Το δέρμα μας, η φυλακή μας

Στο περίφημο βιβλίο του Το Δέρμα που επανεκδόθηκε πρόσφατα (Μεταίχμιο, σε έξοχη μετάφραση του Παναγιώτη Σκόνδρα), ο Κούρτσιο Μαλαπάρτε διερωτάται με αφορμή τη συμμαχική απόβαση στη Νάπολι τι είναι ικανός να κάνει ο άνθρωπος για να σώσει το τομάρι του, καθώς για τη σωτηρία της ψυχής του δεν τίθεται καν θέμα. Εδώ, ο Τιερί Ζονκέ (1954-2009) έχει αποφασίσει να παίξει με το δέρμα, θεωρώντας το ως ένα είδος φυλακής από την οποία η μόνη δυνατή απόδραση είναι η κυριολεκτική και μεταφορική τερατογένεση.

Συγγραφέας πολιτικοποιημένος, ο Ζονκέ που πέθανε το 2009 στα 55 του, κινήθηκε σε όλη του τη ζωή σε κύκλους της Αριστεράς, στρατεύθηκε πολιτικά και μάλιστα, σε μια υπερβολικά παιγνιδίζουσα αντιστροφή των πολιτικών του πεποιθήσεων, υιοθέτησε ως ψευδώνυμο το όνομα του μεξικανού δολοφόνου του Τρότσκι, του Ραμόν Μερκαντέρ. Ως μυθιστοριογράφος ανήκει σ’ εκείνη τη γενιά που ανδρώθηκε μετά τον Μάη του ’68 και υιοθέτησε την ατζέντα και τους απόηχους παρά την ουσία της εξέγερσης. Στα βιβλία του, κλασικά νουάρ, βρίσκει κανείς μεγάλες δόσεις ψυχολογίας και ψυχολογισμών, απόκληρους ήρωες που δεν έχουν καμιά ελπίδα σωτηρίας, μεγαλοαστικό περιβάλλον όπου αφθονούν τα βίτσια, κόσμους σκοτεινούς και περίπλοκους όπου η καπιταλιστική δίψα για συσσώρευση συναντιέται με το παραδοσιακό γαλλικό σαβουάρ βιβρ.

Ετσι κι εδώ, δυο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι θα συναντηθούν κατά τρόπο ενσυνείδητα τεχνητό. Ο κεντρικός ήρωας, ο πλαστικός χειρουργός Ρισάρ Λαφάργκ κρατά φυλακισμένη στην πολυτελή του βίλα σ’ ένα παρισινό προάστιο την Εύα, μια όμορφη κοπέλα την οποία εκδίδει και η οποία ανεξήγητα λειτουργεί ως υποχείριό του. Τη μισεί χονδροειδώς, της φέρεται βάναυσα, αρνείται τον έρωτά της κι εκείνη παίζει πιάνο ολόγυμνη κλειδαμπαρωμένη στον πάνω όροφο του σπιτιού, με εξαίρεση κάποιες βραδινές εξόδους. Ταυτόχρονα, σε κάποιο πύργο στη Νορμανδία που λειτουργεί ως ψυχιατρείο είναι έγκλειστη η κόρη του Λαφάργκ, θύμα ενός διπλού βιασμού για τον οποίο θα μάθουμε περί το τέλος του βιβλίου.

