ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ο παράγοντας ζωή

Ο, τι και να γίνει στο έκτακτο Συμβούλιο της Πέμπτης, η Ελλάδα και η Ευρώπη δεν θα είναι πια ίδιες – γιατί, αν είναι, αυτό σημαίνει ότι θα έχουμε τη σημαντικότερη εξέλιξη, την αποδοχή της οριστικής έκπτωσης. Η επίγνωση της ιστορικότητας δεν εγγυάται και την κατάκτησή της.

Η κατάσταση σήμερα παρουσιάζει ένα στοιχείο «αισιοδοξίας» (η λέξη πια δεν μπορεί να κυριολεκτεί) και πολλούς λόγους ανησυχίας. Η κάποια αυτοεκπληρούμενη ενθάρρυνση προέρχεται από το γεγονός ότι, με τα πολλά, δηλαδή στο χείλος του γκρεμού, φαίνεται να έχει γίνει παγκοίνως αντιληπτό και αποδεκτό ότι το ελληνικό πρόβλημα δεν είναι αποκλειστικά ελληνικό και ότι απαιτείται μια πολιτική – βολονταριστική προσέγγιση και μια «συνολική» – ευρωπαϊκή λύση με ευρύτερη δυναμική. Οι ανησυχίες οφείλονται σε πολλά σημάδια ότι, πιθανώς, η όψιμη πολιτική βούληση έχει υπερκερασθεί από τη διαμορφωθείσα πραγματικότητα, ότι είναι πολύ αργά για τις αναγκαίες ανατροπές, ότι η λεκτική υπέρ της «τελικής λύσης» κατάφαση σκοντάφτει στην ίδια τη ζωή.

Ας δούμε μερικά από αυτά τα σημάδια.

Πρώτον, παρά τις συνεχείς περί του αντιθέτου νουθεσίες, η πολυφωνία, που μοιραία γίνεται κακοφωνία, συνεχίζεται: «λύσεις» κι άλλες «λύσεις», διαρκώς νέες «λύσεις», χωρίς να έχει συμφωνηθεί και να τηρείται μια γραμμή πολιτικής πλεύσης υπέρ του ευρωπαϊκού κοινού συμφέροντος, σε ελληνικό δε επίπεδο, αντιφατικές προσλήψεις και δηλώσεις, αποπροσανατολιστικές παρεκβάσεις (με κορυφαία την εξαγγελία δημοψηφισμάτων για το πολιτικό σύστημα), αδυναμία δημιουργίας ισχυρού «μετώπου δημιουργίας».

Δεύτερον, συνέχιση, αν όχι εμβάθυνση, της αίσθησης ότι το παιχνίδι συνεχίζει να παίζεται αποκλειστικά επί χάρτου. Παρά τη σαφή προειδοποίηση του προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ότι οποιαδήποτε χρεοκοπία (άρα και η λεγόμενη επιλεκτική) θα σημάνει ότι τα ομόλογα τής εν λόγω χώρας δεν θα γίνονται πλέον δεκτά από την ΕΚΤ και παρά την εκ των προτέρων γνώση ότι το σημερινό Ταμείο Σταθερότητας (EFSF) δεν μπορεί, χωρίς εγκεκριμένη από όλα τα κράτη – μέλη αλλαγή κανόνα, να επαναγοράσει ομόλογα από τη δευτερογενή αγορά, παραλλαγές τέτοιου είδους παιχνιδιού με τα ομόλογα εξακολουθούν να βρίσκονται στο προσκήνιο, τρόποι δε αποφυγής των βέβαιων τεχνικών και νομικών εμπλοκών είναι ιδιαίτερα αμφίβολο αν προετοιμάζονται – ή αν είναι καν ρεαλιστικές.

Τρίτον, παρά τις διαβεβαιώσεις των ευρωπαίων αξιωματούχων και των περισσότερων αρχηγών κρατών, τίποτα δεν εγγυάται – μάλλον το αντίθετο – ότι έχουν συμφωνηθεί και θα αναγγελθούν, σε συσκευασία πακέτου, τα ελάχιστα εκείνα προς τα εμπρός βήματα που είναι ικανά να πείσουν τις αγορές για την πολιτική αποφασιστικότητα της Ενωσης: ευρωομόλογο, ευρωπαϊκός οίκος αξιολόγησης, γενναία ενίσχυση του μόνιμου μηχανισμού βοήθειας.

Τέταρτον, η αίσθηση ότι βρισκόμαστε κοντά σε «τελική λύση», μετά την οποία θα ξημερώσει ένα νέο και πιο ρόδινο πρωινό για μια ανακουφισμένη από τα χρέη Ελλάδα και για μια Ευρώπη που θα έχει επιτέλους σφυρηλατήσει την ενότητα της, είναι και εσφαλμένη και επικίνδυνη: όποιες αποφάσεις και να ληφθούν, ο δύσκολος δρόμος της ανασυγκρότησης θα είναι μπροστά – ειδικά για μια Ελλάδα με πήλινα οικονομικά πόδια και μαυρισμένη συλλογική ψυχή.

Αν αυτά όλα ισχύουν, δεν είναι διόλου απίθανο, παρά τις προσδοκίες, η Πέμπτη να είναι απλώς ένας σταθμός στον αστερισμό της προσωρινότητας και της εμπειρικότητας – αλλά βέβαια, με σφράγισμα, για την Ελλάδα, κάποιου είδους αναδιάρθρωσης του χρέους, πιθανότατα με τη συμμετοχή ιδιωτών, καθώς και νέου δανείου και Μνημονίου. Ελπίζω το άλμα να γίνει. Αν όμως δεν γίνει, θα σημάνει, κατά τη γνώμη μου, ότι η τελευταία μεγάλη χαμένη ευκαιρία προετοιμάστηκε από μια σειρά μικρότερες, ισόποσα μοιρασμένες σε Ελλάδα και Ευρώπη: λανθασμένη αρχική πρόσληψη της κατάστασης, έλλειψη πραγματικής διαπραγμάτευσης, υποτίμηση της αναπτυξιακής πτυχής, αποκοπή από τις κοινωνίες, μη δημιουργική χρήση του Μνημονίου, καθυστέρηση στην «ευρωπαιοποίηση» και στην υιοθέτηση κοινών εργαλείων. Σώρευση που κατέστησε το αποτέλεσμα νομοτελειακό με την αρχαία έννοια: τίμημα της ύβρεως.

Ο Κώστας Μποτόπουλος είναι συνταγματολόγος, πρώην ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ.