Το αρχείο του στο φως

«Νομίζω ότι έχω το δικαίωμα να έχω γνώμην επί της κατευθύνσεως του κοινωνιστικού ζητήματος εν Ελλάδι», καταλήγει η τελευταία δημόσια τοποθέτηση του αποσυρμένου από τη δράση σοσιαλιστή το 1914. Οι αυτοβιογραφικές καταγραφές και οι πολιτικές υποθήκες του Σταύρου Καλλέργη αποπνέουν απογοήτευση, αλλά και την ιστορικότητα που διατρέχει τη σοσιαλιστική σκέψη του 19ου αιώνα: την πεποίθηση ότι η εμφάνιση των σοσιαλιστικών ιδεών συνιστούσε το προανάκρουσμα της μετάβασης σε μια νέα βαθμίδα της ιστορικής εξέλιξης. Το 1902, όταν η οικονομική καταστροφή έθεσε τέρμα στην προσπάθειά του να συνδυάσει τις εμπορικές και πολιτικές δραστηριότητες, ο Σταύρος Καλλέργης έφυγε από την Αθήνα. Στη γενέτειρά του, το Χουμέρι Μυλοποτάμου, μετέφερε εφημερίδες, χειρόγραφα, ανέκδοτες μεταφράσεις, πρακτικά συνεδριάσεων, κατάστιχα συνδρομητών, επιστολές και σημειώματα. Τα τεκμήρια αυτά ύστερα από περιπέτειες και χάρη στη φροντίδα των στρατευμένων στην Αριστερά απογόνων του, του (ηθοποιού) Λυκούργου, του Πλάτωνα και του Σωκράτη, συγκροτούν το Αρχείο Σταύρου Καλλέργη.

Σήμερα, ύστερα από απόφαση του Ιδρύματος Κοινωνικών και Ιστορικών Ερευνών «Σταύρος Καλλέργης», η σπάνια αυτή συλλογή στεγάζεται στα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη και τους επόμενους μήνες επίκειται η έκδοση αναλυτικού καταλόγου του Αρχείου, πλαισιωμένη με ερμηνευτικές προσεγγίσεις και εικονογραφικό υλικό. Στην έκδοση αυτή θα παρουσιάζονται οι εκατοντάδες χειρόγραφες σελίδες που μαρτυρούν την πυρετική συγγραφική και μεταφραστική εργασία του Σταύρου Καλλέργη, οι εφημερίδες, οι εκδόσεις, τα τεκμήρια από την εσωτερική λειτουργία και την καθημερινότητα των σοσιαλιστικών οργανώσεων. Η φύση και η έκταση του Αρχείου επιτρέπουν τη διερεύνηση της συγκρότησης των πολιτικών συσσωματώσεων, των υλικών διαστάσεων των εκδοτικών εγχειρημάτων, της κοινωνικής επιρροής των σοσιαλιστικών ιδεών, της φοβίας του ελληνικού αστισμού έναντι των ιδεών της κοινωνικής ιδιοκτησίας. Ταυτόχρονα, η συστηματική οικογενειακή αλληλογραφία υπενθυμίζει τις συχνά αθέατες παραμέτρους των προσωπικών επιλογών, τα όρια της οικονομικής αυτοδυναμίας του κινήματος και των ριζοσπαστών διανοουμένων, την καθημερινότητα των παρεξηγήσεων και των οικογενειακών επιταγών, που εξοστρακίζουν τα μεγαλόπνοα σχέδια του κοινωνικού μετασχηματισμού.