Κοινοβουλευτικός αυτοχειριασμός

Η μεγάλη αστάθμητη μεταβλητή, η λαϊκή δυσαρέσκεια, αντίδραση στον «λογαριασμό» που επιμερίζει τις συνέπειες του δημοσιονομικού εκτροχιασμού, πλημμυρίζει κάθε κοινωνική διεργασία. Κύριος στόχος της δυσαρέσκειας το Μνημόνιο, που συμπυκνώνει όσα δεινά επιφέρουν το χρέος και η βίαιη αντιμετώπισή του. Το αγανακτισμένο πλήθος δεν βλέπει σε αυτό μόνο μια διεθνή συμφωνία δανειοδότησης της χώρας με δυσβάσταχτους όρους. Στο συλλογικό θυμικό, η αποφράδα 23η Απριλίου με φόντο το Καστελλόριζο αποτελεί ημέρα χωρίς παρελθόν, ημέρα αφετηριακή των παθών. Εκεί θα χρεώνονται όλα τα δεινά, ιδίως όσο η κρίση βαθαίνει και εδραιώνεται η πεποίθηση της μάταιης θυσίας.

Αν η αντίδραση έμενε σε αυτό το επίπεδο θα ήταν ένα ανοιχτό παιχνίδι διεκδικητικής ισχύος για το σήμερα και το αύριο. Χάσκουν όμως ορθάνοιχτοι λογαριασμοί με το χθες.

Η συλλογική μνήμη – και η επιλεκτική λήθη – κρατούν ακέραιη από το παρελθόν τη διαχρονική, καλπάζουσα πλέον, απαξίωση της πολιτικής τάξης. Σφάλλουν όσοι θεωρούν ότι η απόρριψη του πολιτικού προσωπικού είναι μια πρόσκαιρη, παράπλευρη απώλεια του αντιμνημονιακού πυρετού. Η απόρριψη αυτή αναπτύσσεται επί χρόνια ώσπου έγινε αυτόνομη δύναμη, κινούν αίτιο άλλων εξελίξεων. Διαπερνά οριζόντια τους πολιτικούς χώρους, κωδικοποιεί εκ νέου την αέναη επιθυμία βεβήλωσης συμβόλων και θεσμών, γεφυρώνει διαφορές και ισοπεδώνει διαφοροποιήσεις. Η τωρινή της εκφορά όμως κάνει το μεγάλο βήμα υπερβαίνοντας μια νοητή γραμμή: το ρητό ή υπόρρητο αίτημα «να φύγουν όλοι» ανοίγει νέα φάση στη δαιδαλώδη ιστορία της νεοελληνικής αντιπροσώπευσης. Παραδοσιακά θέλαμε να εκλέγουμε εκπροσώπους, να μας «κάνουν τις δουλειές» και να τους βρίζουμε επανεκλέγοντάς τους. Τώρα επέρχεται ένα ρήγμα, μια τυφλή ανάκληση της εντολής. Βοούν πλατείες και δημοσκοπήσεις: το κοινωνικό συμβόλαιο διαρρηγνύεται.

Αδικη και ανιστόρητη η συλλήβδην απόρριψη του πολιτικού προσωπικού, μυωπικά παραβλέπει ποιοτικές, ιδεολογικές ή άλλες παραμέτρους. Οσοι, μαγεμένοι από τον μελανοχίτωνα αντικοινοβουλευτισμό, δεν κάνουν τη διάκριση «άλλο η Βουλή, άλλο κάποιοι βουλευτές» ανοίγουν σκοτεινές ατραπούς. Βοηθούν άθελά τους και οι συνεπαρμένοι από το όνειρο μιας νεφελώδους αμεσοδημοκρατίας. Ομως τέτοια ώρα, τέτοια λόγια. Ο εστί μεθερμηνευόμενον, ας προσέχαμε. Τώρα στροβιλιζόμενη στο κέντρο της δίνης, λοιδορούμενη και προπηλακιζόμενη, η πολιτική μας τάξη καλείται να πληρώσει ακέραιο το τίμημα. Πώς αντιδρά; Οπως θα έλεγαν οι παλαιότεροι, «εζυγίσθη, εμετρήθη και ευρέθη ελλιπής». Επειτα από μήνες ακραίας κοινωνικής έντασης, με τη χώρα σε κατάσταση σοκ, ελάχιστες φωνές ουσίας δείχνουν πως υπάρχει ακόμα ένστικτο επιβίωσης του πολιτικού συστήματος.

Και αυτές ακόμα τις επικαλύπτουν όσοι, αφού πέρασαν δεκαετίες στους διαδρόμους του πελατειακού ανακτόρου, τώρα γλοιώδεις και ψοφοδεείς καμώνονται πως «ακούνε τις πλατείες». Αλλοι καταγγέλλουν και πηδούν από το καράβι φορώντας το σωσίβιο της βουλευτικής έδρας τους. Πρόσφατοι χειρισμοί πλήττουν κι άλλο το εναπομείναν κύρος των θεσμών: παράκαμψη διαδικασιών, πολιτική ελαφρότητα, αδιαφανείς διαπραγματεύσεις, αντικατάσταση της πολιτικής από την επικοινωνιακή της αποτύπωση.

Τελευταία καταφυγή, η κομματική ένταση με κορόνες για Ιουλιανά. Δίπλα ο συνήθης γελωτοποιός της κοινοβουλευτικής αυλής ξερογλείφεται για κάποιο κόκαλο από τα απομεινάρια του δικομματισμού. Πιο πέρα η Αριστερά, «κατάλευκη μα πένθιμη Ελβετία», φροντίζει να μείνει μακριά από τη σκόνη της κατάρρευσης.

Η απονομιμοποίηση των θεσμών στα ύψη, η αντικοινοβουλευτική ρητορική στα κεραμίδια. Και ενώ η χώρα βυθίζεται στην κρίση του χρέους, είναι βέβαιη η επερχόμενη πολιτική αστάθεια και η εναλλαγή ταχύτατα απονομιμοποιούμενων κυβερνητικών σχηματισμών.

Σε αυτή τη συγκυρία, λείπουν εκείνοι που θα άρουν τις αμαρτίες δεκαετιών με λόγο ουσιαστικά και όχι υποκριτικά (αυτο)κριτικό, με μια πρόταση λειτουργικής σύνδεσης του ακυρωμένου χθες με το βομβαρδισμένο σήμερα και το σκοτεινό αύριο. Η Δημοκρατία χρειάζεται όσο ποτέ άλλοτε την πεποίθηση ότι η λήψη των αποφάσεων μπορεί να επιστρέψει με σοβαρότητα στην αίθουσα του Κοινοβουλίου, ακόμα και αν σαρωθεί το υπάρχον πλήρωμα. Επιλογές προσωπικής διάσωσης βυθίζουν όμως την απαξιωμένη κοινοβουλευτική σκηνή σε περισσότερη απαξίωση. Φαύλος κύκλος…

ΥΓ: Σύμβολο ιλαρό των ημερών, ο βουλευτής που έτρεχε να αποσύρει κορόνες αντιμνημονιακές από την ιστοσελίδα του πριν ορκιστεί υφυπουργός. Το φαινόμενο έχει όνομα. Παντελής ελαφρότητα.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου, πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, www.antiphono.wordpress.com