπειρία

Το βραβείο Booker έχει κατηγορηθεί ότι βραβεύει την υψηλή δημοφιλία ενός βιβλίου, όχι απαραίτητα και την υψηλή του ποιότητα. Πράγμα που δεν ισχύει με τη φετινή βράβευση. Το μυθιστόρημα του Τζούλιαν Μπαρνς είναι ένα κείμενο κεντημένο λέξη προς λέξη. Σύμφωνα με τους κριτές, το βραβευμένο βιβλίο οφείλει να είναι «διαβαστερό», όμως αυτό δεν αποκλείει τη συγγραφική τέχνη και τεχνική.

«Το βραβείο Booker τρελαίνει τους ανθρώπους», σχολίασε ο Τζούλιαν Μπαρνς. «Η καλύτερη τακτική για να διατηρήσει κανείς τη λογική του είναι να το αντιμετωπίσει σαν κλήρωση. Αν τυχόν κερδίσει, τότε μπορεί να δηλώσει ότι οι κριτές είναι οι σοφότεροι άνθρωποι στον εγγράμματο χριστιανικό κόσμο». Πώς θα επενδύσετε τις 50.000 λίρες του βραβείου; τον ρώτησαν. «Θα αγοράσω καινούργιο ρολόι» ήταν η απάντηση.

Οι κριτές τόνισαν ότι το βιβλίο εστιάζει στην ανθρώπινη φύση και την ανθρώπινη εμπειρία. «Δεν γνωρίζουμε ποιοι είμαστε στην πραγματικότητα. Βρίσκουμε χίλιους τρόπους για να παρουσιάσουμε τους εαυτούς μας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κατανοούμε ποιοι στ’ αλήθεια είμαστε», σημείωσε μία από τους κριτές.

Το «Ενα κάποιο τέλος» αφορά τη ζωή και τη μνήμη. Τις αλήθειες και τα ψέματα, που λέμε στον εαυτό μας και τους άλλους. Ενα πελεκημένο βιβλίο, στο οποίο δεν περισσεύει λέξη. Η υπόθεση έχει ως εξής: ο Τόνι, ο Κόλιν και ο Αλεξ είναι κολλητοί στο σχολείο. Στην αχώριστη τριάδα εντάσσεται και ο νεοφερμένος Εϊντριαν Φιν. Παρά τις διαφορές, η τετράδα επιβιώνει ώς την αποφοίτηση. Ο Εϊντριαν διακρίνεται για την οξύνοια και την ιδιαίτερη ευφυΐα του. Σπουδάζει στο Κέμπριτζ.

Ο πρωτοπρόσωπος αφηγητής δίνει, με περισσό χιούμορ και λιμαρισμένη βρετανική ειρωνεία, την ατμόσφαιρα του σχολείου και της εποχής. «Εκείνον τον καιρό τα πράγματα ήταν απλούστερα: υπήρχαν λιγότερα λεφτά, καθόλου ηλεκτρονικές συσκευές, ελάχιστη τυραννία της μόδας και καθόλου γκόμενες. Δεν υπήρχε επομένως κανένας περισπασμός από τα ανθρώπινα και υλικά μας καθήκοντα, που ήταν να μελετάμε, να περνάμε στις εξετάσεις, να εκμεταλλευτούμε αυτά τα προσόντα για να βρούμε δουλειά και μετά να δημιουργήσουμε έναν τρόπο ζωής πληρέστερο από των γονιών μας, αλλά όχι απειλητικά διαφορετικό, έναν τρόπο ζωής που οι γονείς θα τον ενέκριναν, χωρίς ωστόσο να παύουν κατ’ ιδίαν να τον συγκρίνουν με τη δική τους προηγούμενη ζωή, που, όντας απλούστερη, ασφαλώς υπερείχε. Φυσικά, τίποτε από αυτά δεν λεγόταν ανοιχτά• ο καθωσπρέπει κοινωνικός δαρβινισμός της αγγλικής μεσοαστικής τάξης ήταν πάντοτε ανεκδήλωτος» (σελ. 17-18).

Η παρέα προσπαθεί να διατηρήσει τους δεσμούς της, όμως γρήγορα ο καθένας τραβάει τον δρόμο του. Ο Τόνι τα φτιάχνει και τα χαλάει με μια Βερόνικα. Τη γνωρίζει στους φίλους του. Ταξιδεύει στην Αμερική, γνωρίζει μια Ανι, που τον μυεί στην ανεμελιά της σεξουαλικής σχέσης. Επιστρέφει στη Βρετανία και πληροφορείται για την αυτοκτονία του Εϊντριαν. Ο φίλος του σχετιζόταν με την, πρώην δική του, Βερόνικα. Η παρέα διαλύεται. Ο Τόνι παντρεύεται και χωρίζει. Αποκτά παιδί και εγγόνι. Δουλεύει, παίρνει σύνταξη. Ζει μια ήσυχη ζωή.

Ωσπου μια κληρονομιά από το πουθενά ταράζει την προγραμματισμένη καθημερινότητά του. Η μητέρα της Βερόνικα πεθαίνει και του αφήνει κληρονομιά, εκτός από χρήματα, και το ημερολόγιο του Εϊντριαν. Μέσα από δαιδάλους συνεννοήσεων, παρανοήσεων και γαϊδουρινής επιμονής καταφέρνει να ξαναδεί την παλιά του αγαπημένη. Η ιστορία αποκτά νέα οπτική. Γιατί όσα πίστευε – και παρουσίαζε – για αληθινά ο αφηγητής γκρεμίζονται. Το παζλ συμπληρώνεται με στοιχεία που είχαν ξεχαστεί, παραγνωριστεί, έμειναν στην αφάνεια.

Ο μεταφραστής αποτυπώνει με γλωσσική μαεστρία τον κυματισμό του αφηγηματικού ρυθμού και την, άλλοτε έκτυπη και άλλοτε υπόγεια ειρωνεία του Μπαρνς. Ο βιβλιοφάγος έφηβος, που σκέφτεται μονομανιακά το σεξ, μεταμορφώνεται σε ήσυχο συνταξιούχο. Η ανάφτρα Βερόνικα εξελίσσεται σε μια απεριποίητη εξηντάρα. Και ο αφηγητής βρίσκει την ευκαιρία να μιλήσει για τη μνήμη, το τι σημαίνει να γερνάς και να ζυγίζεις το βάρος της συγγνώμης.

Το βιβλίο του Μπαρνς είναι ένα βιβλίο ατμόσφαιρας, αλλά και ένα αφήγημα αναβράζουσας ανθρώπινης εμπειρίας. Με τα πιο απλά υλικά φτιάχνει μια βραδείας καύσεως αφήγηση. Το καταφέρνει επειδή ξέρει να φροντίζει τις λέξεις του.