Η επιστροφή του Χάντκε

Ηταν το μαύρο πρόβατο των ευρωπαϊκών γραμμάτων για περίπου είκοσι χρόνια, εξαιτίας των φιλοσερβικών του θέσεων· όμως τα τρία καινούργια βιβλία του για τα ρημαγμένα Βαλκάνια κάνουν εκείνους που τού γύρισαν την πλάτη να τού ανοίγουν ξανά, διάπλατα, τις πόρτες.

Ο Αυστριακός Πέτερ Χάντκε, ο πρωτοποριακός συγγραφέας του «Βρίζοντας το κοινό» (1966) και της «Αγωνίας του τερματοφύλακα πριν από το πέναλτι» (1967), μια από τις σπουδαιότερες μορφές των γερμανόφωνων γραμμάτων, 69 χρονών πλέον, μας προκαλεί μια δεκαετία μετά τη στρατιωτική επέμβαση του ΝΑΤΟ στην ευρωπαϊκή γειτονιά, να σκεφτούμε αλλιώς τα κέρδη και τις απώλειες του «αξιόπιστου κόσμου μας» με τα αφηγήματα «Καλί, μια ιστορία πριν από τον χειμώνα» και «Η νύχτα του Μοράβα», καθώς και με τις ταξιδιωτικές σημειώσεις «Οι κούκοι του Βέλικα Χότσα».

Ο Χάντκε μάς μεταφέρει σε ένα ορυχείο ποτάσας δίπλα σε ένα χωριό που έχει πληγεί από τον πόλεμο, και παρακολουθεί μια λυρική τραγουδίστρια που αναζητά ένα χαμένο παιδί, έτοιμη να φτάσει στα βάθη του ορυχείου για να το βρει («Καλί…»). Ετσι σχολιάζει τη μνήμη που χάνεται μαζί με κάθε αναπαράσταση του παρελθόντος, και την ελπίδα που υπήρχε «πριν από τον χειμώνα», ενώ τώρα πνίγεται στο γύρω σκοτάδι.

Ο ίδιος σκοτεινός μανδύας καλύπτει και την ποταμίσια βάρκα «Νύχτα του Μοράβα» που έχει γίνει το σπίτι ενός πρώην συγγραφέα – alter ego του Χάντκε, ο οποίος έχει χάσει τις σταθερές του και αναζητά, μέσα από συζητήσεις με διάφορα ετερόκλητα πρόσωπα, τα λόγια που θα αποδώσουν το νόημα βασικών καταστάσεων της ανθρώπινης συνθήκης λ.χ. της επιθυμίας, της απώλειας, των ιδανικών κ.ο.κ. Με αυτό το εσωτερικό και έντονα αυτοβιογραφικό ταξίδι που παραπέμπει σε μια πρώην χώρα, ο Χάντκε σχολιάζει την ανασφάλεια και την αβεβαιότητα που καταλαμβάνουν τον σημερινό ρευστό κόσμο, στοιχειώνοντας τις ίδιες τις λέξεις που τον ορίζουν.

Η ατμόσφαιρα της απώλειας και του πένθους κυριαρχεί και στους «Κούκους…» που αναφέρονται σε έναν σερβικό παραπόταμο του Δούναβη και εξελίσσονται ως οδοιπορικό σε έναν καταραμένο τόπο.

Εγκατεστημένος από το 1991 σε ένα ερημητήριο στη δασώδη γαλλική Σαβίγ (Chaville), ο Χάντκε υιοθετεί και στα τρία αυτά κείμενα μια γραφή αποσπασματική και έντονα ποιητική, διανθισμένη με δεκάδες παραπομπές σε άλλους συγγραφείς. Σαν να εισηγείται την πολιτισμική έστω συμφιλίωση της ευρωπαϊκής οικογένειας με το άσωτο και εξοστρακισμένο βαλκάνιο παιδί της, τη Σερβία.