Κουτσά – Στραβά

«Το μυαλό μας, στραμμένο συνήθως προς τη μεριά της αθωότητας, απεχθάνεται τις κακές ειδήσεις, όμως όλοι είμαστε έτοιμοι πάντα να πιστέψουμε ένα σκάνδαλο», έγραφε ο Οβίδιος. Μόνο που κάποτε τα σκάνδαλα είναι τόσο πολλά, που το μυαλό σταματάει να τα μετράει και αφήνεται να βουλιάξει στην άπραγη ή ασυναίσθητη αποδοχή.

Ωσπου κάποιοι έρχονται να μας αφυπνίσουν. Σαν την ινδή ακαδημαϊκό Βαρντάνα Σίβα, που με το βιβλίο της «Η αρπαγή της σοδειάς» (σελ. 12) καταγγέλλει τα μεγάλα διατροφικά σκάνδαλα της εποχής μας, ρίχνοντας φως στα παθήματα – που ακόμη δεν έχουν γίνει μαθήματα – τοπικών κοινοτήτων στην Ινδία, την Αιθιοπία και αλλού που στερήθηκαν από πολυεθνικές εταιρείες, στην παγκοσμιοποιημένη αγορά, τους διατροφικούς τους πόρους και κατέληξαν να ψωνίζουν από τα σούπερ μάρκετ προϊόντα ακριβότερα, με χαμηλότερη διατροφική αξία.

Προσέξτε την αναλογία με ένα εγχώριο σκάνδαλο: «Καθώς, σύμφωνα με τη διατύπωση του Ρενέ Ντιμόν, η γη μετατρέπεται σε δάπεδο εργοστασίου, φυσικοί οικότοποι αποψιλώνονταν, υπόγειοι υδροφορείς εξαντλούνταν και παραδοσιακές ποικιλίες εξαφανίζονταν», στην ελλαδική επικράτεια, όπου καλλιεργούνταν πριν από τον Πόλεμο πάνω από 200 ποικιλίες σιταριού, έφτασαν σήμερα να είναι μόλις δύο. Την ώρα που για χάρη κοινοτικών επιδοτήσεων π.χ. ο θεσσαλικός κάμπος εμφανιζόταν να έχει τετραπλάσια έκταση, σπαρμένη με βαμβάκι…

«Οσο πιο ισχυρός ο άνδρας τόσο πιο πολύ τον τιμούν ή τον μισούν για εκείνο που κάνει. Γιατί το μεγαλύτερο σκάνδαλο καραδοκεί στην υψηλότερη θέση», παρατηρούσε σε ένα σονέτο του ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Οχι πως, χαμηλά, η βάση δεν έχει ευθύνη για όσα κάνει πως δεν βλέπει και όσα ψηφίζει. Στην ημετέρα, «κυκλοφορούσε ένα χρήμα αηδιαστικό και κάνανε πολλοί ότι δεν το βλέπουν», όπως λέει η Μίνα Αδαμάκη, στην «αταίριαστη» κουβέντα της, με τον Στέφανο Μάνο, υπό την καθοδήγηση του Θανάση Νιάρχου (σελ. 6).

Κι εκείνος προεκτείνει: «Υπάρχει μια μικρή κατηγορία ανθρώπων τόσο διεθνώς όσο και Ελλήνων που έχουν πολλά λεφτά και έχουν ποντάρει στη χρεοκοπία της χώρας. Εχουν μπει τρομερά στοιχήματα. Υπάρχουν επίσης πολλοί, δυστυχώς ανάμεσά τους και πανεπιστημιακοί, που υποτίθεται ότι έχουν περισσότερο μυαλό και ισχυρίζονται “δεν βαριέσαι, και αν χρεοκοπήσουμε τι θα γίνει, θα φεσώσουμε τις τράπεζες”, δεν σκέφτονται όμως τι θα συμβεί σε σχέση με την Ελλάδα αφού θα τις έχουμε φεσώσει».

