Νέα ήθη στον δημόσιο διάλογο;

Στα πρώτα δελτία μετά την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης γινόμαστε μάρτυρες μιας αμήχανης ευγένειας μεταξύ των τηλεπαραθυράτων πολιτικών.

Στο δελτίο του Mega, το δίδυμο Πέτρου Ευθυμίου – Αρη Σπηλιωτόπουλου συνομιλεί ήρεμα (για την ακρίβεια πρόκειται για παράλληλους μονολόγους). Ωστόσο είναι εντυπωσιακή η υπομονή. Ο ένας περιμένει να ολοκληρώσει την τοποθέτησή του ο άλλος. Ακούγονται ευγένειες όπως «συγγνώμη να πω μια φράση μόνο», «παρακαλώ πείτε την».

Εκεί ακριβώς αισθανθήκαμε την αγωνία του θεατή που έχει παρακολουθήσει τόσες ανατροπές στο θέαμα, ώστε πλέον εξουθενωμένος έχει επενδύσει συναισθηματικά στο happy end και δεν θέλει να του το χαλάσει κανενός είδους σκηνοθετικός ρεαλισμός. Περιμέναμε το φινάλε της κουβέντας. Ούτε ένα «στραβοπάτημα»; Ενα ολίσθημα έστω, λόγω μακράς και σκληρής εκπαίδευσης στην επικοινωνιακή μέθοδο της τηλεπαραθυράτης μάχης-μέχρις-εσχάτων; Ε, ναι, μόλις η Ολγα Τρέμη ευχαριστεί και αναγγέλλει τη διακοπή για διαφημίσεις ενεργοποιείται ο αυτοματισμός της ύστατης επικοινωνιακής τεχνικής, στην οποία τα πλήθη των επαγγελματιών του πολιτικού μάρκετινγκ έχουν εκπαιδεύσει τους πολιτικούς. Είναι η μάχη για το «ποιος θα έχει την τελευταία κουβέντα». Μια φράση αποφθεγματική, μια λέξη όλο νόημα, ένα συμπέρασμα, οτιδήποτε θα δώσει τη δυνατότητα στον πολιτικό που την εκστομίζει να έχει τον «τελευταίο λόγο» και άρα να κερδίσει τον θεατή. Πασίγνωστο τερτίπι. Αλλά και ένα κλείσιμο του ματιού στην ακλόνητη κυριαρχία των όρων του θεάματος σε οποιεσδήποτε συνθήκες, οποιασδήποτε κρισιμότητας.

Στη ΝΕΤ το δίδυμο Τηλέμαχου Χυτήρη – Πάνου Παναγιωτόπουλου αποπνέει την ίδια ακριβώς αίσθηση. Το συμπέρασμα του κ. Χυτήρη ότι «θα καταρρεύσουν οι παραδοσιακοί κομματικοί σχηματισμοί» δίνει μια πτυχή και της επικοινωνιακής αναδιάρθρωσης που επιβάλλουν ή θα επιβάλουν οι συνθήκες.

Νέα ήθη στον δημόσιο διάλογο; Περισσότερο ευχή παρά πραγματικότητα καθώς οι νοοτροπίες που διαμόρφωσε η πρωτόγονης σφοδρότητας σχέση τηλεόρασης και πολιτικής είναι πολύ δύσκολο να ανατραπούν.

Λίγο νωρίτερα, όσοι παρακολουθούσαμε την προσέλευση στην ορκωμοσία των προσώπων που είχαν επιλεγεί για να στελεχώσουν τη νέα κυβέρνηση είδαμε τον κ. Βορίδη να εισέρχεται στο Προεδρικό Μέγαρο με το παιδί του αγκαλιά. Ενδεχομένως είναι πολύ φυσικό ένας άνθρωπος που αίφνης βλέπει να έχει επιτευχθεί ένας στόχος ζωής – εν προκειμένω η υπουργοποίηση – να επιθυμεί να την απολαύσει πανηγυρικά με όλη του την οικογένεια.

Με τις κάμερες παρούσες ωστόσο, η εικόνα του πολιτικού με «το παιδί στην αγκαλιά», ανεξαρτήτως των προθέσεων του πατρός – που ουδείς αρνείται πως μπορεί να είναι εκδήλωση βαθύτατων πατρικών συναισθημάτων – αποκτά μια ισχυρή επικοινωνιακή διάσταση. Δεδομένου ότι ο κ. Βορίδης δεν υπουργοποιήθηκε κατόπιν θριαμβευτικής εκλογικής νίκης αλλά παίρνει μέρος σε μια κυβέρνηση περιορισμένου χρόνου και στόχων στην οποία κατέληξαν με συνεννοήσεις τα τρία κόμματα υπό την πίεση των εξελίξεων.

Δεν παύει όμως να είναι μια κυβέρνηση που σχηματίστηκε υπό το κράτος του άγριου θεάματος μιας παρ’ ολίγον κατάρρευσης ολόκληρης της χώρας, γεγονός που την περιβάλλει με υπερβάλλουσες προσδοκίες. Ακόμη και με όρους θεάματος και μόνον, τα συναισθήματα και η συγκινησιακή φόρτιση ενός εξαντλημένου φιλοθεάμονος έθνους ήταν τόσο έντονα που αρκούσε, για τη διαχείρισή τους, η απλή εφαρμογή της επικοινωνιακής αλφαβήτου. Με άλλα λόγια, η προεκλογική περίοδος μόλις είχε αρχίσει.

Οπως και αν έχει, ο όγκος των συναισθημάτων που παρήχθη όλες τις προηγούμενες ημέρες, από την αγωνία και τον φόβο ώς την ανακούφιση, από την αποστροφή για τα πολιτικά επικοινωνιακά παιχνίδια ώς την απογοήτευση για τις μικροκομματικές εμμονές, είναι το πανίσχυρο κεφάλαιο για την αξιοποίηση του οποίου θα δοθούν μάχες στην πολιτική σκηνή και την τηλεόραση που ίσως αναδείξουν νέα πρόσωπα και επικοινωνιακές μεθόδους. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι εξίσου και το εύφλεκτο υλικό στην υπηρεσία ενός καταστροφικού πολιτικού και τηλεοπτικού λαϊκισμού.