Κουτσά – Στραβά

«Πανάκεια για ένα κράτος που υφίσταται κακοδιαχείριση είναι ο νομισματικός πληθωρισμός. Αλλά και ο πόλεμος. Και οι δύο φέρνουν προσωρινή αίσθηση ευμάρειας και προκαλούν αμετάκλητη καταστροφή. Και οι δύο αποτελούν καταφύγιο για τους οπορτουνιστές της πολιτικής και της οικονομίας», έγραφε ο Ερνεστ Χεμινγουέι. Λίγο πριν δώσει τέλος στη ζωή του, πενήντα ακριβώς χρόνια από σήμερα (όπως θα διαβάσετε από την επόμενη σελίδα).

Αν σκύψουμε στο έργο του, τη ζωή του και σε όσα μας έκρυβε, θα δούμε ότι ανήκει σε ένα θαυμαστό μείγμα, που προσφέρει τούτος ο κόσμος: μεγαλοφυΐα του ασυμβίβαστου συνδυασμένη με ψευδαίσθηση του μεγαλείου, συμπίλημα ουσίας και απαξίας, κράμα έμπνευσης με απελπισία. Βουτηγμένα σε μπόλικο αλκοόλ, στην καταχνιά της τεστοστερόνης, σε αλήθεια και ψέμα. Κοίτα να δεις πόσα κοινά μπορεί να έχει τέτοιο θαυμαστό μείγμα με την προσωπικότητα ενός λαού. Να, σαν τον δικό μας.

«Ο κόσμος μας καταφέρνει να τους σπάσει όλους», έλεγε. «Μετά, πολλοί είναι ισχυροί στα σημεία ακριβώς που έχουν σπάσει. Ομως όσους δεν τους σπάζει, τους σκοτώνει: τους πολύ καλούς, τους πολύ ευαίσθητους και τους πολύ γενναίους, αδιακρίτως». Τι παράξενη αναλογία κι αυτή προς τα εγχώρια!

Ο κόσμος μας ο δολοφόνος αρέσκεται και να παίζει με τους… δολοφόνους. Κι εκείνοι με τον κόσμο μας. Σαν τον γάλλο τραγουδιστή Μπερτράν Καντά που το 2003 σκότωσε σε καβγά την έγκυο σύζυγό του Μαρί Τρεντινιάν, επικαλέστηκε αδυναμία επανάκλησης του συμβάντος, καταδικάστηκε για οκτώ χρόνια, εξέτισε τα τρία και του αναγνωρίστηκε «μετάνοια». Εκτοτε βρίσκεται ξανά στη σκηνή, αντιμετωπίζει την μήνι του πεθερού του Ζαν Λουί Τρεντινιάν (αποχώρησε από δύο φεστιβάλ λόγω συμμετοχής του «δολοφόνου γαμπρού» του) και θα βρεθεί ανάμεσά μας, στην εξάωρη παράσταση «Γυναίκες» (σελ. 6).

Οχι πως ο κόσμος μας δεν γοητεύεται, ακόμη και εν μέσω αποτροπιασμού, από δολοφόνους και δολοφονίες. Οπως και από αυτόχειρες και αυτοχειρίες (σ’ αυτήν την κατηγορία ανήκει και ο Χέμινγουεϊ). Συνυπολογίζοντας, ίσως, την άποψη του μισογύνη αντιδραστικού, μισάνθρωπου πορνογράφου – κατά πολλούς – γάλλου συγγραφέα Μισέλ Ουελμπέκ (σελ. 17) ότι «η απουσία θέλησης για να ζήσεις δεν είναι, φευ, αρκετή για να σε κάνει να θέλεις να πεθάνεις». Και όμως, σε περιόδους κρίσης, όπως η παρούσα ελληνική, δημιουργούνται, φαίνεται, πλείστες προϋποθέσεις που τους αυξάνουν τις αυτοκτονίες κατά 40%, κατά πώς δείχνουν προχθεσινά στοιχεία του υπουργείου Υγείας.