Ποιος βουτάει όμως στον Πλούταρχο, ο οποίος είχε ανθολογήσει την παραδομένη εμπειρία των επτά σοφών της αρχαιότητας, που τα είχαν πει όλα; παρατηρεί ο Κώστας Γεωργουσόπουλος (σελ. 29). Ποιος ακούει τον Σόλωνα: «Μου φαίνεται ότι η Πόλις είναι ευδαίμων και εξασφαλίζει τη Δημοκρατία, όταν όσοι δεν αδικούνται καταγγέλλουν και τιμωρούν όσους αδίκησαν με τον ίδιο ζήλο που τους κατηγορούν όσοι αδικήθηκαν». Ή τον Χίλωνα: «Αριστο καθεστώς είναι εκείνο όπου οι πολίτες ακούνε και υπακούουν περισσότερο τους νόμους και λιγότερο τα λόγια των πολιτικών». Δεν τα αφομοιώσαμε και δεν τα εφαρμόσαμε 2.600 χρόνια τώρα «και ματώνουμε να τα ορίσουμε ξανά και ξανά, πάντα διαστρεβλωμένα», όπως παρατηρεί ο δάσκαλος…

«Ευτυχής εκείνος που προκαλεί σκάνδαλο», έλεγε ο Σαλβαδόρ Νταλί. Δεν είναι όμως πάντα το ίδιο ευτυχείς και ήσυχοι όσοι το… εισπράττουν. Μια πισίνα και μερικά πυροτεχνήματα μόνο ως ευτυχία δεν έγιναν δεκτά στην αρχαία Επίδαυρο, μαζί με τη θρυλική «Ελένη» του Ανδρέα Βουτσινά, το 1982. Προκάλεσαν σκάνδαλο – ένα από τα αρκετά που έχει να επιδείξει η 50ετής πορεία του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (σελ. 8). Οπως οι ματωμένες «Βάκχες» κατά Ματίας Λάνγκχοφ, το 1997, με τον Μηνά Χατζησάββα – Διόνυσο γυμνό και βουτηγμένο σε λάσπες και αίματα.

«Οταν βρίσκεσαι στη δίνη ενός σκανδάλου, ανακαλύπτεις ποιοι είναι φίλοι σου», έλεγε η Ελίζαμπεθ Τέιλορ. Ο Ουίλιαμ Φόκνερ, όταν αποφάσισε να γράψει ένα ευπώλητο βιβλίο (το «Ιερό», σελ. 13) για να αποφύγει την πτώχευση, προκάλεσε σκάνδαλο – με την ιστορία του ανίκανου Πάπαϊ που βιάζει την ανυπεράσπιστη Τεμπλ με ένα καλαμπόκι, την βάζει σε οίκο ανοχής και την μπλέκει σε νοσηρά παιχνίδια, ώσπου να τον λιντσάρουν. Αλλά μέτρησε και τους φίλους του, κυρίως στο κοινό. Αν και ο Αντρέ Μαλρό σημείωνε πως «ο Φόκνερ κατάφερε να παρεμβάλει την αρχαιοελληνική τραγωδία στο αστυνομικό μυθιστόρημα».

Οπως η συνταξιούχος βιοχημικός Γεωργία Σωτηροπούλου, με τη συλλογή διηγημάτων «Οδός Σωκράτους», πίσω από το σκάνδαλο του ευτελισμού του ιστορικού κέντρου μιας ιστορικής πόλης σαν την Αθήνα, φωτίζει (κατά τον Δημοσθένη Κούρτοβικ, σελ. 14) κωμικοτραγικές, γκροτέσκες, τρυφερές ανθρώπινες ιστορίες για ζωές σημαδεμένες από τα πέριξ: εγκληματικότητα, πρεζέμποροι και πρεζάκηδες, καταναγκαστικό πεζοδρόμιο από αξιολύπητες μολυσμένες πόρνες, άραχλες δημόσιες υπηρεσίες όπου οργιάζει η διαφθορά, φωλιές εξαθλιωμένων μεταναστών.

Ισως επειδή «η λογοτεχνία είναι συχνά πιο κοντά στην αλήθεια απ’ ό,τι η ιστορία», όπως υποστηρίζει ο Μάριο Βάργκας Λιόσα (στη «Λοξή ματιά», σελ. 30). Που, ακόμη, πιστεύει ότι «η πολιτική δεν πρέπει να αφήνεται μόνο στα χέρια των πολιτικών, διότι τότε όλα πάνε στραβά». Κι άντε να αποδείξεις την αλήθεια. Σαν να έχει δίκιο ο άγνωστος που έγραψε σε αθηναϊκό τοίχο: «Τα πολιτικά σκάνδαλα είναι σαν τα μαθηματικά αξιώματα. Πολλοί τα γνωρίζουν, αλλά κανένας δεν μπορεί να τα αποδείξει».