Ο ανεξάρτητος Αντρέ Σιφρίν

Τον αποκάλεσαν «Νόμο για την προστασία του Μίκι Μάους» και ψηφίστηκε το 2003 στις ΗΠΑ για χάρη ουσιαστικά της Disney. Ήταν ένας νόμος που παρέτεινε το copyright με αποτέλεσμα η περίοδος προστασίας των πνευματικών δικαιωμάτων να φτάνει τα 100 χρόνια (στην Ελλάδα ισχύουν ακόμη τα 70 χρόνια από τον θάνατο του δημιουργού). Μαζί με την Disney – η οποία πάντως δεν είχε διστάσει ως τότε να χρηματοδοτήσει παραγωγές που βασίστηκαν στην ελεύθερη χρήση (ή και στην λογοκλοπή) κλασικών έργων της παγκόσμιας λογοτεχνίας – εξασφάλισαν 20 επιπλέον χρόνια προστασίας άλλα 400.000 έργα συγγραφέων και καλλιτεχνών οι οποίοι ίσως να προτιμούσαν το έργο τους να γίνει νωρίτερα δημόσιο κτήμα. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις αυτού του νόμου αποτυπώνουν ανάγλυφα τη νέα μορφή και την πολιτική διάσταση που αποκτά στον 21ο αιώνα η διαπλοκή του κόσμου των λέξεων με τον κόσμο του χρήματος. Στο κέντρο της μαίνεται ο πόλεμος για τον έλεγχο του διαδικτύου, και μια από τις σοβαρότερες πτυχές του είναι η σύγκρουση ανάμεσα στην προστασία της πνευματικής ιδιοκτησίας και στο δικαίωμα ελεύθερης πρόσβασης στα πολιτιστικά αγαθά.

Είναι χαρακτηριστικό ότι σαν απάντηση σε αυτόν τον νόμο, γεννήθηκε το κίνημα Creative commons με συγγραφείς που παρέχουν ελεύθερη πρόσβαση στο έργο τους μέσω διαδικτύου. Και μια εξαετία αργότερα, το περίφημο πανεπιστήμιο ΜΙΤ με χρηματοδότηση από ιδιωτικά ιδρύματα, ανέβασε στο διαδίκτυο ολόκληρο το πρόγραμμα σπουδών του και τα βιβλία που το συνοδεύουν, με δωρεάν πρόσβαση! Όμως πλήθος άλλα αμερικανικά πανεπιστήμια, ανάμεσά τους και το προοδευτικό Κολούμπια, αρνήθηκαν να κάνουν το ίδιο άλμα, προτάσσοντας το copyright των καθηγητών τους στα μαθήματα και στα επιστημονικά συγγράμματά τους. Έτσι υπονομεύτηκε μια ιστορική απόφαση που αν γενικευόταν θα μπορούσε να προκαλέσει μια εκπαιδευτική επανάσταση στις φτωχότερες χώρες.

Για όλα αυτά μιλά στο καινούργιο του βιβλίο «Οι λέξεις και το χρήμα» (μτφ. Αρης Λασκαράτος, εκδ. Αιώρα), ένας από τους θρύλους του ανεξάρτητου εκδοτικού χώρου: ο 75χρονος σήμερα Αντρέ Σιφρίν, επικεφαλής επι 30 χρόνια της Pantheon Books και ιδρυτής το 1990 του αμερικανικού οίκου New press, διανοούμενος γαλλοεβραϊκής καταγωγής και ευρωπαϊκής κοπής, ο οποίος σε όλη του τη μακρά πορεία κατάφερε να αντισταθεί στο πνεύμα της αγοράς που κυριαρχεί πλέον στον κόσμο του Βιβλίου και των Μέσων Ενημέρωσης. Κατά την άποψή του, έχουμε ακόμη κάποιο περιθώριο για να επιλέξουμε τον δρόμο που θα ακολουθήσει η κουλτούρα μας. Αλλά αυτό απαιτεί πολιτικές αποφάσεις. Τα κόμματα, λέει, πρέπει επιτέλους να αναγνωρίσουν ότι «η συζήτηση για την εκμετάλλευση των μίντια είναι τόσο σημαντική όσο οι αντίστοιχες συζητήσεις που έγιναν στο παρελθόν για άλλους εθνικούς πόρους. Και απαιτεί δημόσιο διάλογο ακόμη και όταν οι εθνικές κυβερνήσεις ακολουθούν τη νέα νεοφιλελεύθερη πολιτική όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται με γνώμονα το κέρδος».