Η Καρυστιάνη που δαγκώνει

 «Πώς τα κατάφερε έτσι να κλείσει τον εαυτό του στη μικρή περιοχή, να μην μπορεί ν’ αλλάξει;». Ο Γαρύφαλλος Γκέκας ήταν μπαλαδόρος που ήθελε να γράψει ιστορία στον Κεραυνό Πηνειάδας, αλλά στα 23 του τσάκισε το γόνατό του και προσγειώθηκε σε ένα μαγαζί με χρώματα – σιδηρικά – μονωτικά στα Τρίκαλα. Τον πυρετό της μπάλας τον ζούσε πια δίνοντας τις μισές του εισπράξεις στις αθλητικές εφημερίδες, ποδοσφαιρολογώντας με φίλους στο καφενείο και στέλνοντας τσουχτερές επιστολές για το πρωτάθλημα της Γ’ Εθνικής. Η (άλλη) ζωή περνούσε δίπλα του ώσπου ο έρωτας «του έδειξε δυο κίτρινες κάρτες», η γυναίκα του του έβγαλε κόκκινη, ο Κεραυνός έπεσε κατηγορία, η δουλειά έσπασε και οι φίλοι άρχισαν πια να συζητούν για δάνεια, τοκογλύφους και περικοπές στα γερμανικά και στο μπαλέτο της κόρης, στη Βουλγάρα των γέρων τους κ.ο.κ. Να τος λοιπόν τώρα, στα 55 του, «δίχως οικογένεια, δίχως ομάδα, δίχως κόμμα, δίχως λεφτά, νιώθει ξεφούσκωτη μπάλα». Είναι Χριστούγεννα, και τα περνάει παρέα με την αφίσα του Λιονέλ Μέσι. «Ξέρει πως είναι νούμερο, έτσι έφτιαξε τον εαυτό του. Του ‘δωσε πάσες και ασίστ να μείνει διά παντός ένα δεκάρι που κλωτσάει τη ζωή…».

Ο ποδοσφαιρόφιλος Γαρύφαλλος που έχασε το κοντρόλ στα Τρίκαλα, κι απ’ την άλλη η παζαριώτισσα Σούλα-που-δεν-το-βάζει-κάτω τριγυρνώντας με το στέισον στη Δυτική Μακεδονία, είναι δύο από τους πιο χαρακτηριστικούς ήρωες της Ιωάννας Καρυστιάνη στο έβδομο, βιβλίο της «Καιρός σκεπτικός» (Καστανιώτης). Ενα βιβλίο με γλώσσα που αστράφτει για τη μέσα μας και την έξω ανθρωπιά, που έχουμε ανάγκη να ανακτήσουμε στους καιρούς της τρόικας, του Μνημονίου, του κουρέματος.

Δεκαέξι χρόνια μετά την είσοδό της στα Γράμματα με τους μονόλογους της «Κυρίας Κατάκη», και αφού σάρωσε πέντε βραβεία με τα μυθιστορήματά της, η Καρυστιάνη επιστρέφει στο διήγημα για να κάνει ένα σκληρό σχόλιο στην επικαιρότητα, με εννέα ιστορίες που μάς δαγκώνουν στην καρδιά. Συνδετικός τους κρίκος, οι χρονιάρες μέρες των Χριστουγέννων που δεν μπορούν πια να είναι γκλαμουράτες και γιορτινές, καθώς αντανακλούν το βαρύ κλίμα της κρίσης. Ωστόσο, παρότι γνωρίζει τη γλώσσα της πολιτικής καταγγελίας, η 59χρονη σήμερα συγγραφέας δεν αρχίζει τα «κατηγορώ» στο όνομα της κοινωνίας αλλά εστιάζει στις ανθρώπινες μονάδες που συναπαρτίζουν τη γενιά της μεταπολίτευσης, διυλίζοντας την καθημερινότητά τους. Αυτήν που περιφρονούν οι σημερινοί πολιτικοί όταν εξαγγέλλουν τα μέτρα λιτότητας…

Η συγγραφέας βγαίνει λοιπόν στην περιφέρεια των αστικών κέντρων ή στην ελληνική επαρχία και παρακολουθεί τους ανθρώπους της βιοπάλης ή τους βολεμένους κουλτουριάρηδες που υποτίθεται πως τους νοιάζονται. Ακούει την αγωνία τους και φωτίζει την αλήθεια της ζωής τους που την άφησαν να αδειάσει από ανθρώπινη ζεστασιά, καθώς κυνηγούσαν το ιδιωτικό τους όραμα ολοκλήρωσης. Πίσω από τις ιστορίες αυτών των ανθρώπων ο αναγνώστης αισθάνεται τη σκιά της τελευταίας 20ετίας που έκανε μόδα και κοινωνική επιταγή την επιτυχία στα χρήματα ή στην προσωπική προβολή, προπονώντας την πλειονότητα των Ελλήνων να ξεριζώσουν από μέσα τους την ανάγκη της συνύπαρξης. Η Καρυστιάνη συλλαμβάνει τη μοναξιά, την έλλειψη αλληλεγγύης, την απελπισία που κυκλώνει τους 55άρηδες – 65άρηδες ήρωές της τώρα που η καθημερινότητά τους στερεύει από τα αγαθά που τους παρηγορούσαν – πολλά για τους λίγους, λίγα για τους πολλούς. Και με τα διηγήματά της αποκρυπτογραφεί τις προσπάθειές τους να ξεμουχλιάσουν την καρδιά τους. Αλλοι τα καταφέρνουν, άλλοι όχι. Η κυρία Σοφία στον Πειραιά, λ.χ., χήρα με παιδιά στην Αμερική, «υιοθετεί» τον 50άρη σουβλατζή της γειτονιάς της και μοιράζει τα διαφημιστικά φυλλάδια του μαγαζιού του, χωρίς να το μετανιώνει ούτε όταν, παραμονή Χριστουγέννων, κάποιοι ανταγωνιστές του τα παίρνουν όλα ρίχνοντάς την κάτω με γροθιές («Το φυλλάδιο»). Ούτε κι η Σούλα («Δεν το βάζει κάτω») μετανιώνει που έκανε ρεβεγιόν μέσα στο αυτοκίνητο με την καραμπίνα αγκαλιά. «Ο σωσμός μας» λέει, «είναι η καλή καρδιά. Αυτή ανυψώνει τον νου, αυτή κάνει τον άνθρωπο».