Μεταρρύθμιση με την απλή λογική

Τρεις μέρες πριν κατατεθεί για διαβούλευση η πρόταση του υπουργείου Παιδείας για τα ΑΕΙ, είχα δημοσιεύσει στα «ΝΕΑ» άρθρο με τίτλο «Το εκπαιδευτικό μοντέλο» (15/10/2010). Παραθέτω ένα απόσπασμα:

«Το µοντέλο το οποίο προτείνω ως παράδειγµα δεν το υιοθετώ, ούτε θα µπορούσα να το αποδεχθώ ως ακαδηµαϊκός δάσκαλος και ερευνητής, διότι δεν εφάπτεται καν της Παιδείας αλλά ούτε και της έρευνας. Παρ’ όλα αυτά, δεν αποκλείω τελικά να οδηγηθούµε σε εντελώς ανάλογο µοντέλο! Παράδειγµα φθηνού µοντέλου λειτουργίας των πανεπιστηµίων (περίπου στο 20% της συνολικής δαπάνης του σηµερινού µοντέλου). [1]. Δηµιουργία σχολών ως κύριων ακαδηµαϊκών µονάδων αντί τµηµάτων. Κάθε σχολή πρέπει να έχει τουλάχιστον 100 µέλη ΔΕΠ και κάθε ΑΕΙ δεν µπορεί να περιέχει περισσότερες από πέντε σχολές. Η σχολή διαιρείται σε τοµείς […]. [2]. Θεσµοθετείται το προκαταρκτικό έτος σπουδών το οποίο είναι ελεύθερο σε όλους τους πολίτες. […] [3]. Η σχολή καθορίζει τις κατευθύνσεις µε συγκεκριµένα προγράµµατα σπουδών, που οδηγούν σε πτυχία ή διπλώµατα και τη διάρκειά τους: δύο ή τρία έτη. Επίσης ορίζει τον αριθµό των φοιτητών κάθε κατεύθυνσης και καθορίζει τον τρόπο επιλογής τους. [4]. Η σχολή καθορίζει τις κατευθύνσεις µεταπτυχιακών σπουδών και τον αριθµό των µεταπτυχιακών φοιτητών κάθε κατεύθυνσης οι οποίες οδηγούν σε µεταπτυχιακό τίτλο σπουδών (Master) και τη διάρκειά τους ένα ή δύο έτη. Η σχολή χορηγεί διδακτορικό δίπλωµα µε τον ίδιο τρόπο όπως σήµερα, δηλαδή το τµήµα. Σε κάθε κατεύθυνση υπάρχει ανώτερο χρονικό όριο ολοκλήρωσης των σπουδών. [5]. Τα συγγράµµατα τα οποία χρησιµοποιούνται στο προκαταρκτικό έτος είναι αποκλειστικά σε ηλεκτρονική µορφή. Στα υπόλοιπα έτη προπτυχιακών σπουδών µπορεί να διατίθενται σε έντυπη µορφή δωρεάν […]».

Επομένως, οι διαφορές από το τελικό προτεινόμενο σχέδιο νόμου είναι ελάχιστες και μικρής σημασίας. Για παράδειγμα, εγώ πρότεινα να δοθούν τα βιβλία του προκαταρτικού έτους σε ηλεκτρονική μορφή ενώ το νομοσχέδιο προβλέπει σε όλα τα έτη. Επομένως, το νομοσχέδιο θα είναι φθηνότερο.

Δεν θα μπορούσα να χαρακτηρίσω το άρθρο προφητικό, απλώς νομίζω ότι το διέπει η απλή λογική με δεδομένη την αναζήτηση πολύ φθηνού μοντέλου.

Θα διατυπώσω μερικές μόνο θέσεις που προκύπτουν από την 38ετή υπηρεσία μου σε ΑΕΙ και βλέποντας το νομοσχέδιο ως μαθηματικό μοντέλο.

1. Η συγχώνευση ΑΕΙ (ή ΤΕΙ) δεν μπορεί να γίνει από μόνη της αλλά από το υπουργείο. Στη μη συνένωση οδηγεί και το «παράθυρο»: «αν ένα ΑΕΙ έχει λιγότερα μέλη ΔΕΠ πρώτης βαθμίδας, έχουμε 11μελή Συμβούλια». Επομένως, κάθε ΑΕΙ και ΤΕΙ θα αυτοπροσδιοριστεί ως αύταρκες και σε αρκετά οι πρωτοβάθμιοι καθηγητές δεν θα αρκούν να καταλάβουν τις θεσμικές θέσεις. Από τη άλλη μεριά, θα εμφανιστεί το τραγελαφικό να έχουμε την ανάγκη να στελεχώσουν τα Συμβούλια άνω των 200, εξωτερικά μέλη «ευρείας αναγνώρισης στην επιστήμη, στα γράμματα ή τις τέχνες» κ. λπ. (χωρίς να έχουν σχέση με ΑΕΙ)! (Δεν αρκούν οι 13 άμεσα διαθέσιμοι). Επειδή λοιπόν βρισκόμαστε στην Ελλάδα του υπέρτατου πολιτισμού, και αναφέρομαι στον πρόσφατο, τον νωπό πολιτισμό, βλέπω στα Συμβούλια εκλεκτά μέλη νικητών και κριτών ριάλιτι και αποτυχημένους πολιτικούς!