Τρίτος έγκλειστος ένας νεαρός μοτοσικλετιστής που απάγεται για άγνωστους λόγους, υφίσταται τα πάνδεινα σε ένα υπόγειο, ώσπου ο βασανιστής και απαγωγέας του αποσπάσει την τυφλή του υποταγή και επιδοθούν αμφότεροι σε εντατική αστακοφαγία και σαμπανιοποσία παίζοντας κλασική μουσική στο πιάνο. Αλλά οι εγκλεισμοί δεν σταματούν εδώ. Ο Αλέξ, ένας νεαρός ληστής και δολοφόνος, θα αυτοεγκλεισθεί – και μάλιστα δύο φορές – προκειμένου να αποφύγει τη δίωξη της αστυνομίας έπειτα από τη ληστεία μιας τράπεζας. Στο καταφύγιό του, παρακολουθώντας μια τηλεοπτική εκπομπή όπου συνεντευξιάζεται ο Λαφάργκ, θα συλλάβει την ιδέα να απαγάγει την Εύα προκειμένου να εκβιάσει τον γιατρό να του αλλάξει πρόσωπο και άρα ταυτότητα προκειμένου να διαφύγει στο εξωτερικό. Η δύσμοιρη Εύα θα φυλακισθεί ακόμη μια φορά – η ίδια μάλιστα πιστεύει ότι είναι ο ίδιος ο πλαστικός χειρουργός που την υποβάλλει σε νέα φάση βασανιστηρίων. Ομως το σχέδιο του Αλέξ θα στραβώσει, οι ρόλοι θα αντιστραφούν, ο Λαφάργκ θα τον αναισθητοποιήσει και φυλακίσει ακόμη μια φορά και θα απελευθερώσει την Εύα.

Το μυστήριο της διαπλοκής και των κινήτρων όλων αυτών των προσώπων θα διατηρηθεί άλυτο ώς τις τελευταίες σελίδες σ’ ένα διαρκές παιγνίδι αλλαγής δερμάτων και ταυτοτήτων που δεν είναι σκόπιμο να εκτεθεί εδώ. Τότε μόνο θα αποκαλυφθεί πλήρως ο ιστός της αράχνης που έχει επιμελώς υφάνει ο συγγραφέας, ενώ ο Λαφάργκ θα σπάσει ξεσπώντας σε αναφιλητά στην αγκαλιά της διασωθείσας Εύας και, με εξαίρεση τους νεκρούς και λοιπούς εγκλείστους, θα ζήσουν αυτοί καλά κι εμείς κατά πάσα πιθανότητα καλύτερα.

Με απόηχους από το «Αρωμα» του Πατρίκ Ζισκίντ και τα «Μαύρα φεγγάρια του έρωτα» του Πασκάλ Μπρικνέρ, η «Μυγαλή» ανήκει σε μια εποχή κατά την οποία ο σαδομαζοχισμός ενώθηκε και πάλι με τη μακρά παράδοση που εκκινεί από τον Μαρκήσιο ντε Σαντ και φτάνει ασθμαίνων στις μέρες μας. Εδώ έχουμε το επιπρόσθετο στοιχείο της σύγχρονης ιατρικής τεχνολογίας και των απεριόριστων δυνατοτήτων της για αλλαγή ταυτότητας, κάτι που στις μέρες μας έχει άλλωστε εξελιχθεί σε βιομηχανία, τόσο στον τομέα της ομορφιάς και της νεότητας όσο και σ’ εκείνον της αλλαγής φύλου. Ο Τιερί Ζονκέ καταφέρνει να στήσει καλά την ιστορία του μαύρου μελοδράματός του, τόσο ώστε όλα μοιάζουν αναίτια και άνευ οργανικών συνδέσεων στο μεγαλύτερο μέρος του βιβλίου για να μας αιφνιδιάσουν σταδιακά με την εσωτερική συνοχή τους ώς το δραματικό φινάλε.

Ολα λοιπόν εξηγούνται προς το τέλος – όλα εκτός από τα ουσιώδη. Γιατί η ψυχοπαθολογία της υποταγής και της κυριαρχίας, της εκδίκησης και της αγνής εκληματικότητας δίνονται σχηματικά μόνο. Με άλλα λόγια, ο εξαιρετικά καλοϋφασμένος ιστός της αράχνης απειλείται να σκιστεί ανά πάσα στιγμή από το βαρύ υλικό που η πλοκή τον υποχρεώνει να κουβαλήσει. Παρ’ όλα αυτά, ενέπνευσε τον Πέδρο Αλμοδόβαρ ο οποίος έδωσε τον ρόλο του πλαστικού χειρουργού στον Αντόνιο Μπαντέρας και γύρισε μια λιγότερο χαοτική ταινία που κάνει πρεμιέρα την ερχόμενη Πέμπτη στην Αθήνα.