Τα τσιγάρα, τα τσιπς και τα ξενύχτια…

Εφτασε στο Παρίσι πριν από μερικές ημέρες, με πίεση 22, πόδια πρησμένα και με χοληστερίνη που θα ήταν ικανή να σκοτώσει ελέφαντα… Η φαρμακευτική αγωγή έδρασε γρήγορα, η πίεση έπεσε, τα πόδια συνήλθαν, αλλά η καποβερντιανή τραγουδίστρια που είχε τον τρόπος της να μας κάνει να βουρκώνουμε και ας μην ξέραμε τι θα πει «mornas» (μόρνας) – τραγούδια της λύπης, της μελαγχολίας – φαίνεται να μην μπορεί να βρει ξανά τον εαυτό της.

Η Σεζάρια Εβόρα νιώθει εξαντλημένη και το λέει. «Ετσι κι αλλιώς θα σταματούσα μια μέρα, αλλά…» – και καρφώνει το βλέμμα της στο σχεδόν άδειο πακέτο με τα αγαπημένα αμερικάνικα τσιγάρα της. «Τα σταματάω όλα» έλεγε τις προάλλες στην εφημερίδα «Le Monde». «Δεν έχω πια δύναμη, δεν έχω ενέργεια και θέλω να μεταφέρετε στους ακροατές μου ότι λυπάμαι πολύ, αλλά πρέπει να ξεκουραστώ».

Τσιγάρα (καπνίζει το ένα πίσω από το άλλο) και τσιπς. Το ποτό το έχει κόψει χρόνια. Αλλά τα πρώτα δύο τα καταναλώνει με ρυθμούς εξάρτησης. Με έναν τρόπο που αφήνει να φανεί καθαρά ότι δεν παίρνει εύκολα από συμβουλές. Πόσω μάλλον τις συμβουλές των γιατρών… «Εντάξει, η ζωή συνεχίζεται, τι να κάνουμε…» λέει. «Εκανα ό,τι καλύτερο μπορούσα, είχα μια καριέρα που πολλοί θα ονειρεύονταν… Δεν πέθανα στην Αυστραλία (είχε υποστεί ελαφρύ εγκεφαλικό), μετά η καρδιά μου ”έσπασε» στη Λισαβώνα, έκανα εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς στο Παρίσι… Οι γιατροί μού είπαν ότι είναι εντάξει η καρδιά και ότι οι φωνητικές χορδές μου είναι μια χαρά. Αλλά κάτι έχει αλλάξει για πάντα, σαν το ύφασμα που το τσιτώνεις και σκίζεται… Λένε ότι φταίνε τα τσιπς. Τα σταμάτησα, εντάξει. Αλλά θα τα ξανάρχιζα ευχαρίστως, μόνο και μόνο για να δω αν είναι όντως η αιτία».

Μετά τις εξετάσεις που της όρισαν οι αμερικανοί γιατροί (τις οποίες τώρα πρέπει να κάνει στο Παρίσι) θα επιστρέψει στο σπίτι της, στο Μιντέλο του Πράσινου Ακρωτηρίου. «Πού θα θέλατε να πάω;» λέει. «Τώρα θα ενωθώ ξανά με την οικογένεια, τα παιδιά και τα εγγόνια μου. Βέβαια, πάντα μου άρεσαν η σκηνή, οι περιοδείες… Αν επανέκαμπτα…» _ και αμέσως χαμηλώνει το βλέμμα και λέει σχεδόν μουρμουρίζοντας «έτσι κι αλλιώς κάποτε έπρεπε να σταματήσω…».

Η Σεζάρια Εβόρα γεννήθηκε στο Μιντέλο στις 27 Αυγούστου 1941, από πατέρα βιολονίστα και μητέρα μαγείρισσα. Ενας από τους θείους της, ο Β. Lezza, που ήταν ποιητής, συγγραφέας και συνθέτης mornas και πέθανε το 58 αλκοολικός και χτυπημένος από σύφιλη, βοήθησε το κορίτσι στο ξεκίνημά του, ένα «ταπεινό» ξεκίνημα – σε μπαρ, στο ραδιόφωνο ή σε πορτογάλους αξιωματούχους, για ελάχιστα χρήματα, πολλές φορές κρυμμένη πίσω από μια κουρτίνα. Επί της ουσίας, η καριέρα της άρχισε το 1987, όταν έκανε τις πρώτες συναυλίες της στη Λισαβώνα.

«Αρχιτέκτονας» της καριέρας της, παραγωγός και φύλακας-άγγελός της θεωρείται ο Χοσέ ντε Σίλβα, ο άνθρωπος που πίστεψε στη φωνή της, ονειρεύτηκε τις υπερατλαντικές δυνατότητές της, κατάφερε να την κάνει σύμβολο και πρέσβειρα του πολιτισμού της πατρίδας της, μέσα από τη λυπημένη φωνή της, τη γλώσσα, τις κινήσεις της… Ισως και γι’ αυτό γινόταν αποδεκτή αμέσως από όλους – μια «αλλιώτικη» τραγουδίστρια, η εκπρόσωπος ενός φτωχού λαού που κουβαλούσε στον κόσμο την ψυχή του. Χωρίς ποτέ η ίδια να χάσει τη δική της. Ούτε να αλλάξει κατά βάθος.