Μπούρκες και «Βαθύ λαρύγγι»

Το 1957, περίπου 40 χρόνια μετά τη δημιουργία του ζωγραφικού έργου «Ανησυχητικές Μούσες» από τον Τζόρτζιο ντε Κίρικο, η – 24χρονη, τότε – αμερικανίδα ποιήτρια Σίλβια Πλαθ έγραψε ποίημα με τον ίδιο τίτλο, στο οποίο αναφέρεται στις δυσάρεστες επιρροές που μπορεί να έχει το οικογενειακό περιβάλλον στην εξέλιξη των παιδιών. Πενήντα τέσσερα χρόνια μετά, επτά γυναίκες από τη Μέση Ανατολή ενώνουν τις καλλιτεχνικές τους δυνάμεις στην ομότιτλη εικαστική έκθεση, θέλοντας να καταδείξουν τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν λόγω καταγωγής, θρησκευτικών αντιλήψεων, διακρίσεων και πολιτικών συνθηκών στις κοινωνίες τους.

Στην έκθεση «Ανησυχητικές Μούσες», που διοργανώνει το Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης Θεσσαλονίκης, παρουσιάζονται έργα επτά σύγχρονων γυναικών καλλιτεχνών που κατάγονται από χώρες του αραβικού κόσμου, αλλά λόγω ιστορικών και πολιτικών συνθηκών υποχρεώθηκαν να εγκατασταθούν σε χώρες του δυτικού κόσμου, μόνιμα ή παροδικά. Οι Ντιάνα Αλ Χαντίντ, Μαχίντα Κατάρι, Χαΐβ Καχραμάν, Λάρα Μπαλάντι, Ζουλίκα Μπουαμπντελάχ, Ζινέμπ Σεντίρα, Μόνα Χατούμ παρουσιάζουν έργα που καλύπτουν ευρύ φάσμα εικαστικών μέσων, φωτογραφία, βίντεο, σχέδιο, εγκατάσταση, ζωγραφική, περφόρμανς, με κοινό άξονα το βίωμα της διασποράς και πώς αυτό μετατράπηκε σε δημιουργική δύναμη.

Μπαίνοντας στην Αποθήκη Β1 του λιμανιού της πόλης αισθάνεσαι έντονo το άρωμα της Aνατολής, που «παντρεύεται» με τις δυτικές επιρροές. Ωστόσο, το πρώτο πράγμα που τραβάει το βλέμμα είναι η οθόνη στην οποία προβάλλεται επίδειξη μόδας… τσαντόρ στο Παρίσι – τη βιντεοσκόπησε η Μαχίντα Κατάρι -, όπως και ανάλογη επίδειξη μπούρκας, που παρουσιάζεται σε βίντεο γουόλ. Η Κατάρι εκθέτει επίσης εντυπωσιακές, μεγάλου μεγέθους φωτογραφίες με τίτλο «Οριενταλισμοί», που εικαστικά θυμίζουν χίλιες και μία νύχτες, με σύγχρονες οδαλίσκες σε ηδυπαθείς σκηνές, μια κριτική ματιά στα στερεότυπα της Δύσης για την Ανατολή. Εξίσου όμορφοι είναι και οι αναλόγων διαστάσεων πίνακες της ιρακινής Χαΐβ Καχραμάν με τίτλο «Μαριονέτες», με κομψές γυναικείες ανατολίτικες μορφές.

Από τα συμβολικότερα εκθέματα του ισογείου είναι η εγκατάσταση «Σιωπή» της γαλλοαλγερινής, γεννημένης στη Μόσχα, Ζουλίκα Μπουαμπντελάχ, που αποτελείται από παραδοσιακά μουσουλμανικά χαλάκια προσευχής επάνω στα οποία βρίσκονται ψηλοτάκουνα πέδιλα, μικρό δείγμα της ραγδαίας εισβολής της Δύσης στις αραβικές κοινωνίες.

Ο πρώτος όροφος της Αποθήκης καταλαμβάνεται κυρίως από τηλεοπτικές οθόνες, στις οποίες προβάλλονται βίντεο της γαλλοαλγερινής Ζινέμπ Σεντίρα με θέμα τη μητρική γλώσσα, στα οποία συναντιούνται και συζητούν τρεις γενιές, η ίδια, η μητέρα και η κόρη της. Σε κλειστό χώρο, εξάλλου, προβάλλεται δεκάλεπτο βίντεο στο οποίο η μητέρα της καλλιτέχνιδος αφηγείται τις εμπειρίες της από τον πόλεμο στην Αλγερία, εξαιτίας του οποίου αναγκάστηκε με τον σύζυγό της να μεταναστεύσει στη Γαλλία.

Ωστόσο την παράσταση κλέβει η εγκατάσταση «Deep Throat» (Βαθύ λαρύγγι) της Λιβανέζας Μόνα Χατούμ, ένα ταξίδι στις… εσωτερικές σωματικές λειτουργίες. Στο κέντρο πιάτου που βρίσκεται πάνω σε ένα τραπέζι και το οποίο έχει μετατραπεί σε οθόνη, προβάλλεται η διαδρομή του φαγητού από το στόμα μέχρι το στομάχι, βιντεοσκοπημένη με ενδοσκοπική κάμερα.

Η έκθεση εντάσσεται στο πρόγραμμα του υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού «Θεσσαλονίκη – Σταυροδρόμι Πολιτισμών» και θα διαρκέσει έως τις 4 Σεπτεμβρίου.