Ο Πάπας στο ντιβάνι

«Εχουμε Πάπα». Δηλαδή «έχουμε αρχηγό», αν είστε καθολικός. Ή, καλύτερα, πατέρα μιας και από αυτή την ελληνική λέξη προκύπτει το «συνθηματικό» του αρχηγού της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Εφόσον λοιπόν έχουμε πατέρα, μπορούμε να νιώθουμε ασφαλείς… για να κάνουμε λάθη! Και όσο μεγαλύτερο το λάθος τόσο πιο έντονο το πάθος που μας οδήγησε εκεί. Ποιο, άλλωστε, το νόημα μιας ζωής δίχως πάθη;

Αν ο χριστιανισμός κατόρθωσε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο να κερδίσει την εμπιστοσύνη μεγάλης μερίδας της ανθρωπότητας, το κατόρθωσε χάρη σε αυτή την αβάντα: έχεις το ελεύθερο να ωριμάσεις, δηλαδή να βιώσεις εμπειρίες έντονες, δηλαδή να κάνεις λάθη. Μα όταν τα κάνεις φρόντισε να μας ενημερώσεις για να σε λυτρώσουμε από τις ενοχές και όπως θα φεύγεις, άσε κάνα φράγκο στο παγκάρι και άναψε ένα κεράκι.

Η ταινία του – άθεου – Νάνι Μορέτι «Εχουμε Πάπα», ελληνική μετάφραση του λατινικού τελετουργικού «Habemus Papam», αρχίζει από μια υπέροχη ιδέα: ο διάδοχος του ρωμαιοκαθολικού θρόνου (ένας υπέροχος Μισέλ Πικολί), εκλεγμένος από τον κλήρο, συνεπώς και από τον Θεό, αρνείται να αναλάβει τα καθήκοντα του. Παθαίνει κρίση πανικού και καταρρέει. Και γι’ αυτό τον λόγο, το Βατικανό προσλαμβάνει έναν ψυχολόγο για να τον «εξετάσει» (τον υποδύεται ο ίδιος ο Μορέτι).

Ε λοιπόν, η πρώτη τους συνεδρία είναι σκέτη απόλαυση, ένα κομψοτέχνημα νευμάτων, ραφιναρισμένου χιούμορ και υπόκωφης μελαγχολίας. «Πρέπει να τον ρωτήσω για τη σχέση του με τη μάνα του», αποκρίνεται ο ψυχίατρος στους εργοδότες του. «Μα αυτό σημαίνει πως θα ξυπνήσεις μνήμες από το ασυνείδητο», του απαντούν. «Ακριβώς!», τονίζει. «Ακριβώς… όχι!», τον βουλώνουν.

Ο δε Πάπας έμπλεος μιας εσωτερικής πάλης ανάμεσα στη θεία επιλογή και στην ανθρώπινη άρνηση, αποδρά στους δρόμους της Ρώμης. Κατεβαίνει από τη «σκηνή» και γίνεται ένα με το «κοινό». Και εκεί συνειδητοποιεί πως αν οι άνθρωποι χωρίζονται σε αυτούς που ηγούνται και αυτούς που ακολουθούν, ο ίδιος ανήκει στους δεύτερους. Λαβυρινθώδες το σχίσμα που σχεδιάζει ο Μορέτι, αλλά κάπου εδώ αρχίζουν και διαφαίνονται ρωγμές στο όλο σύστημα.

Γιατί, φίλτατε Νάνι, τα πράγματα δεν είναι και τόσο απλά όσο μας τα λες εδώ – και το χειρότερο είναι πως το ξέρεις κι εσύ! Το Βατικανό δεν είναι μια φυλακή γερόντων που ψάχνουν απεγνωσμένα αφορμή για να εκδηλώσουν τη καταπιεσμένη τους παιδικότητα. Είναι και ένα κέντρο εξουσίας.

Και κάτι χειρότερο ακόμα: ένα θρησκευτικό κέντρο εξουσίας, ιδιαιτέρως διεφθαρμένο – όπως και τα περισσότερα εξ αυτών. Εκτός αν η πρόθεσή σου ήταν να σκαρώσεις μια πλήρως απολιτική ταινία, βασισμένος στο μοτίβο της ενοχής και του βάρους των ευθυνών μας. Κανένα πρόβλημα με αυτό. Είναι όμως κάπως απογοητευτικό να πρέπει να «απολιτικοποιήσω» μια ταινία του… Νάνι Μορέτι για να τη φέρω στα ίσα της!