2. Στο νομοσχέδιο δεν υπάρχουν ελάχιστες προϋποθέσεις δημιουργίας σχολών. Επομένως θα υπάρχουν σχολές με 10 και σχολές με 1.000 μέλη ΔΕΠ. Οι σχολές με πολύ μικρό αρχικό αριθμό μελών ΔΕΠ, δεδομένης της ραγδαίας καθόδου του αριθμού αυτού, δεν θα μπορούν να υλοποιήσουν προγράμματα σπουδών. Γι’ αυτό είχα προτείνει τουλάχιστον 100 μέλη ΔΕΠ σε κάθε σχολή.

3. Στη Σχολή Μεταπτυχιακών, στον αριθμό των ΔΕΠ πρέπει να προστεθούν και ελάχιστα προσόντα, όπως πρόσφατες ερευνητικές εργασίες σε διεθνή περιοδικά. Εδώ όμως ας θέσω και έναν προβληματισμό: μήπως πρέπει να αποδεσμευτεί το πανεπιστήμιο, ειδικά στις μεταπτυχιακές σπουδές, από την άκρατη χρησιμοθηρία; Είμαστε περήφανοι ως Ελληνες για τη θεωρητική (ανεφάρμοστη!) γνώση και τον πολιτισμό με την οποία εφοδιάσαμε την ανθρωπότητα. Επομένως, γιατί να μην τεθεί ξανά το θέμα των ελεύθερων σπουδών στη λογοτεχνία, στον πολιτισμό, στα μαθηματικά και σε παρόμοιες ανθρωπιστικές επιστήμες; Μια εφαρμογή από την αρχαιότητα μπορεί να είναι η χρυσή τομή στην ουσία της σε ό, τι αφορά την αναλογία των υποχρεωτικών μαθημάτων προς τα μαθήματα επιλογής. Ετσι, σε σύνολο 180 διδακτικών μονάδων, π.χ., οι 111, σύμφωνα με την χρυσή τομή, θα είναι μονάδες των υποχρεωτικών μαθημάτων. Επίσης στα 15μελή συμβούλια η χρυσή τομή δίνει τουλάχιστο 9 μέλη αιρετά!

4. Ο Οργανισμός δεν μπορεί να ποικίλλει από ΑΕΙ σε ΑΕΙ σε δραματικό βαθμό, αλλά χρειάζεται να έχει μερικά όρια αντικειμενικά και ευρύτατα αποδεκτά. Αρα υπόδειγμα/πρότυπο επειγόντως! Το υπόδειγμα πρέπει να συμπεριλαμβάνει και τις υποχρεώσεις διδασκαλίας και παρουσίας ώστε να ελαττωθεί το φαινόμενο των «ιπτάμενων» ή όσων θεωρούν «διάδρομο ανεφοδιασμού» τη θητεία τους σε περιφερειακό ΑΕΙ. Μήπως σε αυτό το νοσηρό φαινόμενο θα συμβάλει και θεσμοθέτηση της υπηρεσίας σε άλλο ΑΕΙ;

5. Το θέμα των επιλογών – εκλογών καθηγητών όπως προτείνεται πρέπει να ακολουθηθεί από λίστα ερευνητικών αντικειμένων μεγάλης ευρύτητας. Μόνο έτσι θα υπάρχουν διαθέσιμοι εσωτερικοί και εξωτερικοί για τα εκλεκτορικά σώματα.

Αυτές είναι μόνο μερικές επισημάνσεις πάνω στον νόμο-πλαίσιο στη φάση της εφαρμογής, η οποία όπως φαίνεται έχει στενά χρονικά περιθώρια και θα εμφανιστούν πολλά τραγελαφικά, αν δεν ληφθεί μέριμνα.

Ο Θωμάς Βουγιουκλής είναι καθηγητής Μαθηματικών στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, κοσμήτορας της Σχολής Επιστημών Αγωγής