«Γιορτάζουμε την καταστροφή μας»

Απόγευμα στην οδό Ορφέως στον Βοτανικό. Δεν κυκλοφορεί ψυχή στον δρόμο. Κάτι το ψιλόβροχο και ο γκρίζος ουρανός, κάτι τα εγκαταλειμμένα βιομηχανικά κτίρια και τα αδέσποτα τριγύρω συνθέτουν ένα σκηνικό που κάνει το κτίριο του Βυρσοδεψείου – το μεγαλύτερο των Βαλκανίων – ακόμη πιο επιβλητικό.

Οι μηχανές έχουν σωπάσει. Μόνο η φωτεινή επιγραφή «Βυρσοδεψείο» θυμίζει την παλιά του ιδιότητα και χρήση. Ακόμη και ο οδηγός του ταξί είχε την απορία: «Γίνεται κάτι εδώ;». Και όμως, «γίνεται… περφόρμανς με χαρακτήρα διαμαρτυρίας. “Μετά” είναι ο τίτλος», του εξηγώ.

Πλησιάζω στη σιδερένια είσοδο. Μια συρόμενη πόρτα οδηγεί σε έναν αχανή χώρο, που αργότερα μετατρέπεται σε σκηνή. Πιο πέρα το φουαγέ. Στα αριστερά μια σκάλα καταλήγει σε έναν δεύτερο σκηνικό χώρο, καθώς η δράση είναι σκόρπια σε όλο το κτίριο, όπου κινούνται και οι θεατές.

Το κτίριο λειτουργούσε ως βυρσοδεψείο-βιοτεχνία όπου επεξεργάζονταν δέρματα ζώων, έως το 1970, και αργότερα ως αποθήκη. Επρεπε κάπως να γίνει βιώσιμο. Οι συντελεστές της παράστασης «Μετά, μια περφόρμανς για την καταστροφή του κόσμου» το καθάρισαν τέσσερις φορές από τα σκουπίδια και διαμόρφωσαν το φουαγέ, τους σκηνικούς χώρους και την πλατεία. Βρήκαν τρόπους να προστατευθούν από το κρύο – με σόμπες και ηλεκτρικά καλοριφέρ – και από τους επίδοξους ληστές που πρόσφατα παραβίασαν τον χώρο.

Η Ελλη Παπακωνσταντίνου είχε την ιδέα μετατρέψει το κτίριο σε χώρο καλλιτεχνικής ανταλλαγής απόψεων. Απλοί πολίτες, καλλιτέχνες και επιστήμονες συμμετείχαν την προηγούμενη άνοιξη σε συζητήσεις για τις αλλαγές που φέρνει η κρίση, για την καταστροφή του κόσμου, το τέλος της δημοκρατίας και του καπιταλισμού.

Το υλικό από τις συζητήσεις αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για την περφόρμανς-παράσταση «Μετά» της ομάδας ODC που ανέβηκε το καλοκαίρι με τη βοήθεια εθελοντών, φίλων και συγγενών των ηθοποιών. Υστερα από πρόταση ταξίδεψε έως το Διεθνές Φεστιβάλ Θεάτρου στην πόλη Ερμπίλ στην Ημιαυτόνομη Περιφέρεια του Κουρδιστάν. Και επέστρεψε στο βυρσοδεψείο.

Στο φουαγέ το κοινό απολαμβάνει το ποτό του. Χαζεύει τα σκαμπό από χαρτονένιες κούτες και τα τραπέζια από ξύλινα ταμπλό, «που δένουν με την ατμόσφαιρα ενός βιομηχανικού χώρου». Μια κοπέλα με μικρόφωνο α λα Ελβις Πρίσλεϊ σαν σε πυρηνικό καμπαρέ αναγγέλλει το «πρώτο κουδούνι». Ψιθυριστά. Δύο κοπέλες σερβίρουν ποπκόρν μέσα σε μεγάλα μπολ, τα οποία είναι στερεωμένα στα κεφάλια τους.

Ξάφνου ενεργοποιείται ο συναγερμός. «Εκκενώστε τον χώρο». Είναι μέρος της περφόρμανς ή μήπως κινδυνεύουμε; αναρωτιούνται οι θεατές, οι οποίοι οδηγούνται στο προαύλιο και μετά πάλι μέσα στο κτίριο, «στο βυρσοδεψείο όπου γινόταν επεξεργασία του ανθρώπινου δέρματος», όπως ενημερώνουν… τρομακτικά κάποιοι συντελεστές. Μέρος της παράστασης και αυτό…

Το κοινό κινείται σε συνθήκες σκότους, παραπατώντας ο ένας επάνω στον άλλον. Κανένας δεν ξέρει τι βρίσκεται μπροστά του. Νιώθω την ανάγκη να πιαστώ από κάποιον. Ενας φακός μάς δείχνει… την απόλυτη καταστροφή με πτώματα στο πάτωμα. Εκεί εδρεύει το μουσείο της καταστροφής με τα διαμελισμένα σώματα.

Ενας κύριος ψιθυρίζει στους θεατές: «Υπάρχει κάτι που μας ενώνει» – προκαλώντας την κραυγή τρόμου μιας κοπέλας. Πιο πέρα τρεις γυναίκες-περφόρμερ βιώνουν την καταστροφή μέσα από την κίνηση και τον χορό σε ένα δάσος με φθαρμένες κολόνες. Τα πόδια τους βουτούν στο νερό – τυχαία η σκηνοθέτις ανακάλυψε ότι εκεί βρίσκονταν τα πλυντήρια του βυρσοδεψείου!

Στον επάνω όροφο, στο πλαίσιο της ίδιας παράστασης, του «Μετά», οι θεατές φτάνουν στο «τώρα». Τους καλωσορίζουν οι συντελεστές σε ένα «στούντιο» όπου τους προσφέρονται τσάι με κανέλα και κουβέρτες για το κρύο. Οι ηθοποιοί καθοδηγούμενοι από τη σκηνοθέτιδα γυρίζουν σκηνές ενός τηλεοπτικού ντοκιμαντέρ για «το τέλος του καπιταλισμού και της ανοχής». Σε τέσσερις γλώσσες: στα ελληνικά, στα αγγλικά, στα γαλλικά και στα γερμανικά, καθώς από αντίστοιχες χώρες προέρχονται και οι συντελεστές.

Το γύρισμα διακόπτεται ξαφνικά. Το κανάλι πουλήθηκε σε κινεζική εταιρεία, ανακοινώνεται. «Απολυθήκαμε;». «Θα πάρουμε αποζημίωση;». «Τι θα απογίνουμε;». Οι ηθοποιοί κινούνται ανήσυχοι. Ως καθρέφτης μιας ολόκληρης – της ελληνικής – κοινωνίας. Η λύση; «Να σκοτώσουμε τον Γερμανό», προτείνει μια κοπέλα καθώς στρέφει το βλέμμα στον «γερμανό» ηθοποιό της παράστασης.

«Μην ανησυχείτε. Θα υποφέρουμε. Σας το υπόσχομαι όμως ότι όλα θα γίνουν καλύτερα». Κάπως έτσι καθησυχάζουν στο φινάλε το κοινό, που παρακολουθεί με το τσάι ή την μπίρα στο χέρι, αλλά με βλέμμα τρομαγμένο, την καταστροφή, το τέλος…