Ο μακρύς δρόμος της αλλαγής

Ξέρω ότι δεν είναι εύκολο να πηγαίνεις κόντρα στο ρεύμα. Ειδικά στην Ελλάδα αυτό μπορεί να συνεπάγεται τη χλεύη και την απαξίωση ή ακόμα και τον κοινωνικό αποκλεισμό. Το νέο κίνημα των «αγανακτισμένων πολιτών» είναι σίγουρα ένα τέτοιο ρεύμα στο οποίο κανείς δεν θέλει να φανεί ότι πηγαίνει κόντρα. Το πολιτικό κόστος θα ήταν μεγάλο και ήδη η πολιτική σκηνή αυτού του τόπου έχει απαξιωθεί σε τέτοιο βαθμό που άλλες απώλειες δεν χωράνε. Είναι λογικό και μάλλον επικοινωνιακά σωστό, αλλά τελικά το να μην υπάρχει αντίλογος σε κάτι και να θεοποιείται αυθαίρετα είναι τουλάχιστον επικίνδυνο. Δεν είναι ανάγκη όμως να πηγαίνεις κόντρα σε κάτι για να διαπιστώνεις τις εγγενείς αδυναμίες και τα συλλογιστικά λάθη σε μία κατά τα άλλα αυθόρμητη και καλοπροαίρετη κίνηση πολιτών. Δεν είναι ανάγκη να πηγαίνεις κόντρα σε κάτι για να βλέπεις πως αυτό δεν είναι αρκετό για να φέρει λύσεις αλλά ίσως τις καθυστερεί επιπλέον.

Κάποιοι λένε ότι αυτή δεν είναι άλλη μια διαδήλωση από τις πολλές που κάθε βδομάδα δίκαια ή άδικα κλείνουν το κέντρο της Αθήνας. Κάποιοι λένε ότι αυτό είναι κάτι ξεχωριστό και ίσως και να είναι, αλλά πόσο μπορεί να βοηθήσει στη σημερινή και ομολογουμένως ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο για τη χώρα; Είναι αυτό το οποίο πραγματικά λείπει αυτή τη στιγμή από την Ελλάδα; Μήπως είναι η εύκολη λύση να τα φορτώνουμε όλα στον κοινοβουλευτισμό και για άλλη μία φορά στους άλλους ξένους ή ντόπιους; Ολοι ξέρουμε ότι αυτό γενικά είναι ο πιο εύκολος δρόμος και γενικά ένας δρόμος τον όποιο έχουμε ξαναπερπατήσει πολλές φορές στο άμεσο παρελθόν με τις γνωστές συνέπειες. Η αλήθεια είναι ότι είναι ευκολότερο για μια κοινωνία να στοχοποιεί πρόσωπα και θεσμούς για να δικαιολογήσει τις αποτυχίες της παρά να αναγνωρίσει εκείνα τα εγγενή χαρακτηριστικά της που διαμορφώθηκαν μέσα στο χρόνο και την οδήγησαν στην αποτυχία. Το συναίσθημα και το πάθος φαίνεται να οδηγούν αυτή τη στιγμή τις κοινωνικές εξελίξεις ενώ λείπει δραματικά η ψύχραιμη αξιολόγηση της κατάστασης. Η έξοδος από τον κοινοβουλευτισμό ή το κρέμασμα όλων εκείνων που βρίσκονται μέσα στη Βουλή είναι κάτι που ούτε δίκαιο είναι ούτε κάποιο πρόβλημα θα έλυνε.

