Σαν να ποντάρεις στην άβυσσο

Οι παραπάνω δύο ορισμοί ανήκουν σε αυτούς που παραθέτει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης στην ιστορία με τον τίτλο «Τι είναι το διήγημα» από την καινούργια του συλλογή. Και αν όντως η φόρμα της λογοτεχνικής γραφής με την οποία ακόμη μία φορά ο Σκαμπαρδώνης καταπιάνεται ορίζεται όπως παραπάνω, ο συγγραφέας το κατορθώνει στις περισσότερες από τις ιστορίες αυτού του βιβλίου. Πρόκειται για 26 πυκνά, αιφνιδιαστικά, πυρηνικά διηγήματα με σκληρό ρυθμό που εκβάλλει στο παράδοξο, με πορεία μέσα από το κωμικό ή το εμμέσως λυρικό και συγκινητικό στοιχείο. Διηγήματα που συμπληρώνουν την άτυπη τριλογία που ξεκίνησε πριν από 15 χρόνια και συνομιλούν με τα 25 διηγήματα του «Επί ψύλλου κρεμάμενος» (Βραβείο του περιοδικού «Διαβάζω», 2004) και τα 27 διηγήματα του «Μεταξύ σφύρας και Αλιάκμονος» που ήταν υποψήφιο για τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας το 2010. Με υλικό τις όψεις και τις εκδοχές του νεοελληνικού βίου, με κεραίες στραμμένες στη συλλογική μνήμη και τη ζώσα Ιστορία, και με μόνιμο τερέν αφήγησης τη Θεσσαλονίκη αλλά και γενικά τη Βόρεια Ελλάδα – από την Τορώνη μέχρι το Αγιον Ορος – ο Σκαμπαρδώνης κερδίζει επάξια την ιδιότητα του μάστορα της μικρής φόρμας. Και ενώ οι ιστορίες μοιάζουν κατακερματισμένα στιγμιότυπα του παρόντος, ταυτόχρονα συνδέονται με τον υπόγειο λυρισμό και τον δομικό υπαινιγμό του συγγραφέα.

Οι εκατοντάδες αναπτήρες, λ.χ., που εκρήγνυνται και κάνουν το φλεγόμενο περίπτερο να μοιάζει με μικρό εργοστάσιο πυροτεχνημάτων σε ένα εκθαμβωτικό θέαμα, μπορεί να αποτελούν συνηθισμένη εικόνα. Το γεγονός όμως πως αναγκάζει τους αντιεξουσιαστές και τους αστυνομικούς σε μια ιδιότυπη εκεχειρία εν μέσω επεισοδίων στο Κέντρο της Θεσσαλονίκης αποτελεί μια σκαμπαρδόνεια λοξή ματιά. Και αν στη μικρή φόρμα του διηγήματος περισσότερα πράγματα πρέπει να υπονοούνται παρά να διατυπώνονται ή να περιγράφονται, ο συγγραφέας το κατορθώνει αναμφισβήτητα.

Kάτι τέτοιο πετυχαίνει στο διήγημα με τον τίτλο «Αν το ξανακάνεις», όπου οι δύο κορυφαίοι βιρτουόζοι του μπουζουκιού Μανώλης Χιώτης και Δημήτρης Στεργίου ή Μπέμπης βρίσκουν ευκαιρία να κοντραριστούν. Το γάντι το ρίχνει ο Χιώτης με ένα δαιμονικό ταξίμι και με ένα μάτσο χρήματα που αφήνει στο τραπέζι του δεύτερου, προκαλώντας τον να τον συναγωνιστεί. Και εδώ έρχεται ο υπαινιγμός του συγγραφέα, αφού ο Μπέμπης δεν ενδίδει στην πρόκληση και δεν πιάνει το μπουζούκι, αλλά βγάζοντας ένα επίσης χοντρό μάτσο από χρήματα προκαλεί τον Χιώτη να ξανακάνει απλά το ίδιο ταξίμι που έκανε πριν.

Σε άλλη ιστορία, η βάρκα που κατασκευάζουν οι δύο συμφοιτητές μέσα στο διαμέρισμά τους, τους οδηγεί σε μια περιπέτεια εν μέσω θαλασσοταραχής και καταιγίδας και επιβεβαιώνει το φονικό μεγαλείο της θάλασσας αλλά και πως η πραγματική ιστιοπλοΐα μοιάζει σαν να «ποντάρεις στην άβυσσο». Κάτι σαν την ίδια τη ζωή θα λέγαμε, αφού ο σατανικός Σκαμπαρδώνης βάζει στη βάρκα το όνομα «Θαλάσσιος Δαίμων».

Από τις ωραιότερες στιγμές του βιβλίου είναι ένα διήγημα που θα μπορούσε να αποτελέσει ολόκληρο μυθιστόρημα, με πρωταγωνιστή τον Γέροντα Συμεών τον Ξενοφωντινό που τελεί μια παράβαση εντός Αγίου Ορους. Με τη βοήθεια ενός βαρκάρη και δύο μεταναστών εργατών κουβαλάει μέσα σε σπηλιά ένα πιάνο και επιδίδεται σε παιξίματα κλασικών και μοντέρνων μουσικών θεμάτων τα χαράματα, προκαλώντας την απορία και τον θαυμασμό της κοινότητας. Η Ιερά Επιστασία στέλνει επιθεωρητές, που όμως υποκύπτουν στην μουσική του καλόγερου και αποκρύπτουν το μυστικό του απωθημένο. Μάλιστα, γίνονται και οι ίδιοι φανατικοί ακροατές του, ενώ κατά την ακρόαση του «We will Meet Again» των Τσικ Κορία και Μπιλ Εβανς αποκαλύπτονται στον «παράνομο» μοναχό-μουσικό, του φιλάνε το χέρι και υπόσχονται πως δεν θα ομολογήσουν τίποτε. «We will Meet Again!», τους φωνάζει αποχαιρετώντας τους ο Συμεών και ο Σκαμπαρδώνης θέτει συνένοχες τις δύο πλευρές στην γκρίζα ζώνη αμαρτίας και πίστης με αριστοτεχνικό τρόπο.