Υπάρχει, ακόμα, καλό σενάριο

Με δέος αναμένεται η σημερινή σύνοδος των ηγετών της ευρωζώνης, και όχι από εμάς μόνο. Οι ανησυχίες εντείνονται στην Ισπανία και την Ιταλία, όπου οι αποδόσεις των κρατικών ομολόγων έχουν ξεπεράσει το 6%. Προσεγγίζουν πλέον το σημείο της μη επιστροφής το οποίο είχε αναγκάσει την Ελλάδα πρώτα, κατόπιν την Ιρλανδία και την Πορτογαλία, να καταφύγουν στον ευρωπαϊκό μηχανισμό διάσωσης, έγραφε χθες η El Pais. Το κόστος δανεισμού για την τρίτη και την τέταρτη σε μέγεθος οικονομία της ευρωζώνης κινδυνεύει, δηλαδή, να υπερβεί το όριο που τους επιτρέπει να αναχρηματοδοτούν το χρέος τους από τις αγορές. Σκληρές περικοπές 79 δισ. ευρώ ενέκρινε στον προϋπολογισμό της η ιταλική Βουλή την Παρασκευή, αλλά καμία εμπιστοσύνη των ιδιωτών επενδυτών στα ομόλογά της δεν φάνηκε να αποκαθίσταται.

Πέρα από τις άμεσα πληττόμενες χώρες όμως, αγωνία έχει καταλάβει πολλούς που βλέπουν να απειλείται συνολικά η νομισματική ένωση: στην ήπειρό μας θα κλονιζόταν όλο το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, ενώ τόσο εδώ όσο και στον υπόλοιπο κόσμο προβάλλει ο κίνδυνος νέας σφοδρής χρηματοοικονομικής κρίσης. Τον τρέφει το ενδεχόμενο να ανοίξει ένα γαϊτανάκι αδυναμίας πληρωμών. Γι’ αυτό και υποστηρίζεται τόσο κατηγορηματικά, από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα κατά πρώτο λόγο, ότι πρέπει να αποφευχθεί το περιβόητο «selective default» της Ελλάδας, μια επίσημη παραδοχή αδυναμίας να εκπληρωθούν υποχρεώσεις απέναντι σε μερικούς ιδιώτες πιστωτές: τράπεζες, ασφάλειες, επενδυτικά κεφάλαια με ελληνικά κρατικά ομόλογα στην κατοχή τους τα οποία λήγουν μέσα στην επόμενη τριετία, ούτως ώστε να τροποποιηθούν διάρκειες και επιτόκια. Απρόβλεπτες και πιθανώς εξαιρετικά δυσμενείς δεν θα ήταν οι συνέπειες για εμάς μόνο. Πώς θα «αποστειρωνόταν» η ελληνική περίπτωση; Την ώρα που θα έσπαζε το ταμπού της αδυναμίας πληρωμών σε μία χώρα – μέλος της ευρωζώνης, έστω και της πιο υπερχρεωμένης και ασθενέστερης, ο δρόμος θα είχε ανοίξει για να συμβεί αυτό και αλλού. Η δυσπιστία των αγορών θα μπορούσε να επιταχύνει τις εξελίξεις.

Λύση στη συστημική πια κρίση που απειλεί την ευρωζώνη μπορεί μόνο να είναι πολιτική. Οπως ακούραστα επαναλαμβάνει ο Ζαν-Κλοντ Τρισέ, το δημόσιο έλλειμμα συνολικά στην ευρωζώνη θα φτάσει φέτος το 4,5% του ΑΕΠ (της ευρωζώνης), όταν στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία θα είναι 10% αντίστοιχα ως προς την αναχρηματοδότηση του χρέους, επομένως οι οικονομικοί όροι στην Ευρώπη είναι πολύ ευνοϊκότεροι. Αυτό που από τη θεσμική του θέση δεν μπορεί ρητά να υποστηρίξει ο πρόεδρος της ΕΚΤ, τονίζουν όμως άλλοι σοβαροί αναλυτές, είναι ότι έφτασε η ώρα η ανάπηρη νομισματική ένωση να συμπληρωθεί με το σκέλος που λείπει: τη δημοσιονομική ένωση.

Τέτοια συντακτική απόφαση αδυνατούν προφανώς να πάρουν οι ηγέτες της ευρωζώνης, θα μπορούσαν να κάνουν όμως ένα σημαντικό βήμα: Πατώντας στη γενική και αφηρημένη δήλωση του Eurogroup της προηγούμενης εβδομάδας να αυξήσουν γενναία τους πόρους του προσωρινού μηχανισμού, του FEST, από ανεξάρτητους αναλυτές γίνεται λόγος τουλάχιστον για έναν τριπλασιασμό στο 1,5 τρισ. ευρώ∙ και, παράλληλα, να διευρύνουν τις αρμοδιότητές του: επαναγορά ομολόγων από τη δευτερογενή αγορά, παροχή εγγυήσεων, εντέλει σε κάποιας μορφής έκδοση ευρωομολόγων.

Η μεγάλη δυσκολία είναι οι γνωστές αντιρρήσεις στη Γερμανία και σε όσες χώρες την ακολουθούν. Οργιάζουν τις τελευταίες μέρες τα άρθρα και οι συνεντεύξεις στον γερμανικό Τύπο, χθες και του πρώην επικεφαλής οικονομολόγου της ΕΚ Ομάρ Ισινγκ στην Frankfurter Allgemeine Zeitung, που καταγγέλλουν παραβίαση των δημοκρατικών θεμελίων των ευρωπαϊκών κρατών και βλέπουν τη λύση στον εξοβελισμό της Ελλάδας από την ευρωζώνη.

Και εκεί ωστόσο κάποιοι σοβαροί οικονομολόγοι επισημαίνουν ότι η παρούσα κρίση δεν αφορά μόνο μια μικρή χώρα – παραβάτη των κοινοτικών κανόνων. Τους κινδύνους για ολόκληρη την ευρωζώνη από μιαν έξοδο της Ελλάδας εξηγούσε για παράδειγμα χθες στην Handelsblatt o Γιούργκεν Μάτες του Ινστιτούτου Οικονομίας της Κολωνίας (IW), τονίζοντας τη μεγάλη έκθεση ευρωπαϊκών τραπεζών στην Ιταλία και την Ισπανία. Στη συντηρητική Welt εξάλλου πρωτοδημοσιεύθηκε η πληροφορία ότι διερευνάται η επιβολή ενός φόρου στις τράπεζες – ανεξαρτήτως του αν έχουν και πόσα ελληνικά κρατικά ομόλογα. Αν προχωρήσει ένα τέτοιο μέτρο, μπορούν να ικανοποιηθούν διπλά επιδιώξεις της κυβέρνησης Μέρκελ: να αναλάβει μέρος του κόστους διάσωσης ο ιδιωτικός τομέας – χωρίς «πιστωτικά επεισόδια» – και η αύξηση πόρων του EFSF να μην επιβαρύνει μόνο φορολογούμενους.

Χωρίς κόστος για τις πλούσιες χώρες του Βορρά λύση, βέβαια, δεν υφίσταται, όπως και στην ιδεατή, βέλτιστη λύση για την Ελλάδα, περίπτωση εμείς να απαλλαγούμε από τα βάρη της προσαρμογής αποκλείεται. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν θα κυριαρχήσει το κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον, αν θα συμφωνηθούν αποφάσεις για ένα κοινό ευρωπαϊκό αύριο.