Η αλήθεια είναι ότι σαν κοινωνία είμαστε ακόμα ανώριμη αλλά ίσως όχι άδικα, αφού αυτό είναι κάτι που θέλει χρόνο και ενέργεια. Χρόνο και ενέργεια από όλο το σύνολο κάτω από τις οδηγίες ενός υγιούς κοινοβουλευτισμού. Απ’ ό,τι φάνηκε χρειαζόμαστε και άλλο χρόνο σαν κοινωνία, αλλά εκτός από τον χρόνο χρειαζόμαστε και αλλαγές στο τρόπο που σκεφτόμαστε και ζούμε. Καταλαβαίνω ότι είναι πολύ δύσκολο μια τέτοια αλλαγή να συμβεί σε μια ήδη δύσκολη περίοδο για όλους μας, αλλά σε καμία περίπτωση δεν επιτρέπεται να κοιτάμε πίσω και να αναπολούμε τις όμορφες και μάταιες μέρες των προηγούμενων 30 ετών. Διότι για μένα αυτό που γίνεται σήμερα κάτι τέτοιο μου θυμίζει κινήματα πολιτών που έπρεπε να είχαν γίνει μερικά χρόνια πριν, όταν υπήρχε η δυνατότητα να αλλάξουμε μόνοι μας το μέλλον πριν φτάσουμε στον πάτο. Τότε όμως μάλλον αδιαφορούσαμε κοιτώντας ο καθένας το προσωπικό του όφελος και πολλές φορές εις βάρος του υπόλοιπου κοινωνικού ιστού. Σαφώς και κάποιοι από τους πολιτικούς μας φέρουν μερίδιο ευθύνης, αλλά ας μην ξεχνάμε ότι εμείς με την αδιαφορίας μας τους το επιτρέψαμε.

Αντιλαμβάνομαι πως σαν κοινωνία περνάμε δύσκολες ώρες και είναι λογικό να υπάρχει οργή και αγανάκτηση. Είναι σαν τα στάδια του πένθους στην κλινική ψυχολογία ύστερα από μια άδικη ή μη αναμενόμενη απώλεια. Στην περίπτωσή μας η απώλεια αφορά όλα εκείνα τα υλικά αγαθά στα οποία δίκαια ή άδικα είχαμε πρόσβαση τα προηγούμενα χρόνια. Σαν κοινωνία, λοιπόν, έχουμε κολλήσει στα πρώτα στάδια του πένθους: την οργή και τον θυμό… Κάποια στιγμή όμως πρέπει να περάσουμε σε εκείνο της αποδοχής, αλλιώς κινδυνεύουμε να πέσουμε μόνιμα σε ένα είδος «κοινωνικής» κατάθλιψης και τέλματος. Διότι φαίνεται να παραμένουμε περισσότερο από ό,τι χρειάζεται σε αυτά τα στάδια ενώ αν θέλουμε να προχωρήσουμε πρέπει να αποδεχτούμε την κατάσταση, να δούμε πού σφάλαμε και να σκεφτούμε πώς θα μπορέσουμε να ορθοποδήσουμε ξανά αποφεύγοντας τα λάθη του παρελθόντος. Μηδενιστικές και εκβιαστικές λύσεις δεν χωράνε. Ολοι ξέρουμε πού κάναμε λάθη και όλοι μπορούμε σταδιακά να αρχίζουμε να αλλάζουμε τα στραβά στη ζωή και τη δουλειά μας. Σε μια δημοκρατική κοινωνία κανένας δεν είναι άμοιρος ευθυνών τη στιγμή που ψηφίζει εκείνους που θα τον αντιπροσωπεύουν. Το να αλλάζουμε στρατόπεδο στα δύσκολα και να αναζητούμε θύματα και θύτες καθώς και θαύματα είναι πλέον το τελευταίο που χρειαζόμαστε σαν σύνολο για να ανακτήσουμε την κοινωνική μας αξιοπρέπεια και αυτοσεβασμό. Η αντίδραση και η οργή από μόνες τους δεν φτάνουν τώρα πια. Η αλλαγή θα έρθει πρώτα μέσα από την αποδοχή της κατάστασης και των ευθυνών μας και μετά μέσα από σκληρή δουλειά σε κοινωνικό και ατομικό επίπεδο. Δε θα είναι εύκολο και σίγουρα θα είναι ένα δρόμος μακρύς και κακοτράχαλος, αλλά είναι ο μόνος δρόμος που μας έχει απομείνει. Και ποιος ξέρει, ίσως τελικά είναι εκείνος της αρετής…

Οι λύσεις δεν είναι πλέον στους δρόμους και τις πλατείες, είναι στις δουλειές και στα σχολεία, και βέβαια στις ψυχές και τις καρδιές όλων μας.

Ο Γρηγόρης Μακρής είναι ΜD υποψήφιος διδάκτωρ στο Ιmperial College του Λονδίνου.