Αχ, μισητή μου Αθήνα

Η Φρεντρίκα Μπρέμερ, ο Οσκαρ φον Κρέμερ, ο Θεόφιλος Γκωτιέ και οι περισσότεροι από τους ξένους περιηγητές που βρέθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα, ελκύονταν σχεδόν αποκλειστικά από το παρελθόν της.

Εξαίρεση σε αυτό τον κανόνα των ευρωπαίων ρομαντικών υπήρξε ο φινλανδός Βίλχελμ Λάγκους.

Γόνος σουηδόφωνης οικογένειας της Φινλανδίας και ενεργό μέλος της ακαδημαϊκής κοινότητας της χώρας του ως υφηγητής της ελληνικής γλώσσας, ο Λάγκους (1821 – 1909) θα ξεκινήσει το ταξίδι του προς τον Νότο με σκοπό να μελετήσει την Ιστορία των Σκυθών και την εξάπλωση του ελληνικού πολιτισμού στα βόρεια παράλια της Μαύρης Θάλασσας.

Πρώτος σταθμός του ταξιδιού του φινλανδού ήταν η Οδησσός, όπου έφτασε το 1850 και παρέμεινε δύο χρόνια. Εκεί ο Λάγκους ερχόμενος σε επαφή με την ακμάζουσα, οικονομικά και πολιτισμικά, ελληνική κοινότητα προετοίμασε καλύτερα την άφιξή του στην Αθήνα.

Στην πρωτεύουσα του νεοσύστατου ελληνικού κράτους, θα φτάσει μαζί με τη γυναίκα του και την κόρη τους, στις 24 Ιουνίου 1852 και στις 29 του μήνα θα γράψει στη μητέρα του: «Και τώρα καληνύχτα σε όλους σας, αγαπημένοι, εκεί στον μακρινό Βορρά. Τα κυπαρίσσια και οι πανύψηλες πικροδάφνες κρυφοκοιτούν στο δωμάτιό μου μέσα στο φεγγαρόφωτο και τα αηδόνια στους κήπους απαντούν το ένα στο άλλο».

Την ειδυλλιακή αυτή εικόνα θα διαδεχτεί όμως η σκληρή πραγματικότητα της ζωής στην Αθήνα. Λίγες εβδομάδες μετά την άφιξη του ζεύγους στην πόλη, η δίχρονη κόρη τους θα πεθάνει ρίχνοντάς τους σε βαθιά κατάθλιψη. Η ζέστη είναι ανυπόφορη όπως και η σκόνη στους δρόμους, το γάλα πρόβειο αντί για αγελαδινό, το ταχυδρομείο αργό και οι άνθρωποι, «μόνο στην Αθήνα λένε τόσα ψέματα, πουθενά αλλού στον κόσμο».

Ως περιηγητής, ο Λάγκους ήταν πραγματιστής. Σκοπός της δυσβάσταχτης στην αρχή και δύσκολης στη συνέχεια παραμονής του στην Ελλάδα ήταν αποκλειστικά η εκμάθηση της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας. Δάσκαλός του υπήρξε ένας ιερέας και η αφοσίωση στον στόχο του ήταν απόλυτη, τόσο που κατάφερε να δημοσιεύσει στα ελληνικά, στο περιοδικό «Πανδώρα», μια μελέτη «Περί των Ελλήνων της Μεσημβρινής Ρωσσίας». Τα σχόλια των επιστολών του, επικριτικά και περιφρονητικά σε πολλές περιπτώσεις, αφορούν αποκλειστικά τη ζωή και τους ανθρώπους, ενώ το ενδιαφέρον για την αρχαιότητα είναι ανύπαρκτο.

Συντετριμμένος συναισθηματικά και αποστασιοποιημένος πολιτισμικά, ο Λάγκους καταγράφει μονάχα όσα βλέπει και αντιλαμβάνεται ο ίδιος, προσφέροντάς μας μια εικόνα της Αθήνας λιγότερο ειδυλλιακή μα περισσότερο αληθινή.