Ο σκύφος του «Επιτηδευμένου»

Στα χρόνια της Επανάστασης θα το ονόμαζαν τάσι. Την εποχή που φτιάχτηκε – το 540 π.Χ. – το όνομά του ήταν σκύφος. Στην πραγματικότητα δεν είναι παρά ένα ποτήρι για κρασί με δυο λαβές, ένα από τα χιλιάδες που μπορεί κάποιος να δει στις προθήκες ελληνικών και ξένων μουσείων. Τούτο όμως εδώ το αρχαίο αγγείο, που σήμερα βρίσκεται στις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη, έχει μια ιδιαίτερη ιστορία με πολλές περιπέτειες που κάνουν όσους την ακούσουν να καταλήξουν πως τελικά από θαύμα βρίσκεται σήμερα στην Αθήνα.

Ουδείς μπορεί να πει αν τούτος ο σκύφος έγινε επί παραγγελία ή αν ήταν μέσα στην παραγωγή που έβγαζε το εργαστήριο που διατηρούσε ο «Επιτηδευμένος» στην Αθήνα, ένας αγγειοπλάστης και ζωγράφος για τον οποίο θα μιλήσουμε παρακάτω. Το σίγουρο είναι πως όποιος τον αγόρασε γοητεύτηκε από τις παραστάσεις που στολίζουν τις εξωτερικές του όψεις.

Από τη μια δύο γυμνές ανδρικές μορφές, εκ των οποίων ο ένας έχει γένια – ένδειξη ότι είναι ώριμος – και κρατά ξίφος. Τρέχουν προς τα δεξιά ανάμεσα σε δύο άλλους γενειοφόρους που φορούν χιτώνα και ιμάτιο και υψώνουν το ένα τους χέρι συμμετέχοντας προφανώς σε μια σκηνή καταδίωξης. Μια αντίστοιχη σκηνή κοσμεί και την άλλη πλευρά του μελανόμορφου αγγείου, ενώ στα πλάγια υπάρχουν άλλοι γυμνοί άνδρες που χορεύουν ή τρέχουν και κάτω από τις λαβές εμφανίζονται ένας πάνθηρας κι ένα υδρόβιο φυτό.

Απρόσεκτος ο ιδιοκτήτης του σκύφου, δεν αποκλείεται, μεθυσμένος σε κάποιο συμπόσιο, να του γλίστρησε από τα χέρια και να του έσπασε. Μην μπορώντας όμως να αποχωριστεί το αγαπημένο του ποτήρι προσπάθησε να το κολλήσει και τα κατάφερε, αν και οι επιδιορθώσεις είναι ορατές μέχρι σήμερα.

Οι αιώνες πέρασαν και το όμορφο μελανόμορφο αγγείο που έφτιαξε τον 6ο αιώνα π.Χ. ο «Επιτηδευμένος» δεν κατάφερε να επιβιώσει ακέραιο στον χρόνο. Η τύχη του το έφερε σε διαφορετικά χέρια ως όστρακα πλέον, δηλαδή σε μικρά κομμάτια. Τα περισσότερα βρέθηκαν στα χέρια της συλλέκτριας και ιδιοκτήτριας της ομώνυμης γκαλερί, Πέγκυς Ζουμπουλάκη, η οποία και τα δώρισε στο Μουσείο Μπενάκη. Ενα όστρακο εντοπίστηκε στη συλλογή της Αμερικανικής Σχολής Κλασικών Σπουδών. Και τρία ακόμη στην κατοχή του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης.

Οι δυο αμερικανικοί φορείς παραχώρησαν τα κομμάτια τους στο Μουσείο Μπενάκη κι ύστερα από ταξίδι στον χρόνο αλλά και στις ηπείρους – αφού μερικά όστρακα έφτασαν ώς τη Νέα Υόρκη – το αρχαίο ελληνικό αγγείο, που με τόσο μεράκι έφτιαξε ο «Επιτηδευμένος», επέστρεψε στα χώματα όπου γεννήθηκε και με μικρές συμπληρώσεις παρουσιάζεται και πάλι ολόκληρο ενώπιον κοινού, 27 αιώνες μετά τη δημιουργία του.