Σ’ αυτές, ίσως, συμπεριλαμβάνεται και ο κανόνας του χρυσού, «ένα πολύ αυστηρό, άτεγκτο, σύστημα που καταργεί στον άνθρωπο τη δυνατότητα να καθορίζει ο ίδιος τη μοίρα του και την εμπιστεύεται σε ένα προϊόν που εξορύσσεται» όπως εξηγεί – στην «αταίριαστη» συζήτησή του με τον συγγραφέα Βασίλη Βασιλικό, παρουσία του Θανάση Νιάρχου (σελ. 8) – ο διακεκριμένος οικονομολόγος Γιάννης Στουρνάρας. «Υπάρχει σήμερα μια ομάδα πολύ συντηρητικών οικονομολόγων που θέλουν να επιστρέψουμε στον κανόνα του χρυσού, γιατί θεωρούν ότι χρειάζεται να έχουμε σταθερότητα τιμών και δεν ενδιαφέρει αν έχουμε ανεργία ή αν η Ελλάδα χρωστάει».

«Η άμυνα είναι η ισχυρότερη μορφή με την αρνητικότερη όψη και η επίθεση η πλέον αδύναμη με τη θετικότερη» έλεγε ο Χεμινγουέι. Αν λοιπόν ισχύει, τι είναι η νεώτερη κυρίως γενιά που, κατά κύριο λόγο, τάσσεται ενάντια στην – άκριτη – παγκοσμιοποίηση; Και όποιος είναι εναντίον, κατά τον Βασίλη Βασιλικό, χαρακτηρίζεται τρομοκράτης; «Χάνεται λοιπόν το όραμα της Αριστεράς που το έβλεπε κανείς να έρχεται από τη μάζα, που δεν ήθελε την παγκοσμιοποίηση», όπως εξηγεί την παθολογία τού σήμερα.

Ο Χέμινγουεϊ πίστευε πως «ηθικό είναι εκείνο ύστερα από το οποίο νιώθεις καλύτερα με τον εαυτό σου και ανήθικο εκείνο μετά το οποίο νιώθεις χειρότερα». Η δε βεντέτα, που «ευδοκιμεί» στην Κρήτη – ίσως και στους δρόμους της «αγανάκτησης», εσχάτως – αναιρεί την ηθική καλού / κακού, που εισήλθε στον κόσμο μας ως χριστιανικό «πρέπει / δεν πρέπει». «Μόνον σαν πάθει ό,τ’ ήκαμε, δίκη σωστή θα γίνει» είναι το μότο της βεντέτας (σαν τη θρυλική, στη Βορίζα, με έξι φόνους και δεκατέσσερις απόπειρες σε δυο ώρες!), το οποίο προέρχεται από την αρχαιοελληνική δικαιική αρχή της Ανταπόδοσης ή του Αντιπεπονθότος, όπως μας θυμίζει έρευνα του Δημήτρη Α. Ξυριτάκη (σελ. 18).

Βεντέτα στον αντίποδα της συγγνώμης. Η οποία, απαλλαγμένη τη χριστιανική «υπόστασή» της, μπορεί κάποτε να φτάνει στο εσώτερό μας και να ανασύρει τη συγκίνηση. Ακόμη και με τη μορφή τραγουδιού. Σαν εκείνο που συγκινεί τον Παντελή Θαλασσινό, γεννημένο από την έμπνευση των Χάρη και Πάνου Κατσιμίχα: «Κορίτσια της συγγνώμης μες στα μάτια σας/ είναι μια λύπη που δεν έχω εγώ ξεχάσει/ Κορίτσια, γκρίζα, νεράιδες της αγάπης/ ό,τι ήτανε να χάσω το έχω χάσει…».

Σε έναν κόσμο, όμως, στον οποίο η άκριτη βία και η μανία καταστροφής – ακόμη και κάθε προοπτικής – κορδώνονται ως αντίβαρο στην έλλειψη συγγνώμης και μετάνοιας – προϋποθέσεις του ιδεατού κόσμου της φιλοσοφίας – δεν είναι τυχαίο ότι τα αγχολυτικά lexotanil μετατάχθηκαν στην κατηγορία των φαρμάκων που θα φθηνύνουν, εν Ελλάδι. Ισως για να είναι προσιτά και στους χρήστες χαμηλότερων βαλαντίων, ώστε να απαλύνουν τεχνητά τη ζωή που βιώνουν ως τραγικοί ήρωες του Χεμινγουέι ή του Ουελμπέκ, «όχι μόνο ως φορείς πόνου αλλά και ως αποδέκτες της έλλειψης νοήματος»…