[Τρίτη άποψη] Το κίνημα των πλουσίων

Το είδαμε κι αυτό. Να διαμαρτύρονται οι πλούσιοι: «Επιτέλους, φορολογήστε μας»! Ωστε, οι σκανδαλωδώς ευνοημένοι από τις φοροαπαλλαγές, από την άκρως νεοφιλελεύθερη και διαπλεκόμενη πολιτική, φτάνουν στο σημείο να αγανακτούν βλέποντας να γονατίζουν ολόκληρες κοινωνίες από τη φτώχεια, εν πολλοίς κι από την πείνα. Εναντίον ποίων διαμαρτύρονται;

Για την ώρα, ζήτησαν από τις κυβερνήσεις τους να τους φορολογήσουν περισσότερο πολυεκατομμυριούχοι από τις ΗΠΑ, τη Γαλλία και την Ιταλία, οι οποίοι δεν θέλουν άλλες φοροαπαλλαγές που καταλήγουν να βαρύνουν τους οικονομικά ασθενέστερους. Επειδή μάλιστα η φορολογική πολιτική είναι αρμοδιότητα του Κράτους, δηλαδή των κυβερνήσεων που κάθε φορά το αντιπροσωπεύουν, η διαμαρτυρία των πλουσίων συνιστά εξευτελισμό των κυβερνήσεων.

Τι είδους καλοσύνη, λοιπόν, έπιασε τους πολυεκατομμυριούχους και ζητούν να φορολογηθούν περισσότερο για να ανακουφιστούν λίγο οι φτωχοί; Και γιατί οι κυβερνήσεις δεν φείδονται φοροαπαλλαγών για το μεγάλο κεφάλαιο; Το επιχείρημα των κυβερνήσεων είναι ότι φορολογεί ελαφρά το κεφάλαιο για να το ωθήσει σε μεγαλύτερες επενδύσεις και να αυξηθεί η παραγωγικότητα, επομένως να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα και να μειωθεί το έλλειμμα. Το ζήτημα είναι οικονομικό και κοινωνικό και συνδέεται άμεσα με την κρίση που μαστίζει σχεδόν ολόκληρο τον δυτικό κόσμο.

Είναι σωστή αυτή η φορολογική πολιτική; Στην ερώτηση αυτή, οι πολυεκατομμυριούχοι απαντούν: όχι! Γιατί άραγε; Ας μην ασχοληθούμε πολύ με τις νεοδεξιές κυβερνήσεις – στην πλειονότητά τους – και τις αντίστοιχες πολιτικές τους, ας παρατηρήσουμε μόνο ότι οι κυβερνώντες πολιτεύονται σαν να μη γνωρίζουν στοιχειώδη οικονομικά, να μη γνωρίζουν στοιχειωδώς τους κανόνες λειτουργίας της αγοράς.

Στοιχειώδες, λοιπόν, είναι ότι το κεφάλαιο επενδύεται και παράγει περισσότερα, όταν έχει εξασφαλίσει τη διάθεσή τους, όταν ξέρει ότι θα τα πουλήσει στην εσωτερική ή/και στην εξωτερική αγορά. Η φύση του κεφαλαίου είναι να επανεπενδύεται. Να αναπαράγεται μέσω της επανεπένδυσης και μέσω των λειτουργιών της αγοράς: επένδυση, παραγωγή αγαθού που έχει τιμή και γίνεται εμπόρευμα, πώληση, κέρδος – αύξησή του δηλαδή μέσω του κέρδους. Από τη στιγμή λοιπόν που το παραγόμενο με αυτό τον τρόπο εμπόρευμα φτάσει στην αγορά, πρέπει να πουληθεί για να αποδώσει κέρδος στον κεφαλαιούχο επενδυτή.

Βεβαίως, σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, βαθιάς κρίσης, αλλού λιγότερο και αλλού περισσότερο, όπου υπάρχουν μικρές ή μεγαλύτερες μειώσεις των εισοδημάτων, οι νόμοι της αγοράς δεν μπορεί να λειτουργήσουν με τον ίδιο ρυθμό. Η μείωση των εισοδημάτων μειώνει την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και γι’ αυτό η επένδυση κεφαλαίων στην παραγωγή γίνεται ακόμη και επιζήμια• σ’ αυτή την περίπτωση στην αγορά εγκαθίσταται ένας φαύλος κύκλος και η διέξοδος γίνεται αβέβαιη.

Δεν χρειάζεται να επεκταθώ περισσότερο σ’ αυτό• ας μείνουμε σε αυτά τα απλά. Να πω μόνον ότι, σε τέτοιες περιπτώσεις, τα κεφάλαια μένουν ανενεργά• χάνουν, στην πραγματικότητα, την ιδιότητά τους ως κεφάλαια, αφού, το είπαμε, κεφάλαιο είναι ποσότητα χρήματος που αναπαράγεται επανεπενδυόμενη ως κεφάλαιο.

Από νέος έχω απορρίψει τη συνωμοτική αντίληψη για την Ιστορία και για την ερμηνεία των πραγμάτων. Γι’ αυτό δεν μπορώ να ερμηνεύσω τη συμπεριφορά των πολυεκατομμυριούχων με το αφελές σχήμα: αφού δεν επενδύω ένα μέρος, τουλάχιστον, του κεφαλαίου μου, ας μου το πάρει το Κράτος, να ελαφρύνει το βάρος των φτωχών, μήπως μπορέσουν να αγοράσουν κάτι και αρχίσει η αγορά να λειτουργεί έτσι ώστε εγώ να ξαναεπενδύσω! Αν έδινα αυτή την ερμηνεία, θα ήμουν κοινωνικά ανήθικος.

Αυτό που βλέπω στη συμπεριφορά των πολυεκατομμυριούχων είναι η ευαισθησία τους απέναντι στην κρίση και η ανησυχία τους ότι με την εφαρμοζόμενη οικονομική πολιτική των κυβερνήσεων δεν οδηγούμαστε σε λύση. Ασφαλώς η έξοδος από την κρίση θα ωφελήσει και εκείνους, η παρέμβασή τους όμως δεν γίνεται γι’ αυτό. Οι πλούσιοι παρεμβαίνουν γιατί βλέπουν ότι μία κρίση με χαρακτήρα διαφορετικό από τις προηγούμενες πάει να αντιμετωπιστεί με παλαιές συνταγές και παλαιά υλικά.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών