Οταν ο σκηνοθέτης έχει σχέδιο!

Πρώτο κάδρο: ένα τσούρμο παιδιά απομακρύνεται από το σχολείο στο πίσω μέρος της εικόνας για να διασχίσει τον δρόμο. Δεύτερο κάδρο: μια τεράστια σκιά από μαύρα στίγματα πλησιάζει. Τρίτο κάδρο: είναι τα κοράκια που χωρίς καμία άλλη σεναριακή εξήγηση επιτίθενται στους μικρούς μαθητές και φέρνουν το χάος στον ειδυλλιακό όρμο Μοντέγκα. Ο Αλφρεντ Χίτσκοκ επιθυμούσε τη μεγαλύτερη δυνατή ακρίβεια στην περίφημη σκηνή από τα «Πουλιά» του 1963. Ο άνθρωπός του γι’ αυτήν την ειδική αποστολή ήταν ο Χάρολντ Μίκελσον, υπεύθυνος για τα storyboards, πάνω στα οποία πάτησε ο μετρ για να τοποθετήσει τις κάμερες, να σχεδιάσει τον φωτισμό και να πετύχει την απόλυτη αληθοφάνεια με τα ειδικά εφέ.

Δεν ήταν φυσικά ο μόνος, όπως υπενθυμίζει η καλοστημένη έκθεση «Ανάμεσα στην ταινία και την τέχνη – storyboards από τον Χίτσκοκ ώς τον Σπίλμπεργκ» που φιλοξενείται αυτήν την περίοδο στο Εμντεν της Γερμανίας. Μέσα από 17 μεγάλες ενότητες ο επισκέπτης «ξαναδιαβάζει» ορισμένες σκηνές ανθολογίας του παγκόσμιου κινηματογράφου, εστιάζοντας αυτήν τη φορά στον καλλιτεχνικό τους σχεδιασμό. Περνώντας από τον Φριτς Λανγκ και τον Βίκτορ Φλέμινγκ στον Βιμ Βέντερς και τους αδελφούς Βακόφσκι του «Matrix», οι επιμελητές της έκθεσης παρομοιάζουν τη χρήση των storyboards «με τη σημασία της γραμματικής για τη γλώσσα». Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και… ανεπίδεκτοι μαθήσεως στην ιστορία της έβδομης τέχνης. Κλασικό παράδειγμα, ο Φρανσουά Τριφό, ο οποίος απέφευγε τον εξαντλητικό σχεδιασμό και εμπιστευόταν την τυχαία εξέλιξη πολλών σκηνών. Παρ’ όλα αυτά, η γαλλική φινέτσα του εκπροσωπείται στη ρετροσπεκτίβα με την ταινία «Ο άντρας που αγαπούσε τις γυναίκες» (1977). Οι ακουαρέλες, τα σχέδια με μολύβι ή χρωματιστές κηρομπογιές, ακόμη και τα animations σε ηλεκτρονικό υπολογιστή που εκτίθενται στο Εμντεν αναδεικνύουν τη διαχρονική εξέλιξη της τεχνικής. Η πρωτοτυπία της έκθεσης – με εικόνες από 21 ταινίες – οφείλεται στο γεγονός ότι ανάμεσα στα storyboards παρεμβάλλονται ζωγραφικά έργα των Μπάζελιτς, Αλεξάντερ Κάλντερ, Αλεξ Κατς, Ανρί Μισό κ.ά., που με τον τρόπο τους επηρέασαν το ύφος των κινηματογραφικών σχεδίων ή, σε άλλες περιπτώσεις, επηρεάστηκαν από αυτά. Καλύτερο παράδειγμα από την 20λεπτη σεκάνς του ονείρου στη «Νύχτα αγωνίας» του Χίτσκοκ δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Τα storyboards που σχεδίασαν οι Γουίλιαμ Κάμερον Μένζις και Τζέιμς Μπασέβι βασίστηκαν σε σουρεαλιστικά σκίτσα του Σαλβαντόρ Νταλί, ύστερα από πρόσκληση του Χίτσκοκ. Τριάντα τέσσερα χρόνια αργότερα, ο Ντιν Ταβουλάρης θα «ρουφήξει» αρκετές λεπτομέρειες από τις σκληροτράχηλες φιγούρες του Λέον Γκόλαμπ και τη σειρά «Βιετνάμ ΙΙ», πριν σχεδιάσει τα storyboards του «Αποκάλυψη τώρα».

Από μία άποψη, ο Ταβουλάρης χρωστάει τα πάντα σε μία χλωμή πριγκίπισσα και επτά τυπάκια με περίεργα ονόματα (Συναχωμένος, Ντροπαλός, Νυσταγμένος και πάει λέγοντας). Κι αυτό γιατί τα πρώτα επαγγελματικά storyboards εμφανίστηκαν στα Στούντιο Ντίσνεϊ τη δεκαετία του 1930, όταν ο δαιμόνιος σκηνοθέτης ξημεροβραδιαζόταν μαζί με τη δημιουργική του ομάδα για να ολοκληρώσει τα σκίτσα της «Χιονάτης και των επτά νάνων».Η επιτυχία της ταινίας, το 1937, καθιέρωσε τη χρήση των στυλιζαρισμένων κάδρων που θα έκλεβαν πλέον τις εντυπώσεις κατά τα γυρίσματα του «Οσα παίρνει ο άνεμος», της «Φαντασίας», του «Σπάρτακου» (διά χειρός Σάουλ Μπας) και, αργότερα, του «Πολέμου των Αστρων».